Ô nhiễm giữa đợt không khí lạnh cuối năm, nguy cơ bệnh hô hấp gia tăng

Những ngày cuối năm, khi các đợt không khí lạnh liên tục tràn về, tình trạng ô nhiễm không khí tại nhiều đô thị lớn tại nước ta cũng gia tăng ở mức đáng báo động. Sự kết hợp giữa thời tiết lạnh sâu và bụi mịn đang tạo nên “cú đúp” nguy hại cho hệ hô hấp, khiến số ca mắc cúm mùa, viêm phổi do phế cầu, virus hợp bào hô hấp (RSV) và nhiều bệnh hô hấp khác tăng nhanh chóng.

Chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần chủ động tiêm ngừa đầy đủ các vắc xin cần thiết, tiêm càng sớm càng tốt vì vắc xin cần khoảng 2 tuần để tạo miễn dịch bảo vệ đầy đủ. Đồng thời, giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống sạch sẽ, dinh dưỡng - vận động khoa học, đeo khẩu trang và hạn chế nơi đông người để bảo vệ sức khỏe trước điều kiện thời tiết và môi trường khắc nghiệt như hiện nay.

Từ cuối tháng 11 đến đầu tháng 12, Hà Nội trải qua đợt ô nhiễm không khí nghiêm trọng nhất trong nhiều năm, có thời điểm chỉ số chất lượng không khí (AQI) lên tới gần 283, tương đương mức rất xấu ở ngưỡng gây nguy hại. Dự báo trong các ngày 8 - 9/12, Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên tiếp tục ô nhiễm nặng, bụi mịn PM2.5 tăng cao. Tại TP.HCM, từ nay đến hết năm 2025, dự báo ô nhiễm không khí kết hợp không khí lạnh vẫn kéo dài, nhiều khu vực ghi nhận PM2.5 vượt ngưỡng khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).

Bác sĩ Nguyễn Đức Bá Đạt - Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, bụi mịn PM2.5 không chỉ là hạt bụi siêu nhỏ mà còn là “phương tiện” mang theo vi khuẩn, virus và kim loại nặng. Khi xâm nhập sâu vào phổi và máu, các hạt bụi này đưa mầm bệnh đi khắp cơ thể, làm tăng nguy cơ viêm phổi, cúm, nhiễm trùng hô hấp, đồng thời kích hoạt các bệnh tim mạch, đột quỵ và tổn thương nhiều cơ quan.

Trong khi bụi mịn PM2.5 mang theo vi khuẩn, virus liên tục xâm nhập sâu vào đường hô hấp, thì không khí lạnh mùa đông năm nay lại được dự báo có cường độ mạnh và kéo dài, tạo điều kiện “kép” làm bệnh dễ bùng phát.

Từ nửa cuối tháng 12, miền Bắc có thể liên tiếp xuất hiện các đợt rét đậm, rét hại với thời tiết rét khô, khiến niêm mạc đường thở khô rát, sức đề kháng suy giảm. Không khí lạnh còn được dự báo chiếm ưu thế kéo dài sang đầu năm 2026, đúng giai đoạn cao điểm mùa đông từ tháng 12/2025 đến tháng 1/2026, làm nguy cơ lây lan các bệnh hô hấp như cúm, viêm phổi, virus hợp bào hô hấp RSV… gia tăng mạnh trong cộng đồng.

Theo Bác sĩ Đạt, thời điểm giao mùa Thu - Đông với nền nhiệt và độ ẩm thay đổi thất thường vốn đã khiến niêm mạc đường hô hấp dễ tổn thương, sức đề kháng suy giảm, tạo “cửa ngõ” cho virus, vi khuẩn xâm nhập. Nguy cơ càng nhân lên khi ô nhiễm không khí kéo dài, đặc biệt là bụi mịn PM2.5 mang theo vi khuẩn, độc tố đi sâu vào phổi. Sự “tấn công kép” của không khí lạnh và ô nhiễm khiến các bệnh hô hấp như cúm, viêm phổi, RSV dễ bùng phát mạnh, lây lan nhanh trong cộng đồng, nhất là giai đoạn cuối năm khi hoạt động đi lại, lễ hội, tụ tập đông người gia tăng.

