Qua thời điểm vàng tiêm HPV 9 – 14 tuổi, tiêm vắc xin hiệu quả có giảm không?

9 - 14 tuổi được WHO xác định là “thời điểm vàng” tiêm phòng HPV; nhưng qua 14 tuổi vắc xin vẫn mang lại hiệu quả tốt. Trẻ lớn, thanh thiếu niên và người trưởng thành đến 45 tuổi vẫn cần tiêm ngừa vắc xin HPV đầy đủ, đúng lịch theo khuyến cáo để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm các type HPV chưa nhiễm và tái nhiễm các type đã mắc trước đây.

Virus gây u nhú ở người (Human Papillomavirus - HPV) có thể gây nhiều bệnh lý ác tính nguy hiểm ở cả nam và nữ như ung thư cổ tử cung, hậu môn, dương vật, âm đạo, âm hộ, hầu họng, sùi mào gà... Hiện nay, vắc xin Gardasil và Gardasil 9 (Mỹ) có tại Việt Nam đã có thể phòng ngừa hiệu quả đến 9 type HPV nguy hiểm và phổ biến hàng đầu ở cả nam và nữ giới, khuyến cáo ưu tiên tiêm cho bé trai và bé gái từ 9 - 14 tuổi, thời điểm trước khi bắt đầu hoạt động tình dục để tối ưu hiệu quả phòng bệnh và tối giản lịch tiêm chỉ 2 mũi so với 3 mũi khi tiêm ở giai đoạn lớn hơn.

BS.CKI Bạch Thị Chính - Giám đốc Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC lý giải, trẻ ở độ tuổi 9 - 14 thường chưa phơi nhiễm HPV, đồng thời đáp ứng miễn dịch sau tiêm rất tốt. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tổng hợp dữ liệu từ các thử nghiệm lâm sàng, nghiên cứu quan sát, nghiên cứu miễn dịch học và dữ liệu thực tế sau triển khai tiêm vắc xin HPV, cho thấy vắc xin HPV có hiệu quả cao trong phòng ngừa nhiễm HPV và các tổn thương tiền ung thư liên quan, đặc biệt ở những người chưa từng nhiễm HPV trước khi tiêm. “Đây là điểm quan trọng để giải thích vì sao tiêm càng sớm, trước phơi nhiễm, càng có lợi”, Bác sĩ Chính nhấn mạnh.

Trong các nghiên cứu được WHO tổng hợp, vắc xin HPV tứ giá (phòng 4 type HPV 6, 11, 16 và 18), hiệu quả phòng các tổn thương tiền ung thư cổ tử cung từ mức độ trung bình (CIN2+) do các type HPV 6, 11, 16 và 18 ở những người chưa nhiễm trước đó đạt khoảng 98%; hiệu quả đối với tổn thương nội biểu mô âm hộ/âm đạo độ 2+ cũng đạt khoảng 100%.

Đối với vắc xin HPV nhị giá (phòng 2 type HPV 16 và 18), các nghiên cứu cũng ghi nhận hiệu quả cao trong phòng ngừa tổn thương cổ tử cung liên quan để 2 type HPV này. Một số nghiên cứu ở phụ nữ chưa từng nhiễm HPV 16 và 18 ghi nhận hiệu quả đạt khoảng 65% phòng ngừa nguy cơ CIN2+ sau tiêm 3 liều và khoảng 93% đối với CIN3+. Nghiên cứu khác cũng ghi nhận hiệu quả phòng ngừa nguy cơ CIN2+ ở phụ nữ chưa nhiễm HPV16 và 18 đạt khoảng 81%.

Dữ liệu theo dõi thực tế sau 5 - 8 năm triển khai tiêm chủng cũng cho thấy tỷ lệ nhiễm HPV 16 và 18 giảm mạnh, khoảng 83% ở nhóm 13 - 19 tuổi và 66% ở nhóm 20 - 24 tuổi. Có bằng chứng bảo vệ gián tiếp cho người chưa tiêm. Ở một số quốc gia, chương trình tiêm chủng gần như loại trừ ung thư cổ tử cung ở phụ nữ được tiêm ở tuổi 12 - 13.

Một lợi ích rất thiết thực khác là số mũi tiêm. Với vắc xin phòng 9 chủng HPV (Gardasil 9), tại Việt Nam người từ tròn 9 tuổi đến dưới 15 tuổi khi tiêm mũi đầu được áp dụng phác đồ 2 mũi cách nhau 6 - 12 tháng. Nếu tiêm trong độ tuổi từ 15 đến 45 tuổi, phác đồ được chỉ định là 3 mũi trong 6 tháng, mũi 2 tiêm sau mũi 1 là 2 tháng và mũi 3 tiêm sau mũi 2 là 4 tháng.

