Làm sao để phòng cúm cho bà bầu an toàn suốt thai kỳ?

Cách phòng cúm cho bà bầu đóng vai trò then chốt trong bảo vệ sức khỏe mẹ và thai nhi, giúp ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Chủ động tiêm vắc xin, duy trì lối sống lành mạnh và tăng cường đề kháng là những bước quan trọng để mẹ bầu an toàn suốt thai kỳ.

Tại sao bà bầu cần phòng cúm?

Khi mang thai cơ thể người phụ nữ phải trải qua nhiều sự thay đổi sinh lý để nuôi dưỡng bào thai, tránh để phản ứng miễn dịch tương tác với thai như một “vật thể lạ”. Đây là cơ chế miễn dịch quan trọng giúp bảo vệ sự sống cho thai nhi nhưng đồng thời cũng khiến cơ thể người phụ nữ suy yếu, khó chống chọi lại sự tấn công của các tác nhân gây bệnh, điển hình như bệnh cúm.

Khi mắc cúm, thai phụ có nguy cơ diễn tiến nặng gấp 3 - 4 lần so với người không mang thai. Thai phụ mắc cúm có khả năng biến chứng viêm phổi, đặc biệt nguy hiểm vào 3 tháng giữa hoặc cuối thai kỳ do có thể gây suy hô hấp, nguy cơ tử vong cao. Trong một số trường hợp, sản phụ cần được hỗ trợ thở máy và có thể phải sinh non để đảm bảo an toàn cho cả mẹ lẫn con.

Mắc cúm trong vòng 13 tuần đầu của thai kỳ, thai nhi có nguy cơ dị tật bẩm sinh. Mặt khác, sốt cao kết hợp cùng độc tính của virus cúm có thể kích thích co bóp tử cung, gây sảy thai, thai chết lưu hoặc sinh non. Virus cúm còn có thể kích hoạt phản ứng viêm cục bộ trong cơ thể, khiến hệ miễn dịch phản ứng quá mức và tấn công ngược lại cơ thể dẫn đến nhiễm trùng huyết và suy đa cơ quan.

Với thai nhi, virus cúm có thể dẫn đến hàng loạt nguy cơ cho sức khỏe và tương lai trẻ như: sứt môi, hở hàm ếch, tim bẩm sinh, khiếm khuyết hình thể, rối loạn tâm thần do tổn thương não... Ngoài ra, một số tài liệu còn ghi nhận cúm có thể gây dị tật ống thần kinh, dẫn đến nứt đốt sống ảnh hưởng khả năng vận động, thoát vị não và màng não ảnh hưởng tâm thần kinh.

Xem thêm: Bà bầu bị cúm A có ảnh hưởng đến thai nhi không?

Cách phòng cúm cho bà bầu hiệu quả

Để phòng cúm mùa hiệu quả, bảo vệ sức khỏe cho bà bầu và thai nhi một cách toàn diện có thể áp dụng song song các biện pháp sau:

1. Tiêm vắc xin cúm cho mẹ bầu

Tiêm vắc xin là phương pháp phòng bệnh hiệu quả và chủ động cho mẹ bầu. Phụ nữ có thể tiêm phòng cúm trước thai kỳ hoặc từ 3 tháng giữa và 3 tháng cuối thai kỳ. Tiêm vắc xin phòng cúm không chỉ bảo vệ tốt sức khỏe bản thân người mẹ, mà còn truyền kháng thể thụ động cho con qua sữa mẹ và nhau thai, bảo vệ sức khỏe con trong những tháng đầu đời khi con chưa đến độ tuổi tiêm phòng cúm.

Trẻ từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm cúm cần tiêm hai mũi cách nhau tối thiểu 4 tuần và nhắc lại hàng năm. Trẻ từ 9 tuổi và người lớn chỉ cần tiêm một mũi và không quên các mũi nhắc lại hàng năm. Vắc xin cúm cần nhắc lại mỗi năm để cập nhật chủng virus cúm đang lưu hành và củng cố miễn dịch giảm dần theo thời gian sau mũi tiêm trước đó.

