Tiêm 5in1 có cần uống bại liệt không? Trường hợp nào cần thiết tiêm?

Các loại vắc xin 5in1 hiện nay thường cung cấp khả năng phòng nhiều bệnh truyền nhiễm như bạch hầu, ho gà, uốn ván, các bệnh do vi khuẩn Hib và bại liệt. Một số loại có trong tiêm chủng mở rộng lại phòng viêm gan B thay thế cho bại liệt, khiến nhiều phụ huynh băn khoăn liệu tiêm 5in1 có cần uống bại liệt không? Trường hợp nào cần thiết phải bổ sung liều vắc xin cho trẻ? Chuyên gia VNVC sẽ giải đáp trong bài viết dưới đây!

Tiêm 5in1 có cần uống bại liệt không?

Việc tiêm 5in1 có cần uống bại liệt không sẽ tùy thuộc vào loại vắc xin 5in1, lịch tiêm chủng của trẻ và tình hình dịch tễ tại địa phương sinh sống, cụ thể như sau:

1. Trường hợp không cần tiêm vắc xin bại liệt

Vắc xin 5in1 được sử dụng trong tiêm chủng dịch vụ hiện nay là vắc xin Pentaxim được sản xuất và phát triển bởi Tập đoàn hàng đầu thế giới về dược phẩm và chế phẩm sinh học Sanofi Pasteur (Pháp). Đây là vắc xin kết hợp phòng 5 bệnh, bao gồm ho gà, bạch hầu, uốn ván, các bệnh do vi khuẩn Hib và bại liệt. Như vậy, nếu trẻ đã tiêm đầy đủ mũi và đúng lịch vắc xin 5in1 Pentaxim (Pháp) thì không cần phải tiêm hoặc uống bổ sung vắc xin bại liệt.

Theo các chuyên gia y tế, vắc xin Pentaxim có khả năng sản sinh kháng thể và đáp ứng miễn dịch bền vững ở trẻ tiêm đầy đủ liều theo quy định. Các nghiên cứu về tính sinh miễn dịch ở trẻ nhũ nhi cho thấy, ít nhất 99% số trẻ được chủng ngừa loạt cơ bản đạt hiệu giá kháng thể trong huyết thanh ở mức bảo vệ đối với virus bại liệt tuýp 1, 2 và 3.

2. Trường hợp cần thiết phải tiêm vắc xin bại liệt

Hiện tại, vắc xin 5in1 sử dụng trong Chương trình Tiêm chủng Mở rộng (TCMR) là loại vắc xin 5in1 DPT-VGB-Hib (SII), tức là vắc xin phòng bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván, các bệnh do vi khuẩn Hib và viêm gan B, không chứa thành phần ngừa bại liệt. Như vậy, đối với trẻ tiêm vắc xin 5in1 trong Chương trình TCMR, cần phải uống bổ sung 3 liều vắc xin bại liệt thì mới có thể tạo kháng thể bảo vệ khỏi bệnh bại liệt nguy hiểm.

Tuy nhiên, đối với vắc xin bại liệt đường uống chỉ có thể phòng ngừa được 2 tuýp virus bại liệt, trong khi thực tế virus bại liệt bao gồm 3 tuýp. Do đó, nếu trẻ chỉ uống 3 liều vắc xin đường uống, cần phải bổ sung mũi tiêm vắc xin bại liệt bất hoạt đường tiêm tùy thuộc vào độ tuổi để tạo kháng thể bảo vệ tối ưu. (1)

Vì sao cần phải đủ lịch vắc xin bại liệt?

Bên cạnh thắc mắc xoay quanh lịch tiêm cho trẻ là “Tiêm 5in1 có cần uống bại liệt không?”, rất nhiều phụ huynh bày tỏ tại sao phải tiêm đủ lịch và đủ liều vắc xin bại liệt cho trẻ.

Bại liệt là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus đường ruột xâm nhập vào hệ thần kinh và gây tê liệt hoàn toàn chỉ trong vài giờ. Virus bại liệt lây truyền từ người sang người, chủ yếu qua đường phân - miệng hoặc qua tiếp xúc với nguồn nước và thực phẩm bị ô nhiễm. Các triệu chứng ban đầu của bệnh bại liệt là gây ra tình trạng sốt, mệt mỏi, đau đầu, nôn mửa, cứng cổ và đau các chi. Thống kê cho thấy, tỷ lệ 1 trong 200 ca nhiễm trùng sẽ dẫn đến tê liệt không hồi phục (thường ở chi dưới) và trong số những người bị liệt sẽ có khoảng 5 - 10% tử vong do bị co cứng cơ hô hấp.

