Công thức 3 sạch trong phòng bệnh tay chân miệng

Nguyên tắc 3 sạch trong phòng bệnh tay chân miệng được các cơ quan y tế nhấn mạnh như một giải pháp đơn giản, dễ thực hiện trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước diễn biến phức tạp và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của căn bệnh truyền nhiễm này. Vậy, "3 sạch" bao gồm những nguyên tắc gì? Cần áp dụng ra sao? Cùng tìm hiểu bài viết được tư vấn bởi chuyên gia đến từ VNVC

3 sạch trong phòng bệnh tay chân miệng là như thế nào?

Công thức 3 sạch trong phòng bệnh tay chân miệng là nguyên tắc của bộ Y tế bao gồm: ăn uống sạch, ở sạch và bàn tay sạch. Đây là các biện pháp quan trọng giúp ngăn chặn nguồn lây truyền và phát tán của virus gây bệnh chân tay miệng.

Do bệnh tay chân miệng có thể lây lan nhanh qua đường tiêu hóa, tiếp xúc với người bệnh như ôm, hôn, bắt tay hoặc tiếp xúc với đồ chơi, quần áo, đồ dùng sinh hoạt và bề mặt đồ vật; thành viên trong gia đình, đặc biệt là trẻ nhỏ luôn được khuyến cáo thực hành công thức này trong sinh hoạt thường ngày. (1)

1. Ăn uống sạch

Ăn uống sạch là nguyên tắc đầu tiên và cũng là quan trọng nhất trong phòng tay chân miệng, bởi virus gây bệnh xâm nhập chủ yếu qua đường tiêu hóa.

Virus tay chân miệng có khả năng tồn tại trong phân bệnh nhân nhiều tuần, ngay cả khi các triệu chứng bệnh đã thuyên giảm. Do đó, các thực phẩm và nước uống nhiễm bẩn hoặc sử dụng tay bẩn khi ăn uống là nguồn lây gián tiếp phổ biến, đặc biệt ở đối tượng trẻ nhỏ.

Để thực hiện nguyên tắc ăn uống sạch trong 3 sạch tay chân miệng, cần thực hiện như sau:

• Ăn chín, uống sôi, không dùng thực phẩm sống hoặc chưa nấu kỹ;
• Dụng cụ ăn uống như bát, thìa, cốc, bình sữa... cần rửa sạch, tráng nước sôi và ưu tiên sử dụng cho trẻ em;
• Không cho trẻ em dùng chung thìa, cốc, ống hút với người khác;
• Nguồn nước sinh hoạt cần đảm bảo vệ sinh, tránh sử dụng chung nước không rõ nguồn gốc;
• Người chăm sóc trẻ cần rửa tay sạch sẽ trước khi chế biến thức ăn đặc biệt là khi cho trẻ ăn hoặc pha sữa.

2. Ở sạch

Kế đến của nguyên tắc 3 sạch trong phòng bệnh tay chân miệng là ở sạch. Không chỉ tồn tại trong phần bệnh nhân nhiều tuần, virus tay chân miệng còn có khả năng tồn tại nhiều giờ cho đến vài ngày trên bề mặt các vật dụng, như đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế, sàn nhà. Trẻ nhỏ thường xuyên bò, sờ hoặc ngậm đồ chơi khiến nguy cơ lây nhiễm virus qua tiếp xúc gián tiếp tăng cao. Nguyên tắc ở sạch trong 3 sạch tay chân miệng không chỉ là giữ nhà cửa gọn gàng, mà còn kiểm soát khả năng lây nhiễm bệnh thông qua các bề mặt có nguy cơ cao mang virus.

