Liệu vết thương đã lành có bị uốn ván không?

Vết thương đã lành có bị uốn ván không là câu hỏi thường gặp, đặc biệt ở những trường hợp vết thương nhỏ, kín đáo hoặc không được xử lý đúng cách ngay từ đầu. Các bác sĩ cho biết, điều quan trọng không nằm ở việc “vết thương trông như thế nào” mà ở cách nó hình thành, mức độ sạch, bẩn và lịch sử tiêm chủng của người bệnh. Chính vì vậy, đánh giá nguy cơ uốn ván sau chấn thương luôn cần được xem xét thận trọng, kể cả khi bề mặt da đã liền lại hoàn toàn.

Vết thương đã lành có bị uốn ván không?

Một người vẫn có thể phát bệnh uốn ván ngay cả khi vết thương ngoài da đã lành lặn, Nguyên nhân thường liên quan đến vi khuẩn, thời gian ủ bệnh, tình trạng miễn dịch và tính chất của vết thương. Cụ thể:

1. Vi khuẩn uốn ván đã xâm nhập trước khi vết thương lành

Uốn ván là bệnh do độc tố của vi khuẩn Clostridium tetani gây ra. Vi khuẩn này tồn tại dưới dạng bào tử trong đất, bụi bẩn, phân động vật và nhiều môi trường khác. Khi vết thương bị trầy xước, đâm xuyên hay dính bụi bẩn, bào tử vi khuẩn dễ dàng xâm nhập vào mô tổn thương.

Nếu không được rửa sạch bằng dung dịch sát khuẩn chuyên dụng, vi khuẩn có thể ẩn nấp trong mô hoại tử hoặc vùng thiếu oxy. Trong giai đoạn này, người bệnh chưa có triệu chứng, nên khi vết thương khô miệng và lành bề ngoài dễ lầm tưởng rằng đã hồi phục. Tuy nhiên, mầm bệnh vẫn âm thầm phát triển và tiết độc tố tác động lên hệ thần kinh trung ương, gây co cứng cơ và co giật điển hình của bệnh.

2. Thời gian ủ bệnh uốn ván kéo dài

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thời gian ủ bệnh uốn ván trung bình là 3 - 21 ngày, thường diễn ra trong khoảng 14 ngày (2). Nếu vi khuẩn xâm nhập nhưng chưa đủ điều kiện để phát triển mạnh, chúng có thể ẩn trú trong mô sâu.

Khi điều kiện thuận lợi (môi trường yếm khí, mô chết), chúng bắt đầu hoạt động và gây bệnh. Do đó, dù đã qua nhiều ngày hoặc vết thương nhỏ, người bệnh vẫn nên chú ý tiêm phòng hoặc tiêm nhắc vắc xin uốn ván theo hướng dẫn của bác sĩ.

3. Chưa được tiêm hoặc tiêm nhắc lại uốn ván không đúng lịch

Vắc xin là biện pháp hiệu quả nhất giúp ngăn ngừa bệnh uốn ván. Tuy nhiên, hiệu lực bảo vệ không kéo dài vĩnh viễn. Theo khuyến cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, sau mũi tiêm cơ bản, cần tiêm nhắc lại mỗi 10 năm để duy trì khả năng miễn dịch.

Nếu vết thương xảy ra ở người chưa từng tiêm hoặc tiêm nhắc lại quá lâu, nguy cơ mắc uốn ván vẫn tồn tại, dù vết thương đã khô và lành bề ngoài. Nguyên nhân là vì hệ miễn dịch không có đủ kháng thể để tiêu diệt vi khuẩn khi chúng xâm nhập trước đó.

Trường hợp bị thương nặng hoặc dính đất, phân, nên đến cơ sở y tế sớm để được đánh giá nguy cơ và tiêm vắc xin hoặc huyết thanh kháng độc tố uốn ván nếu cần thiết. (3)

4. Vết thương lành bề ngoài nhưng mô sâu vẫn bị tổn thương

Một số vết thương như đâm xuyên, cắt sâu hoặc bỏng nặng có thể lành nhanh ở bề mặt nhưng bên trong vẫn tồn tại ổ viêm tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn Clostridium tetani phát triển.

