Nên tiêm cúm mùa vào thời điểm nào trong năm? Tháng mấy nên tiêm?

Mùa cúm đang đến gần và việc bảo vệ sức khỏe bản thân cùng gia đình là điều không thể chậm trễ. Tiêm phòng cúm mùa không chỉ giúp giảm nguy cơ lây nhiễm mà còn ngăn chặn biến chứng nguy hiểm. Tuy nhiên, lựa chọn thời điểm tiêm phù hợp để vắc xin đạt hiệu quả tối ưu là điều mà không phải ai cũng chú ý. Vậy nên tiêm cúm mùa vào thời điểm nào, đảm bảo cơ thể bạn được bảo vệ tốt nhất suốt mùa dịch?

Nên tiêm cúm mùa vào thời điểm nào?

Thời điểm tiêm vắc xin cúm mùa đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả bảo vệ tối ưu trước các chủng virus cúm lưu hành. Theo khuyến cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, nên tiêm vắc xin cúm trước khi mùa cúm bắt đầu, lý tưởng nhất là trước cuối tháng 10 để cơ thể có đủ thời gian sản sinh kháng thể trước khi virus cúm hoạt động mạnh. (1)

Tại Việt Nam, do đặc điểm khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, dịch cúm có thể xuất hiện quanh năm, nhưng thường đạt đỉnh vào hai giai đoạn chính: tháng 3 - 4 (mùa xuân) và tháng 9 - 10 (mùa thu), đặc biệt trong các giai đoạn giao mùa khi thời tiết thay đổi bất thường, tạo điều kiện cho virus cúm lây lan.

Để đạt hiệu quả phòng bệnh tốt nhất, nên tiêm vắc xin cúm vào khoảng tháng 1 - 2 hoặc tháng 7 - 8, trước các đợt dịch cao điểm khoảng 2 - 4 tuần. Sau khi tiêm, cơ thể cần khoảng 2 tuần để sản sinh kháng thể đầy đủ, giúp bảo vệ cơ thể trước sự tấn công của virus. Hiệu quả bảo vệ của vắc xin cúm thường kéo dài từ 6 - 12 tháng, nhưng do virus cúm liên tục biến đổi kháng nguyên, việc tiêm nhắc lại hàng năm là cần thiết để duy trì khả năng miễn dịch. Tiêm vắc xin sớm không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn góp phần hạn chế lây lan virus trong cộng đồng, đặc phạm vi như trường học, văn phòng, viện dưỡng lão hoặc bệnh viện. (2)

Đối tượng cần ưu tiên tiêm phòng vắc xin cúm mùa

Vắc xin cúm được khuyến cáo cho tất cả mọi người từ 6 tháng tuổi trở lên, trừ một số trường hợp đặc biệt không đủ điều kiện tiêm chủng theo chống chỉ định của nhà sản xuất. Các nhóm đối tượng cần được ưu tiêm phòng vắc xin cúm mùa bao gồm:

• Trẻ em từ 6 tháng tuổi: Hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu, khiến trẻ dễ bị tấn công bởi virus cúm, dẫn đến các biến chứng như viêm phổi, viêm tai giữa, viêm xoang hoặc thậm chí nhập viện. Trẻ em thường tiếp xúc nhiều ở trường học hoặc nhà trẻ, nơi virus dễ lây lan.
• Phụ nữ mang thai hoặc có ý định mang thai: Tiêm vắc xin cúm trong thai kỳ không chỉ bảo vệ người mẹ mà còn giúp bảo vệ thai nhi và trẻ sơ sinh trong 6 tháng đầu đời thông qua kháng thể truyền từ mẹ. Cúm ở phụ nữ mang thai có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng như sinh non hoặc dị tật bẩm sinh.
• Người cao tuổi (trên 65 tuổi): Hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác khiến người cao tuổi dễ gặp các biến chứng nặng như viêm phổi, suy hô hấp hoặc làm nặng thêm các bệnh mãn tính như bệnh tim mạch hoặc tiểu đường.
• Người mắc bệnh mạn tính: Những người bị bệnh phổi mãn tính (COPD), hen suyễn, tiểu đường, bệnh tim mạch, bệnh gan, bệnh thận hoặc suy giảm miễn dịch (do HIV/AIDS hoặc điều trị ung thư) có nguy cơ cao bị biến chứng nghiêm trọng khi mắc cúm mùa.

Tiêm vắc xin cúm không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần tạo ra miễn dịch cộng đồng, giúp giảm nguy cơ bùng phát dịch trong các môi trường tập thể. Đối với những người thuộc nhóm nguy cơ cao, tiêm phòng cúm là một biện pháp thiết yếu để giảm thiểu rủi ro nhập viện và tử vong do các biến chứng liên quan đến cúm.

Xem thêm: Lịch tiêm vắc xin cúm cho từng nhóm đối tượng

Những ai không nên tiêm vắc xin cúm?

Hiện nay, tại Việt Nam, 6 loại vắc xin cúm được cấp phép sử dụng phổ biến. Mỗi loại vắc xin đều có các chống chỉ định khác nhau, cần được thận trọng xem xét nhằm đảm bảo an toàn cho người tiêm.

