Tăng cường tiêm chủng do lo ngại não mô cầu nhưng không lơ là trước các bệnh khác để tránh “dịch chồng dịch”

Trước diễn biến phức tạp của bệnh não mô cầu, nhu cầu tiêm chủng của người dân đang gia tăng rõ rệt. Tuy nhiên, việc chỉ tập trung phòng một bệnh mà lơ là các bệnh truyền nhiễm khác đang cùng lưu hành có thể làm gia tăng nguy cơ “dịch chồng dịch”, biến chứng nặng và gánh nặng bệnh tật trở nên nghiêm trọng hơn.

Năm 2025, cả nước ghi nhận gần 100 ca mắc não mô cầu, trong đó có ít nhất 3 ca tử vong. Chỉ trong chưa đầy 3 tháng đầu năm 2026, bệnh tiếp tục xuất hiện tại Hà Nội, Lào Cai, Hà Tĩnh, Vĩnh Long, Lâm Đồng, An Giang và gần nhất là TP.HCM. Điểm chung của các ca bệnh là diễn tiến xấu rất nhanh, khó nhận biết trong giai đoạn đầu vì triệu chứng tương tự các bệnh viêm đường hô hấp thông thường, có nhiều trường hợp tiến triển tối cấp dẫn đến không qua khỏi.

Lo ngại dịch bệnh, nhu cầu tiêm vắc xin phòng não mô cầu đã tăng mạnh trên cả nước. Tại nhiều khu vực có ca bệnh, tình trạng khan hiếm vắc xin cục bộ đã xảy ra do nguồn cung không kịp đáp ứng nhu cầu tăng đột biến. Riêng tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC, các loại vắc xin não mô cầu vẫn được cung ứng với số lượng lớn và đầy đủ tại mỗi trung tâm trên toàn quốc, cùng với hàng loạt chương trình ưu đãi hấp dẫn. Số lượng Khách hàng đến tiêm phòng não mô cầu đã tăng gấp 4 lần so với thời điểm trước đó, đặc biệt với các vắc xin thế hệ mới phòng não mô cầu nhóm B (Bexsero) và ACYW (MenQuadfi, Nimenrix).

ThS.BS Nguyễn Văn Quảng - Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC đánh giá đây là tín hiệu tích cực, cho thấy người dân đã chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe trước diễn biến phức tạp của các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Tuy nhiên, một thực tế đáng lưu ý là trong khi nhu cầu tiêm phòng não mô cầu tăng cao, tỷ lệ quan tâm, tìm hiểu và chủ động tiêm ngừa các vắc xin phòng bệnh truyền nhiễm phổ biến khác cùng lưu hành như cúm, viêm phổi do phế cầu, virus hợp bào hô hấp RSV, sốt xuất huyết, thủy đậu… lại có xu hướng chững lại.

Sự “lệch pha” trong xu hướng phòng bệnh này tiềm ẩn nhiều rủi ro.“Khi cộng đồng có nhiều tác nhân gây bệnh truyền nhiễm cùng tồn tại, nguy cơ đồng nhiễm sẽ tăng lên đáng kể nếu không phòng ngừa toàn diện. Thực tế, các bệnh viện cũng ghi nhận nhiều ca bệnh cùng đồng nhiễm nhiều tác nhân cùng lúc như cúm, não mô cầu, RSV… Việc tấn công đồng thời của nhiều tác nhân cùng lúc khiến tình trạng nhiễm trùng sẽ càng nặng nề và khó điều trị hơn, kéo dài thời gian nằm viện, tăng chi phí và nguy cơ tử vong”, ThS.BS Nguyễn Văn Quảng nhấn mạnh.

Ở góc độ quản lý y tế, nguy cơ “dịch chồng dịch” cũng được Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Liên Hương cảnh báo trong buổi thị sát tình hình điều trị bệnh tay chân miệng tại Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM) ngày 29/3. Theo bộ trưởng, khu vực phía Nam đang bước vào mùa nắng nóng, cùng với tay chân miệng, đây cũng là thời điểm thuận lợi cho nhiều dịch bệnh cùng lưu hành như sốt xuất huyết, sởi, não mô cầu… và có nguy cơ dịch bùng dịch trong thời gian tới rất cao.

Do đó, ThS.BS Nguyễn Văn Quảng lưu ý bên cạnh chủ động phòng bệnh do não mô cầu, người dân nên quan tâm đến các bệnh khác đang cùng lưu hành. Điển hình, từ cuối năm 2025 đến đầu năm nay, cùng với sự xuất hiện biến thể K của chủng virus cúm A/H3N2 đang lây lan trên toàn cầu, các cơ sở y tế tại Việt Nam cũng ghi nhận số ca mắc cúm và nhập viện gia tăng.

Trong đó, nhiều ca bệnh cúm diễn tiến nặng phải nhập viện, thậm chí có những trường hợp cả gia đình cùng mắc cúm trong thời gian ngắn, làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm chéo và biến chứng. Ngoài những người cao tuổi có bệnh nền, các bệnh viện cũng ghi nhận những người trẻ khỏe gặp biến chứng do cúm vì chủ quan không thăm khám sớm hoặc tự ý dùng thuốc, cho rằng cúm là bệnh nhẹ.

