Tiêm phòng uốn ván có tác dụng trong bao lâu?

Uốn ván là bệnh lý nguy hiểm có thể phòng ngừa hoàn toàn bằng vắc xin. Tuy nhiên, hiệu lực bảo vệ của vắc xin không kéo dài suốt đời, khiến nhiều người băn khoăn về việc cần tiêm nhắc lại. Vậy tiêm phòng uốn ván có tác dụng trong bao lâu? Bác sĩ Tiêm chủng VNVC sẽ giải đáp chi tiết trong bài viết sau.

Cơ chế bảo vệ của vắc xin uốn ván 

Vắc xin phòng uốn ván là loại vắc xin chứa giải độc tố uốn ván. Khi được đưa vào cơ thể, thành phần này kích thích hệ miễn dịch tạo ra kháng thể đặc hiệu chống lại độc tố thật của vi khuẩn Clostridium tetani nếu cơ thể bị phơi nhiễm trong tương lai. (2)

Cơ chế miễn dịch này gọi là miễn dịch chủ động, giúp cơ thể tự ghi nhớ cách nhận diện và vô hiệu hóa độc tố uốn ván. Sau liều tiêm đầu tiên, cơ thể bắt đầu hình thành kháng thể, nhưng cần tiêm đủ liều cơ bản để đạt được mức miễn dịch bảo vệ. Khi nồng độ kháng thể giảm dần theo thời gian, các mũi tiêm nhắc lại giúp “kích hoạt” hệ miễn dịch, duy trì khả năng phòng bệnh lâu dài.

Theo nghiên cứu, hiệu quả bảo vệ của vắc xin uốn ván đạt đến 95% nếu được tiêm đủ liều và đúng lịch. Tuy nhiên, miễn dịch này không bền vững suốt đời. Nhiều nghiên cứu cho thấy nồng độ kháng thể bắt đầu giảm đáng kể sau khoảng 10 năm kể từ liều cuối cùng, do đó việc tiêm nhắc là cần thiết để bảo đảm hiệu quả bảo vệ.

Tiêm phòng uốn ván có tác dụng trong bao lâu? 

Thời gian hiệu lực của vắc xin uốn ván, hay nói cách khác tiêm phòng uốn ván có tác dụng trong bao lâu phụ thuộc vào số liều đã tiêm và lịch sử tiêm chủng cá nhân. Theo một số nghiên cứu từ Harvard Medical School (HMS) - một trong những trường y khoa hàng đầu thế giới, trực thuộc Đại học Harvard danh tiếng:

• Người trưởng thành tiêm đủ 3 mũi cơ bản: Ở người trưởng thành, sau khi hoàn tất 3 mũi cơ bản, cơ thể đạt được miễn dịch bảo vệ hiệu quả. Các nghiên cứu dịch tễ học lớn cho thấy thời gian bảo vệ trung bình kéo dài khoảng 10 năm sau liều tiêm nhắc gần nhất. Vì vậy, hầu hết hướng dẫn y tế khuyến cáo người trưởng thành nên tiêm nhắc vắc xin uốn ván mỗi 10 năm để duy trì nồng độ kháng thể ở mức an toàn.
• Người chỉ tiêm 1 hoặc 2 mũi đầu tiên: Trường hợp người trưởng thành chỉ tiêm 1 hoặc 2 mũi đầu tiên mà không hoàn tất phác đồ cơ bản, khả năng bảo vệ sẽ không được tối ưu. Do đó, người chưa tiêm đủ liều nên được tiêm bù các mũi còn thiếu, sau đó tiếp tục tiêm nhắc định kỳ 10 năm/lần. Trong tình huống có vết thương nghi ngờ nhiễm uốn ván (vết bẩn, sâu, bị đất cát xâm nhập), nếu không rõ tình trạng tiêm chủng hoặc đã hơn 5 năm kể từ lần tiêm gần nhất, bác sĩ thường chỉ định tiêm nhắc sớm hơn để đảm bảo an toàn.
• Trẻ tiêm vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng: Trẻ em được tiêm vắc xin uốn ván trong chương trình Tiêm chủng mở rộng dưới dạng vắc xin phối hợp. Với lịch tiêm đầy đủ, trẻ sẽ hình thành miễn dịch bảo vệ vững chắc trong suốt thời thơ ấu. Miễn dịch uốn ván ở trẻ có thể kéo dài từ 10 năm sau khi hoàn thành đủ các mũi tiêm. Tuy nhiên, khi bước vào tuổi thiếu niên và trưởng thành, cần tiêm nhắc lại để duy trì hiệu quả lâu dài. Nếu không được tiêm nhắc, nồng độ kháng thể sẽ giảm dần và khả năng bảo vệ không còn tối ưu.
• Phụ nữ mang thai: Phụ nữ mang thai được khuyến cáo tiêm vắc xin để bảo vệ bản thân và phòng ngừa uốn ván sơ sinh cho trẻ. Thời điểm tiêm tốt nhất là từ tuần thứ 27 đến tuần thứ 36. Vắc xin được tiêm mỗi lần mang thai để bảo vệ bạn và em bé. (3)