Cho đến hiện tại, không có cách nào chữa trị các triệu chứng khi bùng phát bệnh bại liệt. Các phương pháp điều trị bệnh bại liệt tập trung vào việc hạn chế và làm giảm các triệu chứng. Thông thường, có thể sử dụng nhiệt và vật lý trị liệu để kích thích các cơ  hoặc sử dụng thuốc chống co thắt để làm giãn các cơ của các cơ quan bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, điều này chỉ có thể cải thiện khả năng vận động nhưng không đảo ngược được tình trạng liệt vĩnh viễn. Do đó, các chuyên gia y tế khuyến cáo, tiêm vắc xin chính là biện pháp tối ưu trong cuộc chiến chống lại bệnh bại liệt.

Thống kê cho thấy, trước khi có vắc xin, bệnh bại liệt là nỗi ám ảnh kinh hoàng trên toàn cầu, gây ra hàng triệu ca mắc, chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ dưới 5 tuổi. Tại Việt Nam, căn bệnh gây gánh nặng lớn cho hệ thống y tế với tỷ lệ mắc lên tới 126,44 trên 100.000 dân. Kể từ khi các loại vắc xin phòng bệnh bại liệt ra đời và triển khai, các trường hợp mắc bệnh bại liệt hoang dã đã giảm hơn 99% kể từ năm 1988, ước tính khoảng 350.000 trường hợp tại hơn 125 quốc gia lưu hành đã giảm còn 6 trường hợp được báo cáo vào năm 2021.

Mặc dù vắc xin đã phát huy tác dụng tối ưu trong phòng ngừa bại liệt, nhưng sự lây truyền bệnh bại liệt hoang vẫn đang tiếp tục xảy ra ở các khu vực biên giới Afghanistan và Pakistan. Việc không ngăn chặn được bệnh bại liệt ở những khu vực còn sót lại này có thể dẫn đến tới 200.000 ca mới mỗi năm trong vòng 10 năm trên toàn thế giới. Theo Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), các đợt bùng phát bại liệt thường là kết quả của hệ thống y tế yếu kém và tỷ lệ tiêm chủng thấp. Để loại trừ hoàn toàn căn bệnh này, mọi trẻ em trong gia đình phải được tiêm phòng vắc xin đầy đủ và đúng lịch. (2)

Lịch tiêm vắc xin bại liệt khi đã tiêm vắc xin 5 trong 1

Như đã đề cập, đối với trẻ đã tiêm đầy đủ mũi và đúng lịch vắc xin 5 trong 1 Pentaxim, thì sẽ không cần thiết tiêm hoặc uống thêm vắc xin bại liệt, vì vắc xin Pentaxim đã bao gồm thành phần ngừa bại liệt, kèm theo các bệnh lý nguy hiểm khác bao gồm bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm phổi/viêm màng não do vi khuẩn Hib.

Đối với trẻ tiêm theo vắc xin 5in1 DPT-VGB-Hib, cần bổ sung thêm liều vắc xin bại liệt, với lịch uống như sau:

• 2 tháng tuổi: Uống vắc xin bại liệt lần 1;
• 3 tháng tuổi: Uống vắc xin bại liệt lần 2;
• 4 tháng tuổi:  Uống vắc xin bại liệt lần 3.

Tuy nhiên, vì vắc xin dạng uống chỉ ngừa được hai chủng virus bại liệt là tuýp 1 và tuýp 3, nên trẻ cần bổ sung thêm liều vắc xin bại liệt bất hoạt đường tiêm để tăng cường miễn dịch với bệnh bại liệt tuýp 2. Liều vắc xin bại liệt đường tiêm (IPV) sẽ được tiêm bổ sung khi trẻ đủ 5 tháng tuổi giúp tạo kháng thể bảo vệ toàn diện.

Bài viết trên đây đã giải đáp cho thắc mắc “Tiêm 5in1 có cần uống bại liệt không?” cho phụ huynh lên kế hoạch tiêm chủng cho trẻ phù hợp, đảm bảo trẻ được tiêm đầy đủ liều và đúng lịch, phát huy miễn dịch toàn diện. Đối với các loại vắc xin phòng bại liệt tại VNVC, trẻ sau khi hoàn thành đầy đủ các liều theo chỉ định sẽ không cần phải bổ sung thêm liều vắc xin uống bại liệt, vì trong vắc xin đã có chứa thành phần ngừa bại liệt kèm theo các bệnh nguy hiểm khác như ho gà, bạch hầu, uốn ván, viêm phổi/ viêm màng não mủ do vi khuẩn Hib.