Để thực hiện nguyên tắc ở sạch, người dân cần lưu ý thực hiện các điều sau:

• Vệ sinh nhà cửa hàng ngày, đặc biệt là các bề mặt như sàn nhà, bàn ghế, tay nắm cửa...;
• Đồ chơi của trẻ cần rửa sạch và khử khuẩn định kỳ, ưu tiên các món đồ chơi dễ lau rửa;
• Sử dụng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn thông thường để lau chùi bề mặt;
• Nhà vệ sinh cần lau chùi sạch sẽ, thông thoáng tránh để trẻ tiếp xúc trực tiếp sàn nhà vệ sinh;
• Khi gia đình có người nghi ngờ mắc bệnh cần hạn chế tiếp xúc, vệ sinh không gian sinh hoạt riêng để tránh nguy cơ lây nhiễm chéo trong gia đình, cộng đồng.

3. Bàn tay sạch

Trong 3 sạch trong phòng bệnh tay chân miệng, bàn tay sạch được xem là yếu tố then chốt cắt đứt chuỗi lây nhiễm, bởi tay là phương tiện trung gian nhất đưa virus từ môi trường bên ngoài vào cơ thể. Virus tay chân miệng thường lây truyền qua tay bẩn, khi tay tiếp xúc với phân hoặc dịch tiết, bề mặt nhiễm virus rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng.

Rửa tay đúng cách bằng xà phòng giúp giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh. Để thực hiện nguyên tắc bàn tay sạch, cần lưu ý các điều sau:

• Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt là trước khi cho trẻ ăn, sau khi đi vệ sinh, thay tã, xử lý chất thải hoặc sau khi tiếp xúc với các bề mặt;
• Hướng dẫn trẻ rửa tay đúng cách, trong khoảng 20 giây, đặc biệt là trước các bữa ăn;
• Người chăm sóc trẻ, giáo viên cần rửa tay thường xuyên nhất là khi chăm sóc nhiều trẻ;
• Trong trường hợp không có nước sạch, có thể sử dụng dung dịch sát khuẩn tay nhanh nhưng không thể thay thế hoàn toàn việc rửa tay với xà phòng.

Tại sao công thức 3 sạch hiệu quả trong việc cắt đứt nguồn lây?

Các đường lây của bệnh tay chân miệng chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc gián tiếp, khi virus tồn tại trong phân, dịch tiết, trên các bề mặt sinh hoạt nhiều giờ đến nhiều ngày. Do đó, việc phòng bệnh chỉ hiệu quả khi tác động đồng thời vào toàn bộ chuỗi lây nhiễm. Từ mầm bệnh, môi trường cho đến hành vi sinh hoạt hàng ngày.

Đây chính là nền tảng giúp công thức 3 sạch để phòng bệnh chân tay miệng được các cơ quan y tế khuyến cáo rộng rãi. Trong đó, ăn uống sạch giúp ngăn chặn virus xâm nhập cơ thể qua đường miệng - tiêu hóa. Trong khi ở sạch góp phần giảm nguy cơ virus tồn tại trong môi trường và các bề mặt như sàn nhà, đồ chơi trẻ em. Đặc biệt bàn tay sạch là mắt xích then chốt, bởi tay là phương tiện trung gian đưa virus từ môi trường vào cơ thể thông qua việc chạm tay lên mắt, mũi, miệng.

Khi thực hiện đầy đủ 3 sạch tay chân miệng và duy trì thường xuyên, việc cắt đứt hiệu quả chuỗi lây truyền virus là hoàn toàn khả thi. Từ đó, giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế khả năng lây nhiễm chéo trong gia đình, nhà trường, cộng đồng đặc biệt là trong các mùa cao điểm dịch bệnh.

Những sai lầm thường gặp khi thực hiện 3 sạch tay chân miệng

Khi thực hiện nguyên tắc 3 sạch trong phòng bệnh tay chân miệng, phụ huynh cần lưu ý tránh những sai lầm sau:

• Chỉ rửa tay cho trẻ, trong khi người lớn lại quên rửa tay

Nhiều phụ huynh cho rằng trẻ là nguồn lây bệnh chân tay miệng chính, trong khi thực tế người lớn hay người chăm sóc trẻ mới là mắt xích trung gian, lây truyền bệnh quan trọng. Tay người chăm sóc có thể mang virus từ môi trường, nhà vệ sinh, đồ dùng sinh hoạt rồi truyền sang cho trẻ thông qua bồng bế, cho ăn, thay tã nếu không được rửa tay đúng cách.