Theo Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam ghi nhận từ 300.000 - 500.000 ca viêm đường hô hấp cấp. Riêng năm 2025, sau giai đoạn chững lại giữa năm, số ca bệnh đã tăng mạnh trở lại trong 3 tháng gần đây với khoảng 8.500 - 11.000 ca mỗi tháng. Từ đầu năm đến nay, cả nước ghi nhận hơn 132.000 ca cúm mùa, trong đó có 3 trường hợp tử vong.

Cùng với cúm, các bệnh viêm đường hô hấp dưới do RSV, phế cầu và nhiều siêu vi hô hấp khác cũng đang có xu hướng gia tăng nhanh, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền. Nhiều bệnh viện ghi nhận số ca viêm phổi nặng, suy hô hấp, bội nhiễm và phải nhập viện điều trị tăng cao so với cùng kỳ, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế trong bối cảnh thời tiết lạnh sâu và ô nhiễm không khí liên tục kéo dài.

Trước nguy cơ bệnh hô hấp lan rộng, Bộ Y tế đã chính thức ban hành Công văn số 8333/BYT-PB năm 2025 về tăng cường phòng, chống cúm mùa và bệnh do virus hợp bào hô hấp (RSV). Đây được xem là động thái cảnh báo sớm và mạnh mẽ, cho thấy mức độ đáng lo ngại của các bệnh hô hấp hiện nay. Bộ Y tế yêu cầu các địa phương giám sát chặt tình hình dịch, sẵn sàng thu dung, điều trị và đẩy mạnh truyền thông phòng bệnh trong cộng đồng.

Trước nguy cơ này, bác sĩ Đạt khuyến cáo người dân cần chủ động tiêm đầy đủ các vắc xin quan trọng như cúm mùa, phế cầu, RSV, ho gà - bạch hầu - uốn ván…, đặc biệt là trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền tim mạch, phổi mạn tính, đái tháo đường để giảm nguy cơ mắc bệnh nặng và biến chứng.

Phòng bệnh	Tên vắc xin	Đối tượng	Đăng ký tiêm
Cúm mùa	Vaxigrip Tetra (Pháp)	Trẻ từ 6 tháng trở lên và người lớn. Có thể tiêm cho phụ nữ mang thai, tốt nhất từ tháng thứ 4 của thai kỳ	Click đăng ký
	Influvac Tetra (Hà Lan)		Click đăng ký
	GC FLU Quadrivalent (Hàn Quốc)		Click đăng ký
	Ivacflu-S (Việt Nam)	Trẻ em từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn	Click đăng ký
Viêm đường hô hấp do virus hợp bào hô hấp (RSV)	Abrysvo (Bỉ)	Phụ nữ mang thai từ 24 - 36 tuần và người lớn từ 60 tuổi trở lên	Click đăng ký
	Arexvy (Bỉ)	Người từ 60 tuổi trở lên	Click đăng ký
	Kháng thể đơn dòng RSV Beyfortus (Nirsevimab)	Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đến 24 tháng tuổi, cung cấp miễn dịch tức thì	Click đăng ký
Viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng máu do phế cầu khuẩn	Synflorix (Bỉ) phòng 10 type phế cầu	Trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên và trước sinh nhật lần thứ 6	Click đăng ký
	Prevenar 13 (Bỉ) phòng 13 type phế cầu	Trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên và người lớn	Click đăng ký
	Vaxneuvance (Ireland) phòng 15 type phế cầu		Click đăng ký
	Prevenar 20 (Bỉ) phòng 20 type phế cầu		Click đăng ký
	Pneumovax 23 (Mỹ) phòng 23 type phế cầu	Trẻ từ 2 tuổi trở lên, thanh thiếu niên và người lớn	Click đăng ký
Bạch hầu - Uốn ván - Ho gà	Adacel (Canada)	Trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn đến 64 tuổi	Click đăng ký
	Boostrix (Bỉ)	Trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn	Click đăng ký

Song song với tiêm chủng, người dân cần thực hiện nghiêm các biện pháp phòng bệnh thường quy như đeo khẩu trang khi ra ngoài, hạn chế tiếp xúc với khói bụi và môi trường ô nhiễm, giữ ấm cơ thể khi trời lạnh, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, tăng cường dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, luyện tập đều đặn để nâng cao sức đề kháng. Khi có các dấu hiệu như sốt, ho, khó thở, mệt mỏi kéo dài, cần đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh biến chứng nặng.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