Tác dụng phụ của vắc xin zona thần kinh: Tiêm an toàn không?

Khi lên kế hoạch chủng ngừa bất kỳ loại vắc xin nào cho gia đình, luôn cần tìm hiểu rất cẩn thận các thông tin xoay quanh loại vắc xin đó. Trong đó tính an toàn, cũng như các tác dụng phụ có thể gặp phải khi tiêm vắc xin là một trong những tiêu chí hàng đầu được nhiều người xem xét. Vậy, tác dụng phụ của vắc xin zona thần kinh là gì? Vắc xin có an toàn không?

Tìm hiểu nhanh về vắc xin zona thần kinh

Có hai loại vắc xin zona thần kinh được sử dụng để phòng bệnh, bao gồm: Vắc xin Shingrix do GlaxoSmithKline (GSK) phát triển và Zostavax do MSD sản xuất. Vắc xin Zostavax (1) là vắc xin sống giảm độc lực, đã được sử dụng từ năm 2006 nhưng đã ngừng sử dụng tại Mỹ từ tháng 11/2020, do những hạn chế trong hiệu quả và đối tượng sử dụng. Mặc dù vậy, vắc xin này vẫn được dùng ở một số quốc gia như Úc, Canada, Ireland và Thụy Sĩ.

Trong khi đó, vắc xin Shingrix là vắc xin bất hoạt và tái tổ hợp, đã được đưa vào sử dụng từ năm 2017 và đến nay đã được 51 quốc gia đưa vào sử dụng. Điểm nổi bật của Shingrix là khả năng sử dụng an toàn cho những người có hệ miễn dịch suy yếu. Do đó, vắc xin này được khuyến cáo mạnh mẽ và đã được tích hợp vào chương trình tiêm chủng quốc gia của 14 quốc gia, bao gồm Úc, Canada, Đức và Vương quốc Anh.

Có thể thấy, trong khi Zostavax không phù hợp cho những người có hệ miễn dịch suy yếu, Shingrix lại cho thấy hiệu quả cao và an toàn đối với nhóm này, khiến Shingrix trở thành lựa chọn ưu tiên trong việc phòng ngừa zona thần kinh hiện nay.

Vắc xin Shingrix được chỉ định chủng ngừa cho người từ 50 tuổi trở lên và người từ 18 tuổi có nguy cơ cao mắc bệnh zona thần kinh. Lịch tiêm vắc xin Shingrix gồm 2 mũi cách nhau 1-2 tháng (tùy theo từng đối tượng).

Vào tháng 5/2024, Bộ Y tế đã cấp phép lưu hành vắc xin Zona thần kinh Shingrix (Bỉ) tại Việt Nam (2). Đến tháng 10/2024, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC đã nhanh chóng đưa vắc xin này về Việt Nam, ra mắt và triển khai tiêm tại hàng trăm trung tâm hiện đại trên toàn quốc, mang đến cơ hội tiếp cận vắc xin mới lần đầu tiên cho người dân Việt Nam, mở rộng danh mục các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể phòng ngừa được bằng vắc xin.

Vắc xin zona thần kinh có an toàn không?

Trước khi được cấp phép và đưa vào sử dụng tại các quốc gia trên thế giới, vắc xin phòng zona thần kinh phải trải qua nhiều cuộc thử nghiệm lâm sàng để chứng minh tính hiệu quả và an toàn.

Theo dữ liệu mới nhất từ thử nghiệm lâm sàng ZOSTER-049, vắc xin phòng zona thần kinh Shingrix đã chứng minh hiệu lực và an toàn ở cả người trưởng thành từ 50 tuổi trở lên và đặc biệt là ở nhóm người trên 70 tuổi. Kết quả của nghiên cứu cho thấy, vắc xin Shingrix với hiệu quả phòng zona thần kinh đến 97,2% ở người từ 50 tuổi trở lên, 90% ở người từ 70 tuổi trở lên.

Các phản ứng bất lợi sau tiêm từ dữ liệu lâm sàng và hậu mãi cho thấy đa phần thường nhẹ và tự khỏi. Hiện vắc xin phòng zona Shingrix đã được đưa vào sử dụng an toàn tại 51 quốc gia trên thế giới, 14 nơi trong số đó đã đưa vào chương trình tiêm chủng quốc gia: Úc, Canada, Đức, Ý, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ, Vương quốc Anh…

Mặt khác, sau khi được vận chuyển về Việt Nam, vắc xin phòng zona hay bất kỳ loại vắc xin nào cũng sẽ phải trải qua quá trình kiểm duyệt nghiêm ngặt, nhằm đảm bảo đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đề ra trước khi tiêm phòng cho người dân. Do đó, người dân có thể an tâm khi lựa chọn chủng ngừa vắc xin zona đã được cấp phép lưu hành tại Việt Nam.

Tác dụng phụ của vắc xin zona thần kinh

Cũng như các loại thuốc và vắc xin khác, vắc xin là chế phẩm sinh học nên khi tiêm/ uống sẽ có thể xảy ra một số phản ứng phụ của cơ thể. Tuy nhiên nhìn chung, các phản ứng sau tiêm và tác dụng phụ của vắc xin zona thần kinh thường nhẹ và có thể tự khỏi, không cần can thiệp y tế, bao gồm:

1. Phản ứng tại vị trí tiêm

Các phản ứng tại vị trí tiêm phòng zona có thể gặp là sưng, đỏ, đau tại vết tiêm. Các phản ứng này có thể tự khỏi. Nếu muốn khỏi nhanh hơn, đối tượng tiêm phòng chỉ cần chườm lạnh để giảm đau và sưng.