2. Hạn chế tiếp xúc nguồn lây

Bên cạnh tiêm vắc xin, mẹ bầu cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc với nguồn lây nhiễm. Để làm được điều này, mẹ nên tránh đến những nơi đông người, nhất là vào mùa cúm hoặc khi có nhiều ca bệnh xuất hiện trong cộng đồng. Khi bắt buộc phải ra ngoài hoặc đến nơi công cộng, mẹ nên đeo khẩu trang đúng cách, giữ khoảng cách an toàn với người có dấu hiệu ho, sổ mũi, sốt và thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

Ngoài ra, không nên sử dụng chung đồ dùng cá nhân với người nghi mắc cúm và cần tăng cường thông khí cho không gian sống bằng cách mở cửa sổ, sử dụng quạt, tránh tụ tập trong phòng kín. Đối với thành viên trong gia đình có triệu chứng cúm, mẹ bầu cần nhắc nhở họ chủ động cách ly, đeo khẩu trang và vệ sinh tay sạch sẽ khi tiếp xúc.

3. Tăng sức đề kháng tự nhiên

Để tăng cường sức đề kháng tự nhiên giúp phòng cúm, mẹ cần chú trọng rèn luyện cơ thể bằng các hoạt động thể chất nhẹ nhàng phù hợp như đi bộ, yoga cho bà bầu hoặc các bài tập thở sâu đều đặn dưới sự hướng dẫn chuyên môn. Việc duy trì luyện tập không chỉ nâng cao tuần hoàn máu, giúp các tế bào miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn mà còn hỗ trợ tăng khả năng phòng vệ tự nhiên chống lại virus cúm.

Ngoài ra, giữ tinh thần lạc quan, giảm căng thẳng và kiểm soát tốt stress là yếu tố quan trọng hỗ trợ hệ miễn dịch, bởi stress kéo dài dễ làm suy yếu sức đề kháng. Mẹ bầu có thể áp dụng các kỹ thuật thư giãn như thiền, nghe nhạc nhẹ, trò chuyện cùng người thân hay tham gia các lớp học tiền sản để củng cố tâm lý tích cực.

4. Vệ sinh cá nhân

Vệ sinh cá nhân đúng cách là lá chắn hiệu quả giúp mẹ bầu tránh nguy cơ lây nhiễm cúm.

Để ngăn virus cúm xâm nhập, mẹ bầu cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đặc biệt sau khi đi ngoài đường, trước khi ăn, sau khi sử dụng nhà vệ sinh hoặc tiếp xúc với đồ vật, bề mặt công cộng. Ngoài ra, rửa mũi bằng nước muối sinh lý mỗi ngày khi có triệu chứng viêm đường hô hấp trên có thể giúp loại bỏ virus và bụi bẩn bám vào niêm mạc hô hấp, từ đó giảm nguy cơ mắc bệnh.

Mẹ bầu nên tắm gội sạch sẽ mỗi ngày bằng nước ấm, thay quần áo khi đi từ ngoài về nhà, hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng và tránh thói quen cắn móng tay. Đồ dùng cá nhân như khẩu trang, khăn mặt, bàn chải đánh răng cần được riêng biệt, tuyệt đối không dùng chung với người khác, đồng thời thường xuyên giặt sạch, phơi khô dưới ánh nắng hoặc tiệt trùng định kỳ.

Khi ho hoặc hắt hơi, mẹ bầu nên che miệng bằng khăn giấy, sau đó bỏ ngay vào thùng rác và vệ sinh tay sạch sẽ.

5. Ăn uống và nghỉ ngơi đầy đủ

Mẹ nên xây dựng một chế độ dinh dưỡng cân đối, đa dạng, ưu tiên thực phẩm giàu vitamin C, vitamin A, vitamin E, kẽm, sắt và protein, điển hình như cam, bưởi, kiwi, cà rốt, rau xanh đậm, cá hồi, trứng và các loại hạt.

Ngoài ra, mẹ cần uống đủ nước mỗi ngày để cơ thể loại bỏ độc tố và duy trì hoạt động trao đổi chất hiệu quả. Mẹ có thể vận động nhẹ nhàng với các bài tập như đi bộ, tập yoga, thở sâu giúp tăng tuần hoàn máu, cải thiện chức năng phổi cũng như giúp tinh thần thư giãn, giảm stress.

Bên cạnh đó, giấc ngủ chất lượng và đủ thời gian mỗi ngày đóng vai trò rất lớn để củng cố sức đề kháng. Mẹ bầu cần đi ngủ đúng giờ, chú ý môi trường ngủ trong lành, tránh thức khuya hoặc làm việc căng thẳng kéo dài. Mẹ có thể tham khảo ý kiến bác sĩ về việc bổ sung các loại vitamin, khoáng chất cần thiết khi có dấu hiệu thiếu hụt hoặc dinh dưỡng chưa đảm bảo.

