Độc tố não mô cầu gây hoại tử tay chân chỉ trong vài giờ?

Bác sĩ tham vấn BS Huỳnh Trần An Khương

Chuyên viên Y Khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC

Tác giả Đàm Thị Điệp

Ngày đăng: 16/10/2026

Theo dõi VNVC: GGoogle News GThêm trên Google Chọn VNVC làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm. Xem hướng dẫn.

Vi khuẩn não mô cầu có khả năng giải phóng lượng độc tố gấp 100 - 1.000 lần so với nhiều loại vi khuẩn thông thường, gây tổn thương mạch máu nghiêm trọng, khiến các mô bị hoại tử chủ trong vài giờ và phải đoạn chi để bảo toàn tính mạng cho người bệnh. Trước diễn tiến nhanh, triệu chứng khởi phát khó nhận biết cùng nguy cơ tử vong cao và di chứng suốt đời, chuyên gia khuyến cáo người dân chủ động tiêm vắc xin phòng não mô cầu sớm, kết hợp thực hiện các biện pháp phòng bệnh cần thiết nhằm bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.

Thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Lâm Đồng cho biết trên địa bàn vừa ghi nhận một nam bệnh nhân 37 tuổi mắc não mô cầu. Từ sốt cao, đau đầu, mệt mỏi, bệnh tiến triển nhanh, xuất huyết ban hoại tử, nhiễm trùng máu. Hiện người bệnh được chuyển điều trị tích cực tại Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM). Trước nguy cơ lây lan khi người bệnh sinh hoạt trong môi trường tập thể, ngành y tế Lâm Đồng đã khử khuẩn diện rộng, khoanh vùng, cấp phát thuốc kháng sinh điều trị dự phòng khẩn cấp cho gần 160 trường hợp tiếp xúc gần.

Từ đầu năm đến nay, bệnh não mô cầu đã ghi nhận hàng chục ca bệnh, đã có các ca tử vong. Nhiều ca bệnh diễn tiến nhanh như bệnh nhi 10 tuổi buổi sáng than đau đầu với mẹ, đến chiều hôn mê, xuất hiện tử ban và tử vong khi vừa đến bệnh viện Nhi đồng Thành phố. Cuối tháng 5, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM cũng tiếp nhận cấp cứu bệnh nhi 13 tuổi bị viêm màng não mủ biến chứng phù não sau chưa đầy một ngày sốt và nôn ói. Cả hai trường hợp đều chưa tiêm vắc xin phòng bệnh.

Lý giải nguyên nhân bệnh do não mô cầu diễn tiến nhanh khiến tay chân hoại tử chỉ sau vài giờ, Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, cho biết vi khuẩn não mô cầu khi đi vào máu tiết ra lượng độc tố cao gấp 100 - 1.000 lần so với vi khuẩn thông thường. Sức công phá mạch máu dữ dội không kém nọc rắn hổ mang. Độc tố đi theo máu đến tim, làm rối loạn tuần hoàn và bào mòn thành mạch khắp cơ thể. Khi mạch máu bị tổn thương, cơ thể lập tức kích hoạt phản ứng đông máu khẩn cấp, tạo ra hàng triệu cục máu đông li ti. Những cục máu đông này bịt kín các mạch máu nhỏ nuôi da, ngón tay và ngón chân. Cùng lúc, tiểu cầu bị dùng cạn kiệt cho các cục máu đông khiến máu không thể đông lại ở những nơi cần thiết, dẫn đến chảy máu ồ ạt dưới da và tạo thành các vết ban tím đen hình sao đặc trưng.

Vi khuẩn có thể lan rộng trong cơ thể với tốc độ đáng kinh ngạc nhờ một cơ chế "ngụy trang" tinh vi. Lớp vỏ bên ngoài của chúng mang cấu trúc tương tự một số thành phần trên tế bào người, khiến hệ miễn dịch khó nhận diện và nhầm tưởng đây là những "người quen" vô hại. Nhờ đó, vi khuẩn âm thầm sinh sôi, nhanh chóng xâm nhập vào máu và phát tán khắp cơ thể.

Khi tình trạng tắc mạch cấp tính xảy ra, dòng máu giàu oxy không thể đến nuôi dưỡng các mô ở đầu ngón tay, ngón chân, bàn chân hoặc cẳng chân. Thiếu oxy kéo dài khiến các tế bào chết dần, vùng tổn thương chuyển màu từ đỏ tím sang tím tái, rồi đen sẫm do hoại tử, báo hiệu tổ chức mô đã bị hủy hoại nghiêm trọng.

“Ở những ca nhiễm trùng huyết bùng phát, ngay cả khi giữ được mạng sống nhờ hồi sức tích cực, không ít bệnh nhân vẫn buộc phải phẫu thuật cắt cụt chi để ngăn độc chất từ phần mô hoại tử ngấm ngược vào cơ thể, chấp nhận chịu di chứng tàn phế vĩnh viễn”, Bác sĩ Khương chia sẻ.