2. Phản ứng toàn thân

Các phản ứng toàn thân sau khi tiêm phòng zona có thể gặp phải như: đau đầu, các triệu chứng tiêu hóa như (buồn nôn, nôn, tiêu chảy và/ hoặc đau bụng), đau cơ, khó chịu, mệt mỏi, ớn lạnh, sốt.

⇒ Tham khảo thêm: Tiêm vắc xin Shingrix có sốt không? Cách xử lý thế nào?

5 tác dụng phụ hiếm gặp sau tiêm vắc xin zona thần kinh

Có một tỷ lệ rất nhỏ, vô cùng hiếm gặp vắc xin phòng zona có thể gây ra các phản ứng dị ứng nghiêm trọng như:

• Phát ban, mề đay
• Sưng mặt/cổ họng
• Khó thở
• Tim đập nhanh
• Chóng mặt và uể oải.

Theo các chuyên gia, phản ứng nhẹ hay nặng sau khi tiêm vắc xin tùy thuộc vào nhiều yếu tố như: đáp ứng miễn dịch của từng cơ thể, thành phần có trong của vắc xin... Về nguyên tắc chung đối với tất cả các vắc xin, người được tiêm chủng cần tuân thủ nguyên tắc theo dõi các phản ứng sau tiêm tại trung tâm tiêm chủng ít nhất 30 phút và tiếp tục theo dõi tại nhà trong vòng 24-48h giờ.

Trong những trường hợp phản ứng phụ hiếm gặp xuất hiện sau tiêm, đối tượng tiêm phòng cần liên hệ ngay với cơ sở tiêm chủng, đồng thời đến bệnh viện gần nhất để xử trí kịp thời.

Hướng dẫn cách xử trí tác dụng phụ của vắc xin zona thần kinh

Người tiêm phòng zona hay bất kỳ loại vắc xin nào cần được ở lại theo dõi ít nhất 30 phút tại cơ sở tiêm chủng. Nếu phát hiện những dấu hiệu bất thường về sức khỏe cần báo ngay cho nhân viên y tế gần nhất. Khi về đến nhà, cần tiếp tục theo dõi tình trạng sức khỏe tại nhà trong vòng 24-48h tiếp theo sau tiêm và lưu ý đặc biệt vào ban đêm.

Nếu người tiêm phòng có dấu hiệu sốt, có thể dùng các thuốc hạ sốt thông thường như Paracetamol. Nếu tại vết tiêm sưng, đỏ, đau có thể chườm mát xung quanh để giảm sưng. Lưu ý, sử dụng khăn bọc nước đá sạch khi chườm lạnh. Không xoa dầu, chườm nóng, đắp chanh, khoai tây hay bôi đắp bất cứ thứ gì lên vết tiêm vì có thể gây nhiễm trùng.

Không dùng aspirin, không dùng các thuốc hạ sốt khác nếu không có chỉ định của bác sĩ. Cần chủ động hỏi ý kiến của nhân viên y tế tại cơ sở tiêm chủng nếu chưa rõ thông tin về phản ứng sau tiêm. Nên tìm hiểu trước các bệnh viện gần nhất có khả năng cấp cứu và xử trí phản ứng sau tiêm.

Biện pháp ngăn ngừa tác dụng phụ sau tiêm vắc xin zona thần kinh

Để ngăn ngừa và giảm thiểu tác dụng phụ của vắc xin zona thần kinh, việc tuân thủ quy trình tiêm chủng an toàn và chăm sóc đúng cách sau tiêm là vô cùng quan trọng. Một số lưu ý quan trọng giúp giảm thiểu nguy cơ tác dụng phụ như:

1. Khám sàng lọc trước khi tiêm

Người tiêm cần được khám sàng lọc trước tiêm chủng kỹ lưỡng bởi đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao để đảm bảo có đủ điều kiện sức khỏe và không tồn tại bất kỳ bệnh lý nào có thể làm tăng nguy cơ xảy ra tác dụng phụ nghiêm trọng.

2. Đối chiếu thông tin vắc xin trước khi tiêm

Tại hàng trăm trung tâm tiêm chủng VNVC trên toàn quốc, trước khi tiêm, người tiêm cần cùng với điều dưỡng kiểm tra kỹ lưỡng các thông tin quan trọng về vắc xin như tên vắc xin, hãng sản xuất, đường tiêm liều tiêm, hạn sử dụng cũng như điều kiện bảo quản vắc xin. Đây là bước rất quan trọng để đảm bảo vắc xin zona được tiêm đạt tiêu chuẩn chất lượng, không bị hỏng, biến đổi chất hoặc quá hạn sử dụng.

Ngoài ra, điều dưỡng sẽ kiểm tra lại hồ sơ tiêm chủng, đảm bảo người tiêm được chỉ định đúng loại vắc xin dựa trên tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh lý và lịch tiêm chủng trước đó. Việc này giúp giảm thiểu nguy cơ gặp phải tác dụng phụ của vắc xin zona không mong muốn và đảm bảo hiệu quả tối ưu của vắc xin.

3. Theo dõi sau tiêm

Sau khi tiêm, người tiêm cần ở lại điểm tiêm trong ít nhất 30 phút để theo dõi các phản ứng phụ tức thì, đặc biệt là các phản ứng nghiêm trọng như sốc phản vệ. Đây là khoảng thời gian quan trọng để đảm bảo các nhân viên y tế có thể can thiệp kịp thời nếu có bất kỳ phản ứng nghiêm trọng nào xảy ra.

Tác dụng phụ của vắc xin zona thần kinh thường nhẹ, có thể tự khỏi mà không cần phải can thiệp các biện pháp y tế đặc biệt. Shingrix là vắc xin phòng bệnh zona thần kinh an toàn, được chứng minh mang lại hiệu quả bảo vệ cao cho người từ 50 tuổi trở lên và người từ 18 tuổi có nguy cơ cao mắc bệnh zona.