Vì sao bảo quản thuốc và vắc xin ra đảo khó hơn đất liền?

Không chỉ là chuyện vận chuyển xa, bảo quản thuốc và vắc xin tại đảo còn là “cuộc đua” giữ ổn định nhiệt độ, nguồn điện và dây chuyền lạnh giữa điều kiện thời tiết khắc nghiệt, giao thông gián đoạn và hạ tầng y tế hạn chế. Chỉ một sai lệch nhỏ trong bảo quản cũng có thể làm giảm chất lượng, hiệu quả bảo vệ của vắc xin, thậm chí gây lãng phí hàng nghìn liều thuốc quý.

Khoảng cách địa lý, điều kiện thời tiết và hạn chế hạ tầng khiến việc đưa thuốc, vắc xin ra đảo luôn khó khăn hơn rất nhiều so với đất liền. Theo Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn - Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, vắc xin là chế phẩm sinh học cực kỳ nhạy cảm với nhiệt độ, ánh sáng và rung lắc. Nếu không được bảo quản nghiêm ngặt trong dây chuyền lạnh (Cold Chain) đạt chuẩn từ khâu sản xuất, vận chuyển, lưu trữ đến sử dụng, chất lượng và hiệu lực bảo vệ của vắc xin có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng chỉ sau một lần tiếp xúc với nhiệt độ ngoài phạm vi khuyến cáo hoặc có bất kỳ sai lệch nào về ánh sáng, bức xạ, thời gian bảo quản. (1)

Khác với đất liền, là nơi hệ thống giao thông, điện lưới và kho vận tương đối ổn định; tại các huyện đảo, xã đảo hay khu vực xa bờ, quá trình vận chuyển vắc xin phải đối mặt với hàng loạt thách thức. Nhiều nơi cách đất liền hàng chục đến hàng trăm hải lý, thời gian di chuyển phụ thuộc vào tàu, phà hoặc điều kiện thời tiết trên biển. Chỉ cần biển động, mưa bão hoặc gián đoạn giao thông, việc cung ứng thuốc và vắc xin có thể bị chậm nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày.

Ngoài ra, độ ẩm, nhiệt độ cao, hơi muối biển, nhiệt độ môi trường thay đổi liên tục, các hiện tượng thời tiết cực đoan như áp thấp nhiệt đới hay bão biển còn làm rung lắc kéo dài trong quá trình di chuyển bằng tàu thuyền đều có thể tác động đến thiết bị bảo quản lạnh. Đặc biệt là nhiều khu vực đảo vẫn chưa có hạ tầng điện ổn định, một số nơi còn phụ thuộc vào máy phát điện chạy dầu hoặc nguồn điện theo khung giờ, trong khi hệ thống bảo quản vắc xin đòi hỏi nguồn điện liên tục 24/7. Nếu xảy ra mất điện kéo dài mà không có phương án dự phòng, nguy cơ hư hỏng vắc xin là rất lớn. (2)

Trong khi đó, yêu cầu bảo quản vắc xin lại đặc biệt nghiêm ngặt. Phần lớn vắc xin cần được duy trì liên tục ở mức nhiệt từ 2 - 8 độ C; một số loại yêu cầu bảo quản âm sâu tới âm 86 độ C. “Việc để vắc xin vượt ngưỡng nhiệt độ cho phép dù chỉ trong thời gian ngắn cũng có thể làm giảm hiệu lực sinh miễn dịch. Điều này đồng nghĩa, toàn bộ hành trình vận chuyển từ kho tổng đến điểm tiêm phải được kiểm soát bằng hệ thống dây chuyền lạnh (Cold Chain) liên tục, không bị đứt gãy ở bất kỳ công đoạn nào”, Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn nhấn mạnh.

Theo Bác sĩ, tiêm chủng an toàn không chỉ dừng ở chất lượng vắc xin mà còn bao gồm toàn bộ chuỗi quy trình từ bảo quản, vận chuyển, thực hành tiêm chủng, kiểm soát nhiễm khuẩn đến theo dõi và xử trí phản ứng sau tiêm. Tất cả phải được triển khai đồng bộ trong mô hình tiêm chủng hiện đại, đầu tư bài bản về cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, công nghệ thông tin và hệ thống quản trị chất lượng.

Theo tiêu chuẩn thực hành tốt bảo quản thuốc (GSP) của Bộ Y tế và khuyến nghị quốc tế, hệ thống bảo quản vắc xin an toàn cần đáp ứng đồng thời nhiều yếu tố: kho lạnh đạt chuẩn, thiết bị theo dõi nhiệt độ tự động 24/24, hệ thống cảnh báo nhiều lớp, nguồn điện dự phòng liên tục, quy trình vận chuyển chuyên dụng và đội ngũ nhân sự được đào tạo bài bản. Đây cũng là lý do việc đưa vắc xin ra đảo luôn đòi hỏi chi phí lớn, nhân lực chuyên môn cao và kế hoạch hậu cần phức tạp hơn rất nhiều so với khu vực nội đô hay đất liền.

Trong bối cảnh đó, một số rất ít đơn vị tiêm chủng uy tín hàng đầu tại Việt Nam đã đầu tư mạnh vào hệ thống dây chuyền lạnh hiện đại nhằm đảm bảo chất lượng vắc xin trong mọi điều kiện vận chuyển, kể cả tại vùng sâu, vùng xa và hải đảo. Trong đó, VNVC được biết đến là hệ thống tiêm chủng xây dựng mô hình tiêm chủng an toàn toàn diện theo hướng khép kín, độc lập và đồng bộ trên quy mô lớn.