Vi khuẩn não mô cầu cư trú tự nhiên ở vùng mũi họng của người bệnh hoặc người lành mang trùng. Bệnh lây qua đường hô hấp thông qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện gần hoặc dùng chung vật dụng cá nhân. Mầm bệnh có thể gây ra nhiều bệnh cảnh nguy hiểm như viêm màng não mủ, nhiễm trùng huyết, viêm khớp, viêm màng trong tim. Trong đó, viêm màng não mủ và nhiễm trùng huyết là hai thể bệnh thường gặp nhất với tỷ lệ tử vong và biến chứng rất cao.

Giai đoạn đầu, bệnh rất dễ nhầm với cảm cúm, sốt siêu vi vì người mắc cũng sốt nhẹ, đau mỏi người, rát họng. Theo bác sĩ Khương, ở thể kết hợp giữa viêm màng não và nhiễm trùng huyết, bệnh thường tiến triển qua 3 mốc thời gian rõ rệt: khoảng 8 giờ đầu, người bệnh sốt, cáu gắt, buồn nôn, chán ăn; trong 8 giờ tiếp theo, ban hoại tử hình sao bắt đầu mọc ở bẹn, đùi, kèm theo cứng cổ, sợ ánh sáng; từ 16 - 24 giờ, người bệnh rơi vào co giật, hôn mê, suy đa tạng và tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Đánh lưu ý, trong số 5 người sống sót sau bệnh, trung bình sẽ có 1 người đối diện với các di chứng vĩnh viễn như điếc, tổn thương não hoặc tàn tật do phải đoạn chi.

Bệnh do não mô cầu có thể xảy ra ở bất kỳ ai nhưng nguy cơ lây lan đặc biệt cao tại các môi trường tập trung đông người và không gian khép kín như trường học, ký túc xá, nơi làm việc chung hoặc khu dân cư đông đúc. Hai nhóm tuổi dễ bị tổn thương nhất là trẻ nhỏ dưới 5 tuổi do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, và nhóm thanh thiếu niên từ 15 - 25 tuổi, nhóm có tỷ lệ người lành mang trùng ở vùng hầu họng cao nhất trong cộng đồng nhưng không có biểu hiện bệnh.

Bác sĩ Khương nhấn mạnh, do bệnh diễn tiến quá nhanh khiến điều trị kháng sinh đôi khi không kịp bắt kịp tốc độ phát tán của độc tố, tiêm chủng vắc xin chủ động là giải pháp phòng bệnh hiệu quả nhất.

Vi khuẩn não mô cầu có 5 nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến gồm A, B, C, Y và W-135. Vì các loại vắc xin không tạo miễn dịch chéo với nhau, người dân cần tiêm phối hợp các loại để tạo lá chắn bảo vệ toàn diện trước cả 5 nhóm.

Gần 300 trung tâm tiêm chủng VNVC trên toàn quốc cung ứng đầy đủ các loại vắc xin phòng não mô cầu dành cho trẻ em và người lớn, với số lượng lớn, đáp ứng nhu cầu tiêm chủng của người dân. Toàn bộ vắc xin được VNVC nhập khẩu trực tiếp, chính hãng, bảo quản nghiêm ngặt trong hệ thống kho lạnh đạt chuẩn GSP quốc tế, kết hợp quy trình tiêm chủng an toàn, chuyên nghiệp, góp phần đảm bảo chất lượng vắc xin và an toàn cho khách hàng.

Danh mục vắc xin phòng bệnh não mô cầu

Tên vắc xin	Phòng nhóm huyết thanh	Nhóm tuổi	Tìm hiểu vắc xin
Vắc xin Bexsero (GSK - Ý)	B	Trẻ em và người lớn từ 2 tháng tuổi đến 50 tuổi (chưa đến sinh nhật 51 tuổi)	Tìm hiểu thêm!
VA-Mengoc-BC (Finlay Institute - Cu Ba)	B, C	Trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn đến 45 tuổi.	Tìm hiểu thêm!
Vắc xin MenQuadfi (Sanofi - Mỹ)	A, C, Y, W - 135 (Thế hệ mới)	Trẻ từ 2 tháng tuổi (sớm nhất từ 6 tuần tuổi) trở lên và người lớn.	Tìm hiểu thêm!
Vắc xin Nimenrix (Pfizer - Bỉ)			Tìm hiểu thêm!

Bên cạnh tiêm phòng đầy đủ, bác sĩ Khương khuyến cáo người dân cần duy trì các biện pháp vệ sinh phòng bệnh như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, súc miệng họng bằng dung dịch sát khuẩn, giữ nơi ở và nơi làm việc thông thoáng. Khi ho hoặc hắt hơi, mọi người nên dùng khăn che miệng hoặc đeo khẩu trang, kết hợp nâng cao thể trạng bằng dinh dưỡng và vận động. Khi xuất hiện các biểu hiện nghi ngờ như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội không dứt, nôn ói, cứng cổ hoặc nổi ban tím đen trên da, đều cần đến ngay cơ sở y tế đa chuyên khoa gần nhất để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh bỏ lỡ thời gian vàng can thiệp.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