• Chỉ rửa tay bằng nước, không dùng xà phòng

Chỉ rửa tay bằng nước không đủ để loại bỏ virus tay chân miệng bám trên tay. Tốt nhất, người dân nên rửa tay bằng xà phòng kết hợp nước sạch để đảm bảo phá vỡ lớp bảo vệ của virus, từ đó giảm nguy cơ lây nhiễm bệnh.

• Quên vệ sinh, khử khuẩn đồ chơi và bề mặt sinh hoạt của trẻ

Đồ chơi của trẻ, sàn nhà, tay nắm cửa... là các bề mặt mà trẻ thường xuyên tiếp xúc và cũng là nơi mầm bệnh có thể tồn tại. Nếu chỉ chú trọng việc rửa tay mà vô tình bỏ qua vệ sinh các bề mặt sẽ khiến môi trường sống của trẻ trở thành nguồn lây nhiễm âm thầm, giảm hiệu quả nguyên tắc ở sạch.

• Sử dụng chung khăn mặt, cốc uống nước và vật dụng cá nhân

Virus tay chân miệng có thể lây truyền qua dịch tiết và tiếp xúc gián tiếp, do đó việc dùng chung khăn mặt, thìa, cốc... hay các đồ dùng cá nhân nói chung vô tình tạo điều kiện để virus lây truyền nhanh giữa các thành viên trong gia đình, đặc biệt là khi có người nhiễm bệnh nhưng chưa xuất hiện triệu chứng.

Bên cạnh 3 sạch, cha mẹ cần làm gì?

Bên cạnh công thức 3 sạch trong phòng bệnh tay chân miệng, cha mẹ nên thực hiện tốt những điều sau để phòng chân tay miệng hiệu quả cho trẻ:

• Theo dõi sát sức khỏe của trẻ, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường. Nếu trẻ sốt, mệt mỏi, đau họng, loét miệng và đặc biệt là nổi bóng nước tay, chân, mông cần đến ngay bệnh viện để được điều trị.
• Không cho trẻ đến lớp khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh. Cách ly sớm là biện pháp quan trọng nhằm hạn chế lây lan tay chân miệng trong gia đình, trường học và cộng đồng.
• Chủ động đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu nặng hoặc diễn tiến bất thường. Trẻ thay đổi giấc ngủ, giật mình, chới với, quấy khóc, mạch nhanh, da nổi bông tím hoặc yếu tay yếu chân, sốt cao không đáp ứng điều trị... cần đưa đến bệnh viện ngay, bởi đây có thể là dấu hiệu cảnh báo biến chứng nguy hiểm.
• Chế độ ăn đủ chất, các món chế biến mềm, lỏng dễ tiêu để trẻ dễ ăn. Bổ sung đủ dinh dưỡng hỗ trợ cơ thể trẻ chống lại virus hiệu quả.
• Để trẻ nghỉ ngơi thường xuyên, tránh hoạt động quá sức khi mắc bệnh.

Để giảm thiểu rủi ro trẻ nhỏ trong nhà bị nhiễm bệnh, phụ huynh nên xem thêm hướng dẫn cách phòng bệnh tay chân miệng tại trường học và nhà

Tóm lại, 3 sạch trong phòng bệnh tay chân miệng là các nguyên tắc phòng bệnh quan trọng và khoa học giúp cắt đứt chuỗi lây truyền của virus nếu được thực hiện đúng và đồng bộ. Khi ăn uống sạch, ở sạch và giữ bàn tay sạch được duy trì không chỉ giảm nguy cơ lây nhiễm virus gây bệnh tay chân miệng mà còn nhiều mầm bệnh nguy hiểm khác có chung đường lây truyền.