⇒ Tham khảo thêm bài viết chi tiết: Tiêm uốn ván 2 mũi có được không?

Các yếu tố ảnh hưởng đến thời gian hiệu lực của vắc xin uốn ván

Hiệu lực của vắc xin uốn ván không hoàn toàn giống nhau ở mỗi người. Một số yếu tố có thể làm thay đổi thời gian duy trì kháng thể bảo vệ, bao gồm:

• Phác đồ tiêm chủng không đầy đủ: Việc không hoàn thành phác đồ cơ bản theo khuyến cáo hoặc bỏ sót các mũi tiêm nhắc lại theo chu kỳ 10 năm sẽ làm giảm đáng kể nồng độ kháng thể và rút ngắn thời gian bảo vệ.
• Tình trạng miễn dịch và sức khỏe cá nhân: Khả năng đáp ứng miễn dịch của mỗi người là khác nhau và chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tình trạng sức khỏe chung. Những người mắc bệnh lý gây suy giảm miễn dịch, đang điều trị bằng hóa trị, xạ trị hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch thường có phản ứng miễn dịch yếu hơn sau khi tiêm vắc xin. Điều này dẫn đến việc tạo ra ít kháng thể hơn hoặc kháng thể giảm nhanh hơn, làm giảm thời gian tiêm phòng uốn ván có tác dụng trong bao lâu. Ngoài ra, khả năng tạo ra phản ứng miễn dịch của cơ thể cũng có thể giảm dần theo tuổi (lão hóa miễn dịch), khiến người cao tuổi có thể cần theo dõi chặt chẽ hơn về mức kháng thể và lịch tiêm chủng.
• Liều lượng và quy trình bảo quản vắc xin: Sai sót trong quy trình tiêm chủng có thể làm suy giảm nghiêm trọng hiệu lực bảo vệ của vắc xin. Vắc xin là sản phẩm nhạy cảm với nhiệt độ và việc không tuân thủ nghiêm ngặt trong quá trình vận chuyển và bảo quản có thể làm giảm hoạt tính của thành phần giải độc tố uốn ván có trong vắc xin. Tương tự, việc tiêm dưới liều khuyến cáo hoặc sai kỹ thuật tiêm cũng có thể làm giảm phản ứng miễn dịch tối ưu.

Tiêm vắc xin là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh uốn ván - một bệnh lý nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao nếu không được bảo vệ. Việc hiểu rõ tiêm phòng uốn ván có tác dụng trong bao lâu giúp mỗi người chủ động phòng ngừa, tránh bỏ sót thời điểm nhắc vắc xin, từ đó duy trì miễn dịch an toàn suốt đời.