Khi vi khuẩn chuyển từ trạng thái bào tử sang hoạt động, chúng bắt đầu tiết độc tố tetanospasmin, gây rối loạn thần kinh và co cứng cơ lan tỏa. Triệu chứng uốn ván thường xuất hiện đột ngột sau nhiều ngày tưởng như đã hồi phục hoàn toàn.

Vì vậy, dưới góc độ y khoa, câu hỏi vết thương đã lành có bị uốn ván không cần được hiểu rằng tổn thương đã lành bề mặt vẫn có thể tiềm ẩn nguy cơ uốn ván nếu vết thương ban đầu không được xử lý y tế hoặc người bệnh tự chăm sóc tại nhà không đúng cách.

Cách xử lý để phòng ngừa uốn ván khi bị thương

Phòng ngừa uốn ván cần được thực hiện ngay từ thời điểm bị thương, không nên đợi đến khi vết thương lành mới can thiệp. Các bước sau giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng và bảo vệ sức khỏe hiệu quả:

1. Làm sạch vết thương đúng cách

Ngay sau khi bị thương, cần rửa sạch vết thương dưới vòi nước sạch chảy liên tục để loại bỏ đất, cát, bụi bẩn và dị vật bám trên bề mặt vết thương, đồng thời dùng dung dịch sát khuẩn y tế để loại bỏ vi khuẩn. Không chà xác mạnh vào vết thương vì có thể làm tổn thương mô tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập sâu vào bên trong.

2. Đến cơ sở y tế để được xử lý chuyên khoa

Vết thương dính đất, sắt gỉ hoặc sâu người bệnh nên đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để vết thương được xử lý đúng cách.Tại đây, nhân viên y tế sẽ làm sạch, cắt lọc mô hoại tử, loại bỏ dị vật và đánh giá nguy cơ nhiễm bệnh. Dựa vào tiền sử tiêm chủng và tình trạng vết thương, người bệnh có thể được tiêm nhắc vắc xin hoặc huyết thanh kháng uốn ván nhằm phòng bệnh hiệu quả và an toàn.

3. Tiêm vắc xin đầy đủ và đúng lịch

Tiêm vắc xin là biện pháp phòng ngừa chủ động, an toàn và hiệu quả nhất.

• Tiêm uốn ván cho trẻ em đầy đủ theo đúng phác đồ tiêm chủng cơ bản.
• Người lớn nên tiêm nhắc lại mỗi 10 năm.
• Phụ nữ mang thai cần được tiêm phòng uốn ván trong tam cá nguyệt thứ 3 của thai kỳ để bảo vệ cả mẹ và thai nhi.

Việc chủ động tiêm phòng giúp cơ thể duy trì kháng thể chống lại Clostridium tetani, ngay cả khi có vết thương nhỏ hoặc không rõ nguồn gốc.

4. Theo dõi và chăm sóc vết thương sau khi lành

Dù vết thương đã khô, vẫn cần theo dõi dấu hiệu sưng, đau hoặc co giật bất thường. Nếu xuất hiện các triệu chứng như cứng hàm, đau cơ, khó nuốt, nên đến bệnh viện ngay vì đây có thể là dấu hiệu sớm của uốn ván. Ngoài ra, người từng mắc căn bệnh này cần tuân thủ hướng dẫn điều trị và tiêm nhắc lại định kỳ để tránh tái nhiễm.

Vết thương đã lành có bị uốn ván không? Câu trả lời là có thể, nếu vi khuẩn uốn ván đã xâm nhập trước khi da liền hoặc người bệnh chưa được tiêm phòng đúng lịch. Vi khuẩn có thể tồn tại âm thầm trong mô sâu, chờ cơ hội gây bệnh. Vì vậy, việc rửa vết thương đúng cách, tiêm phòng đầy đủ và theo dõi sát sau khi bị thương là những biện pháp cần thiết để bảo vệ sức khỏe.