Hiện Hệ thống hàng trăm Trung tâm Tiêm chủng VNVC trên toàn quốc được đầu tư xây dựng và sở hữu 4 kho lạnh tổng, 3 kho lạnh âm sâu tại 3 miền Bắc - Trung - Nam cùng hàng trăm kho lạnh bảo quản vắc xin đạt chuẩn quốc tế GSP tại các trung tâm cùng hệ thống dây chuyền lạnh (Cold Chain) quy mô lớn hàng đầu Việt Nam. Hệ thống này cho phép bảo quản hàng trăm triệu liều vắc xin cùng lúc ở nhiều mức nhiệt độ khác nhau, bao gồm cả các loại vắc xin yêu cầu bảo quản âm sâu tới âm 86 độ C như vắc xin công nghệ mRNA.

Toàn bộ kho lạnh của VNVC đều được trang bị hệ thống giám sát nhiệt độ tự động 24/24, cảnh báo nhiều lớp bằng còi, đèn, tin nhắn SMS và email. Dữ liệu nhiệt độ được theo dõi, lưu trữ và truy xuất liên tục nhằm đảm bảo vắc xin luôn nằm trong ngưỡng an toàn theo đúng tiêu chuẩn nhà sản xuất.

Bên cạnh đó, VNVC còn đầu tư đồng bộ nguồn điện dự phòng công suất lớn, có khả năng vận hành tự động khi xảy ra sự cố điện lưới. Các phương án ứng phó khẩn cấp được xây dựng chi tiết và diễn tập định kỳ tương tự mô hình ứng phó phòng cháy chữa cháy nhằm hạn chế tối đa nguy cơ gián đoạn dây chuyền bảo quản lạnh cho sinh phẩm và vắc xin.

Một trong những điểm đặc thù của VNVC là hệ thống hơn 40 xe lạnh chuyên dụng đạt chuẩn GSP, hoạt động như những “kho lạnh di động”, có khả năng vận chuyển hàng chục nghìn liều vắc xin mỗi chuyến. Toàn bộ xe được tích hợp hệ thống giám sát nhiệt độ, định vị GPS và phần mềm quản trị hiện đại giúp theo dõi chặt chẽ hành trình vận chuyển. Đây được xem là yếu tố quan trọng để đảm bảo vắc xin vẫn an toàn khi phải vận chuyển đến các địa phương xa, vùng biển đảo hoặc trong điều kiện thời tiết phức tạp.

Ngoài các kho tổng quy mô lớn tại TP.HCM, Hà Nội và Đà Nẵng, 100% trung tâm tiêm chủng VNVC trên toàn quốc đều được đầu tư kho lạnh hoặc hệ thống bảo quản lạnh tại chỗ đạt chuẩn. Mỗi phòng tiêm đều sử dụng tủ bảo quản vắc xin chuyên dụng thay cho tủ lạnh dân dụng thông thường. Sau mỗi ngày hoạt động, vắc xin chưa sử dụng sẽ được thu hồi về kho lạnh đạt chuẩn GSP để tiếp tục giám sát ở mức an toàn cao hơn.

Theo Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn, việc đầu tư đồng bộ kho lạnh, xe lạnh, tủ bảo quản lạnh chuyên dụng, hệ thống giám sát và nguồn điện dự phòng không chỉ giúp đảm bảo chất lượng vắc xin mà còn góp phần duy trì nguồn cung ổn định, hạn chế nguy cơ thiếu hụt trong các tình huống dịch bệnh, khi nhu cầu tiêm chủng tăng cao hoặc trong công tác triển khai các chiến dịch tiêm chủng quy mô lớn tại những khu vực có điều kiện vận chuyển, lưu trữ đặc biệt khó khăn như miền núi cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới hay hải đảo xa đất liền.

Với mạng lưới hàng trăm kho lạnh đạt chuẩn GSP, hơn 40 xe lạnh chuyên dụng hoạt động như “kho lạnh di động” cùng hệ thống kho bảo quản và tủ lạnh chuyên dụng tại toàn bộ trung tâm tiêm chủng trên cả nước, VNVC có thể chủ động vận chuyển, lưu trữ và điều phối lượng lớn vắc xin đến cả vùng sâu, vùng xa, miền núi hay hải đảo trong thời gian ngắn nhưng vẫn đảm bảo nghiêm ngặt điều kiện bảo quản theo tiêu chuẩn nhà sản xuất. Đây là lợi thế quan trọng giúp duy trì ổn định chất lượng vắc xin ngay cả tại những khu vực có hạ tầng giao thông, điện lưới hoặc điều kiện thời tiết khắc nghiệt, đồng thời giảm nguy cơ dao động nhiệt độ trong quá trình vận chuyển nhiều chặng.

“Khi mỗi điểm tiêm đều có kho lạnh đạt chuẩn, hệ thống giám sát nhiệt độ và nguồn điện dự phòng độc lập, chất lượng vắc xin sẽ được đảm bảo ổn định hơn, đặc biệt tại những nơi điện lưới chưa ổn định hoặc thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi thời tiết cực đoan”, Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn cho biết.

Trong bối cảnh nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm vẫn lưu hành và nguy cơ dịch bệnh mới luôn hiện hữu, việc bảo quản an toàn thuốc và vắc xin, đặc biệt tại vùng đảo xa, không đơn thuần là bài toán hậu cần mà còn là yếu tố quyết định hiệu quả bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Chỉ khi dây chuyền lạnh được duy trì nghiêm ngặt, liên tục và đồng bộ từ kho bảo quản đến cánh tay người dân, vắc xin mới phát huy đầy đủ hiệu quả phòng bệnh và đảm bảo an toàn tiêm chủng.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