Tuy nhiên, tiêm vắc xin HPV sau “giai đoạn vàng” 9 - 14 tuổi không có nghĩa vắc xin HPV mất hiệu quả. Vắc xin HPV không “hết tác dụng” khi trẻ bước sang tuổi 15 và người trưởng thành đến 45 tuổi. Vấn đề nằm ở thời điểm tiêm so với thời điểm phơi nhiễm HPV. Khi chưa từng nhiễm các type HPV mà vắc xin phòng ngừa, cơ thể có thể tạo miễn dịch để chủ động ngăn virus xâm nhập và gây nhiễm. Ngược lại, nếu một người đã nhiễm một type HPV trước khi tiêm, vắc xin không thể loại bỏ type virus đó hoặc điều trị tổn thương đã hình thành.

Tuy nhiên, HPV có hơn 200 type khác nhau. Một người từng nhiễm một type HPV không đồng nghĩa đã nhiễm tất cả các type HPV có trong vắc xin. Chẳng hạn, nếu một người đã từng nhiễm HPV 6, vắc xin vẫn có thể giúp phòng ngừa những type khác mà người đó chưa từng phơi nhiễm như HPV 11, 18, 31, 33, 45, 52 và 58. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ ghi nhận người đã từng nhiễm một hoặc một số type HPV vẫn có thể được bảo vệ trước các type HPV khác trong vắc xin.

Theo Ủy ban Cố vấn Thực hành Tiêm chủng Hoa Kỳ (ACIP), trong 9 thử nghiệm ở người trưởng thành từ 27 - 45 tuổi chưa từng nhiễm các type HPV tương ứng, tỷ lệ tạo kháng thể sau tiêm vẫn đạt ở mức cao từ 93,6 - 100% sau 3 mũi tiêm.

Trong thử nghiệm FUTURE III trên 3.819 phụ nữ từ 24 - 45 tuổi, hiệu quả bảo vệ của vắc xin tứ giá đối với tình trạng nhiễm HPV dai dẳng, tổn thương liên quan HPV và tổn thương tiền ung thư đạt 88,7%. Khi phân tích riêng nhóm 27 - 45 tuổi, hiệu quả vẫn đạt 87,7%. Đáng chú ý, dữ liệu theo dõi kéo dài 10 năm không ghi nhận dấu hiệu suy giảm bảo vệ theo thời gian.

Đặc biệt, một người có thể nhiễm HPV nhiều lần trong cuộc đời. Ngay cả khi đã nhiễm HPV trước đây, nguy cơ mắc một type HPV khác hoặc tái nhiễm cùng type vẫn có thể xảy ra, bởi miễn dịch tự nhiên sau nhiễm không đủ mạnh và bền vững để ngăn ngừa những lần nhiễm tiếp theo. Một nghiên cứu trên phụ nữ cho thấy 35% người từng đào thải đợt nhiễm ban đầu tiếp tục mắc một type HPV mới trong vòng 1 năm và 60% trong vòng 3 năm.

Chính vì thế, ngay cả khi đã qua “thời điểm vàng” 9 - 14 tuổi tiêm vắc xin phòng HPV, trẻ lớn, thanh niên và người trưởng thành đến 45 tuổi vẫn nên tiêm vắc xin HPV theo khuyến cáo để phòng ngừa chủ động những type HPV chưa từng nhiễm, đồng thời phòng tái nhiễm những type đã mắc trước đây.

Bên cạnh tiêm chủng, mỗi người cần kết hợp tiêm chủng với các biện pháp bảo vệ sức khỏe khác để đạt hiệu quả tối ưu. Quan hệ tình dục an toàn, hạn chế nguy cơ lây truyền các bệnh qua đường tình dục, không hút thuốc lá, duy trì lối sống lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ đều góp phần làm giảm nguy cơ tiến triển bệnh liên quan đến HPV.

Đối với nữ giới, tầm soát ung thư cổ tử cung theo khuyến cáo vẫn rất cần thiết ngay cả khi đã tiêm vắc xin, bởi không có loại vắc xin nào bảo vệ trước 100% type HPV có khả năng gây bệnh. Sự kết hợp giữa tiêm chủng và tầm soát định kỳ hiện là chiến lược hiệu quả để giảm gánh nặng ung thư cổ tử cung và các bệnh lý liên quan đến HPV trên toàn cầu.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