Tay chân miệng và sốt xuất huyết nguy cơ bùng phát khi mùa mưa vào giai đoạn cao điểm

Từ đầu năm đến nay, cả nước ghi nhận gần 95.000 ca sốt xuất huyết, 14 ca tử vong và khoảng 113.000 ca tay chân miệng, gia tăng đáng kể so với cùng kỳ năm 2025. Chuyên gia cảnh báo, mưa bão, ngập lụt và thời điểm học sinh trở lại trường có thể làm gia tăng nguy cơ lây lan, bùng phát dịch bệnh. Người dân cần chủ động tiêm chủng, giữ vệ sinh cá nhân, môi trường và thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng bệnh để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Tình hình sốt xuất huyết và tay chân miệng đang diễn biến phức tạp khi số ca mắc gia tăng, nhiều bệnh nhân chuyển nặng phải nhập viện điều trị tích cực. Tại TP.HCM, số ca sốt xuất huyết tích lũy từ đầu năm đến tuần 37/2026 đã lên 32.626 trường hợp, trong khi tay chân miệng ghi nhận 33.822 ca. Riêng tuần 37, thành phố ghi nhận 1.544 ca sốt xuất huyết, tăng 18,1% so với trung bình 4 tuần trước. (1)

Tại Bệnh viện Nhi đồng 1, tình trạng trẻ mắc tay chân miệng chuyển nặng đang được đặc biệt lưu ý. Theo ghi nhận, bệnh viện đang điều trị hơn 50 trường hợp, trong đó có 16 ca từ độ 3 trở lên và 6 trẻ phải đặt nội khí quản, thở máy. Mỗi ngày, khoa tiếp nhận thêm khoảng 40 trường hợp từ khu vực khám ngoại trú chuyển lên. (2)

Bệnh nhân Dương Ngô Gia Khang, 3 tuổi, ngụ phường Hưng Long, TP.HCM, là một trong những trường hợp đang điều trị. Trẻ nhập viện sau nhiều ngày sốt cao, nổi mẩn và xuất hiện mụn nước ở tay, miệng. Đây là lần thứ hai bé mắc tay chân miệng nhưng lần này bệnh diễn tiến nặng hơn.

Ban đầu, trẻ chỉ xuất hiện một vài nốt ở bàn tay kèm viêm họng. Sau đó, trẻ sốt trên 39 độ C, nổi nhiều mụn nước trong miệng khiến việc ăn uống khó khăn. Gia đình cho biết trước đó khoảng hai tuần, một trẻ gần nhà mắc tay chân miệng và đã khỏi bệnh. Do nghĩ trẻ đã khỏi thì không còn khả năng lây, gia đình cho các bé chơi cùng nhau. Trường hợp này cho thấy nguy cơ lây truyền tay chân miệng có thể xuất hiện ngay trong những sinh hoạt rất gần gũi giữa trẻ với nhau, đặc biệt tại gia đình, nhà trẻ và trường mầm non.

Theo BS.CKI Danh Thị Mỹ Hồng, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan rất mạnh, đặc biệt trong môi trường nhà trẻ và trường mẫu giáo. Virus gây bệnh có thể tồn tại trong nước bọt, dịch tiết mũi họng, phân, dịch từ các bóng nước cũng như trên các bề mặt đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa. Khi trẻ cùng học tập, ăn uống và sinh hoạt trong không gian tập thể, nguy cơ lây nhiễm tăng lên đáng kể.

Đáng lo ngại hơn, gần 80% ca mắc EV71, chủng virus nguy hiểm nhất gây tay chân miệng, tập trung ở nhóm trẻ dưới 3 tuổi. Tốc độ lây lan của virus rất nhanh, một trẻ mắc bệnh có thể truyền bệnh cho nhiều trẻ khác ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

Không chỉ trẻ đến trường mới có nguy cơ mắc bệnh. Thực tế cho thấy nhiều trẻ chưa đi học, ít tiếp xúc với bạn bè vẫn nhiễm tay chân miệng. Nguyên nhân là khoảng 10 - 20% người lớn có thể mang virus nhưng không biểu hiện triệu chứng, vô tình trở thành nguồn lây cho trẻ thông qua các hoạt động chăm sóc hằng ngày.

Xem thêm: Tay chân miệng EV71 lây nhanh hơn cúm, Covid-19, RSV và hMPV

Không giống nhiều bệnh truyền nhiễm thông thường, tay chân miệng do EV71 có thể gây biến chứng nặng ở thần kinh, tim mạch, hô hấp và tuần hoàn. Điều đáng sợ là bệnh có thể diễn tiến rất nhanh. Một trẻ buổi sáng chỉ sốt và quấy khóc nhưng đến chiều có thể xuất hiện rối loạn hô hấp, phù phổi cấp hoặc suy tuần hoàn đe dọa tính mạng.

Bác sĩ Mỹ Hồng khuyến cáo phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao liên tục, khó hạ sốt và kéo dài trên 48 giờ, giật mình chới với khi ngủ, run tay chân, đi đứng loạng choạng, lừ đừ, li bì, nôn ói nhiều, thở bất thường… Đây đều là những dấu hiệu cho thấy trẻ có nguy cơ xuất hiện biến chứng thần kinh và cần được theo dõi, điều trị kịp thời.

Không chỉ tay chân miệng, sốt xuất huyết cũng đang có xu hướng gia tăng tại TP.HCM. Theo HCDC, trong tuần 37/2026, thành phố ghi nhận 1.544 ca sốt xuất huyết, tăng 18,1% so với trung bình 4 tuần trước; tổng số ca từ đầu năm lên 32.626 trường hợp.

Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, số lượng bệnh nhân đến khám và điều trị sốt xuất huyết đã tăng liên tục trong những tháng gần đây. Nếu tháng 6 chỉ ghi nhận hơn 600 ca thì sang tháng 7 đã tăng gần 1.300 ca. Tháng 8 tiếp tục vượt mốc 1.500 ca và chỉ trong nửa đầu tháng 9 đã có gần 900 trường hợp đến khám. Tại khoa Hồi sức tích cực - Chống độc người lớn, mỗi tuần đều duy trì từ 5 - 7 trường hợp sốt xuất huyết nặng, có tuần ghi nhận tới 7 - 8 ca phải điều trị tích cực. (3)

Đáng lưu ý, sốt xuất huyết không còn là bệnh chỉ gặp ở trẻ em. Thực tế điều trị ghi nhận nhiều người trưởng thành mắc bệnh và chuyển nặng. Điển hình là hai bệnh nhân nữ 55 và 33 tuổi tại TP.HCM vừa phải điều trị trong tình trạng sốc sốt xuất huyết, tổn thương gan, thận, suy hô hấp và suy đa cơ quan. Một trường hợp phải can thiệp VV-ECMO, lọc máu liên tục, truyền máu và huyết tương, tình trạng vẫn còn rất nặng.

Trước đó, một nữ sinh 16 tuổi cũng từng rơi vào tình trạng nguy kịch với sốc sốt xuất huyết, viêm phổi, suy hô hấp, rối loạn đông máu, suy đa cơ quan và suy tim. Bệnh nhân phải điều trị hơn một tháng, sử dụng VV-ECMO và nhiều biện pháp hồi sức chuyên sâu. Sau khi hồi phục, tổng chi phí điều trị lên tới gần 1 tỷ đồng.

Theo BS.CKI Danh Thị Mỹ Hồng, nếu như hơn 10 năm trước sốt xuất huyết chủ yếu gặp ở trẻ em thì hiện nay người lớn chiếm phần lớn số ca mắc. Nhiều trường hợp người lớn nhập viện trong tình trạng sốc sốt xuất huyết, tổn thương gan, thận, suy hô hấp và suy đa cơ quan. Một số ca phải sử dụng đồng thời ECMO (tim phổi nhân tạo), lọc máu liên tục và các biện pháp hồi sức chuyên sâu mới có thể giữ được tính mạng.

Điều đáng lo ngại là nhiều người trưởng thành vẫn cho rằng sốt xuất huyết là bệnh nhẹ hoặc chỉ nguy hiểm với trẻ em. Chính tâm lý chủ quan này khiến không ít bệnh nhân đến viện muộn khi bệnh đã bước sang giai đoạn nguy hiểm. Giai đoạn nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết thường không phải lúc sốt cao mà là thời điểm bắt đầu giảm sốt. Nhiều người lầm tưởng bệnh đã khỏi nên chủ quan theo dõi, đến khi xuất hiện sốc, xuất huyết hoặc suy đa cơ quan mới đi cấp cứu thì đã quá trễ.

Bên cạnh đó, việc tự ý truyền dịch tại nhà hoặc tại các cơ sở không đủ chuyên môn cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, có thể khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn khi bệnh nhân thực sự rơi vào giai đoạn sốc. Do đó, khi sốt cao liên tục khoảng 3 ngày, người dân cần nghĩ đến khả năng mắc sốt xuất huyết và đến cơ sở y tế để được thăm khám, xét nghiệm, theo dõi diễn tiến và điều trị phù hợp.

Trước nguy cơ sốt xuất huyết và tay chân miệng tiếp tục gia tăng, BS.CKI Danh Thị Mỹ Hồng khuyến cáo người dân cần kết hợp nhiều biện pháp phòng bệnh. Đối với sốt xuất huyết, cần duy trì các biện pháp phòng muỗi đốt, diệt lăng quăng, loại bỏ các vật chứa nước đọng và bảo vệ cá nhân cả ban ngày lẫn ban đêm. Riêng với tay chân miệng, phụ huynh nên rèn trẻ thói quen rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi thường xuyên và hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người nghi mắc bệnh.

Bên cạnh các biện pháp vệ sinh, hiện đã có vắc xin phòng sốt xuất huyết. Vắc xin Qdenga (Takeda, Nhật Bản) được khuyến cáo cho trẻ từ 4 tuổi và người lớn, giúp phòng bệnh do cả 4 tuýp virus Dengue. Vắc xin có hiệu quả trên 80% trong giảm nguy cơ mắc bệnh và trên 90% trong giảm nguy cơ nhập viện, bệnh nặng.

Bên cạnh đó, vắc xin Envacgen phòng bệnh tay chân miệng do EV71 đã được Bộ Y tế cấp phép cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi. Các nghiên cứu trên hơn 3.000 trẻ ghi nhận hiệu lực bảo vệ đối với bệnh tay chân miệng do EV71 đạt 96,8 - 100% tùy phân tích.

Trong bối cảnh số ca sốt xuất huyết và tay chân miệng đều tăng mạnh, bác sĩ Mỹ Hồng nhấn mạnh rằng chủ động phòng bệnh bằng vaccine kết hợp với các biện pháp vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường vẫn là giải pháp hiệu quả nhất để bảo vệ trẻ em, người lớn và giảm gánh nặng bệnh tật cho cộng đồng.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