Chưa kể, virus cúm gây tổn thương niêm mạc đường hô hấp có thể tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều mầm bệnh khác xâm nhập tấn công các cơ quan gây bệnh. ThS.BS Nguyễn Văn Quảng phân tích, niêm mạc ở vùng hầu họng là tuyến phòng thủ đầu tiên chống lại vi sinh vật gây bệnh. Virus cúm sẽ làm thay đổi cấu trúc và chức năng bề mặt tế bào biểu mô, tạo điều kiện thuận lợi để cho các loại virus, vi khuẩn dễ dàng bám dính, xâm nhập sâu hơn vào máu và hệ thần kinh trung ương. Theo nghiên cứu, những người vừa mắc cúm có nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn xâm lấn cao hơn như viêm màng não do não mô cầu.

Bên cạnh đó, các bệnh như viêm đường hô hấp do RSV và thủy đậu cũng đang bước vào mùa cao điểm. RSV là nguyên nhân hàng đầu gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ nhỏ, trong khi thủy đậu có thể gây biến chứng viêm phổi, nhiễm trùng da, thậm chí viêm não ở cả trẻ em và người lớn. Khi các tác nhân này cùng lưu hành trong cộng đồng, nguy cơ đồng nhiễm nhiều bệnh cùng lúc trở nên rõ rệt hơn.

Chỉ trong một tuần gần đây, Bệnh viện Nhi Hà Nội ghi nhận số ca nhập viện do RSV tăng hơn 50% so với tuần trước đó. Tại Bệnh viện Nhi Hải Phòng, riêng trong tháng 2 và nửa đầu tháng 3/2025 đã có hơn 705 trẻ phải điều trị nội trú vì các bệnh hô hấp, trong đó phần lớn liên quan đến RSV.

Nhiều ca bệnh thủy đậu ở người lớn cũng ghi nhận diễn tiến nặng, biến chứng nguy hiểm. Mới đây, Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận bệnh nhân 39 tuổi (Lạng Sơn) trong tình trạng sốc nhiễm khuẩn, nhiễm trùng ổ bụng sau phẫu thuật, toàn thân xuất hiện dày đặc tổn thương thủy đậu. Một trường hợp khác là nam bệnh nhân 20 tuổi (Lào Cai) nhập viện với suy hô hấp, suy gan cấp trên nền bệnh lý nặng, tiên lượng rất dè dặt. Những ca bệnh này cho thấy thủy đậu không đơn thuần là bệnh lành tính như nhiều người vẫn nghĩ, đặc biệt khi xảy ra trên người lớn hoặc người có bệnh nền.

Ngoài ra, sốt xuất huyết cũng đang bước vào chu kỳ tăng cao với diễn biến phức tạp. Từ đầu năm 2026 đến nay, cả nước đã ghi nhận 31.927 ca mắc (tăng 2,2 lần so với cùng kỳ 2025), trong đó có 4 trường hợp tử vong, cho thấy tốc độ lan rộng đáng báo động. Bộ Y tế nhận định, dịch có thể tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, đặc biệt khi bước vào giai đoạn cao điểm từ tháng 5 đến tháng 11 hàng năm, là thời điểm điều kiện thời tiết thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển.

Có thể thấy, khi nhiều dịch bệnh cùng lúc lưu hành, cơ thể không chỉ đối mặt với một mà có thể đồng thời chịu tác động của nhiều tác nhân, làm suy giảm nhanh chóng hệ miễn dịch, khiến bệnh diễn tiến phức tạp hơn, khó chẩn đoán sớm và làm tăng nguy cơ biến chứng nặng, thậm chí tử vong nếu không được xử trí kịp thời.

Việc não mô cầu gia tăng trong cùng thời điểm với các bệnh truyền nhiễm khác trong khi tỷ lệ tiêm chủng trong cộng đồng không đồng đều giữa các bệnh, không chỉ làm tăng tổng số ca mắc mà còn làm gia tăng nguy cơ đồng nhiễm. Cơ thể không chỉ đối mặt với một mà có thể đồng thời chịu tác động của nhiều tác nhân, làm suy giảm nhanh chóng hệ miễn dịch, khiến bệnh diễn tiến phức tạp hơn, khó chẩn đoán sớm và làm tăng nguy cơ biến chứng nặng, thậm chí tử vong nếu không được xử trí kịp thời, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao như trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi.

Chính vì thế, ThS.BS Nguyễn Văn Quảng cảnh báo người dân cần nhìn nhận vấn đề dịch tễ hiện nay một cách toàn diện, tránh tâm lý chỉ tập trung vào một bệnh cụ thể mà bỏ qua các nguy cơ đang âm thầm lan rộng trong cộng đồng.

Theo đó, tiêm chủng cần được thực hiện đầy đủ, có hệ thống và đúng khuyến cáo, không chỉ với vắc xin phòng não mô cầu mà còn bao gồm các vắc xin phòng các bệnh truyền nhiễm theo mùa và bệnh có nguy cơ lưu hành cao. Đây được xem là giải pháp chủ động, hiệu quả và bền vững nhằm giảm nguy cơ đồng nhiễm, hạn chế biến chứng nặng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong bối cảnh nhiều dịch bệnh cùng lúc gia tăng:

Bên cạnh tiêm chủng đầy đủ, ThS.BS Nguyễn Văn Quảng khuyến cáo người dân cần chủ động theo dõi sức khỏe, đi khám sớm khi có triệu chứng nghi ngờ, đồng thời duy trì lối sống lành mạnh, dinh dưỡng hợp lý, đeo khẩu trang nơi công cộng, giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống để tăng cường miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế lây lan trong cộng đồng.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