• Vaxigrip (Pháp) chống chỉ định với người quá mẫn các thành phần trong vắc xin như trứng (ovalbumin, protein gà), neomycine, formaldehyde hoặc octoxinol-9.
• Influvac (Hà Lan) không dành cho người mẫn cảm với các chất như formaldehyde, ovalbumin hay gentamicin, và tạm hoãn tiêm khi có sốt hoặc nhiễm trùng cấp tính.
• GCFlu Quadrivalent (Hàn Quốc) chống chỉ định đặc biệt với người có tiền sử sốc phản vệ với thành phần vắc xin, dị ứng thịt gà, có hội chứng Guillain-Barré, rối loạn thần kinh hoặc động kinh trong vòng 1 năm.
• Ivacflu-S (Việt Nam) cấm tiêm với người dị ứng protein trứng, mẫn cảm với cao su hoặc thành phần pha chế vắc xin. Người có hội chứng Guillain-Barré, rối loạn thần kinh hoặc bệnh lý cấp tính (nhiễm trùng, sốt) cũng được khuyến cáo hoãn tiêm.
• Vắc xin cúm dạng xịt Flumist (Mỹ): Bao gồm người nhiễm HIV/AIDS, người mắc bệnh ung thư, người ghép tạng, hoặc người đang sử dụng các loại thuốc ức chế miễn dịch (như corticosteroid liều cao kéo dài). Người bị rò rỉ dịch não tủy (CSF) hoặc người có cấy ghép ốc tai điện tử.
• Vắc xin cúm liều cao Fluzone HD (Mỹ): Những người có tiền sử phản ứng dị ứng nghiêm trọng (như sốc phản vệ) với bất kỳ thành phần nào của vắc xin, hoặc bị dị ứng đe dọa tính mạng sau khi tiêm một liều vắc xin cúm bất kỳ trước đó.

Việc thăm khám kỹ càng và đánh giá tiền sử bệnh trước khi tiêm là điều kiện tiên quyết để đảm bảo hiệu quả và an toàn khi sử dụng vắc xin cúm.

Lưu ý quan trọng khi tiêm phòng cúm mùa

Để đảm bảo hiệu quả và an toàn khi tiêm vắc xin cúm, cần lưu ý một số điểm quan trọng sau:

• Khám sàng lọc trước khi tiêm: Trước khi tiêm, cần cung cấp đầy đủ thông tin về tiền sử dị ứng, bệnh lý nền, các loại thuốc đang sử dụng và tình trạng sức khỏe hiện tại. Điều này giúp bác sĩ đánh giá xem vắc xin có phù hợp hay không và đưa ra chỉ định chính xác.
• Theo dõi sau tiêm: Sau khi tiêm, một số phản ứng phụ nhẹ như đau, đỏ hoặc sưng tại chỗ tiêm, sốt nhẹ, mệt mỏi, đau cơ hoặc đau đầu có thể xảy ra. Những phản ứng này thường tự khỏi sau 1 - 2 ngày mà không cần điều trị đặc biệt. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở, sưng phù toàn thân, sốt cao kéo dài hoặc co giật, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế.
• Tiêm nhắc lại hàng năm: Do virus cúm liên tục biến đổi, thành phần vắc xin được cập nhật hàng năm dựa trên dự đoán của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về các chủng virus lưu hành. Vì vậy, cần tiêm nhắc lại mỗi năm để duy trì khả năng miễn dịch, đặc biệt đối với các nhóm nguy cơ cao.
• Thời điểm tiêm: Tiêm vắc xin trước mùa dịch 2 - 4 tuần để cơ thể kịp sản sinh kháng thể. Tránh tiêm quá sớm vì hiệu quả bảo vệ có thể giảm vào cuối mùa cúm, đặc biệt ở người cao tuổi do hệ miễn dịch suy yếu.
• Phụ nữ mang thai: Vắc xin cúm an toàn cho phụ nữ mang thai (trừ vắc xin Ivacflu-S) và được khuyến cáo tiêm sau 3 tháng đầu thai kỳ để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé. Tiêm trong thai kỳ không chỉ bảo vệ mẹ mà còn giúp trẻ sơ sinh có kháng thể trong 6 tháng đầu đời.
• Lịch tiêm cho trẻ em: Trẻ từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi, nếu chưa từng tiêm vắc xin cúm trước đó, cần tiêm 2 mũi cách nhau ít nhất 4 tuần. Sau đó, trẻ chỉ cần tiêm 1 mũi nhắc lại mỗi năm.

Việc tuân thủ các lưu ý trên sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả của vắc xin và giảm thiểu nguy cơ xảy ra các phản ứng không mong muốn. Ngoài ra, cần lựa chọn cơ sở tiêm chủng uy tín để đảm bảo chất lượng vắc xin và quy trình tiêm an toàn.

Để đảm bảo hiệu quả bảo vệ tối ưu, nên tiêm cúm mùa vào thời điểm nào là câu hỏi quan trọng, thường được khuyến nghị vào cuối tháng 10, trước khi dịch cúm bắt đầu. Việc tiêm phòng cúm mùa hằng năm là cần thiết để duy trì miễn dịch, bởi virus cúm liên tục biến đổi. Dù vậy, ngay cả khi đã qua thời điểm lý tưởng, việc tiêm phòng vẫn mang lại lợi ích đáng kể trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh và mức độ nghiêm trọng của bệnh.