6. Duy trì môi trường thông thoáng

Mẹ bầu hãy đảm bảo không gian sống luôn thông thoáng, trong lành bằng cách thường xuyên mở cửa sổ vào các thời điểm thích hợp trong ngày, giúp không khí mới lưu thông tránh mầm bệnh tích tụ. Ngoài ra, việc kết hợp quạt hay máy lọc không khí giúp loại bỏ bụi - tác nhân gây dị ứng và hỗ trợ làm sạch không khí một cách hiệu quả hơn.

Mẹ nên sắp xếp không gian sống gọn gàng, vệ sinh nhà thường xuyên đặc biệt là các bề mặt. Nên hạn chế dùng máy lạnh liên tục và định kỳ vệ sinh bộ lọc khí của máy điều hòa, tránh sự phát tán của nấm mốc, bụi và vi trùng có hại.

Nên trồng thêm cây xanh để thanh lọc không khí trong nhà, vừa để tạo cảm giác thư giãn cho mẹ bầu bị cúm.

7. Giữ cơ thể ấm áp khi trời lạnh

Giữ cơ thể ấm áp khi trời lạnh không chỉ giúp mẹ phòng cúm hiệu quả, mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe mẹ trong suốt thai kỳ.

Để đảm bảo thân nhiệt ổn định, mẹ nên mặc nhiều lớp quần áo mỏng, dễ cởi ra hoặc mặc vào tùy từng thời điểm, giúp giữ nhiệt tốt mà vẫn thoải mái vận động. Đặc biệt, cần chú ý bảo vệ các vùng dễ mất nhiệt như cổ, bàn tay, bàn chân và đầu bằng khăn quàng, găng tay, tất dày và mũ len khi ra ngoài hoặc ở nơi nhiệt độ thấp.

Mẹ cũng nên hạn chế tiếp xúc với gió lạnh, tránh ra ngoài vào thời điểm buổi sáng sớm hoặc đêm khuya khi nhiệt độ xuống thấp. Khi cần di chuyển ngoài trời lạnh, nên sử dụng áo khoác dày, áo phao hoặc áo có lớp lót giữ nhiệt, nên dùng khẩu trang vừa để giữ ấm đường thở, vừa phòng ngừa virus. Trong nhà, hãy đảm bảo không gian sinh hoạt đủ ấm bằng cách đóng kín cửa tránh gió lùa, sử dụng máy sưởi hoặc điều hòa hai chiều ở mức nhiệt hợp lý, tránh để hơi ấm phả trực tiếp vào người.

Khi tắm, mẹ nên dùng nước ấm và tắm nhanh, tránh tắm khuya hoặc ở nơi có gió lùa để phòng tránh bị cảm lạnh. Để hỗ trợ giữ ấm tự nhiên, mẹ có thể uống các loại nước ấm như trà gừng, sữa nóng hoặc nước lọc ấm để vừa giữ ấm cơ thể vừa tăng cường sức đề kháng.

Khi nào mẹ bầu cần đi khám nếu nghi ngờ mắc cảm cúm?

Mẹ bầu cần đi khám nếu nghi ngờ bản thân mắc cúm với các biểu hiện sau:

• Sốt cao, đau đầu, đau mỏi cơ thể, ho kéo dài, sổ mũi, đau họng kèm mệt mỏi nhiều, chán ăn hoặc khó thở.
• Xuất hiện khó thở, đau tức ngực, tim đập nhanh.
• Nôn ói, tiêu chảy.
• Các trường hợp mẹ bầu có bệnh nền như hen suyễn, tim mạch, tiểu đường, hoặc có hệ miễn dịch yếu cần đi khám ngay khi có bất kỳ triệu chứng cúm nào.
• Các biểu hiện cảm cúm kéo dài trên 2 - 3 ngày, không cải thiện sau khi chăm sóc tại nhà.
• Bất kỳ lúc nào mẹ bầu lo lắng về sức khỏe của mình hoặc thai nhi.

Loại vắc xin cúm, lịch tiêm và thời điểm tiêm tốt cho mẹ bầu

Hiện Việt Nam có các loại vắc xin phòng cúm của Việt Nam, Pháp, Hà Lan có khả năng phòng ngừa được 3 chủng cúm gồm cúm A (H3N2, H1N1) và cúm B (Victoria hoặc Yamagata).

Mẹ bầu được khuyến cáo nên tiêm vắc xin cúm từ trước khi mang thai hoặc trong 3 tháng giữa đến 3 tháng cuối thai kỳ để đảm bảo cơ thể có đủ thời gian tạo ra kháng thể bảo vệ, giúp duy trì miễn dịch tốt nhất cho cả mẹ và thai nhi.

Ngoài ra, mẹ không nên chờ đến khi dịch cúm bùng phát hoặc đợi sát mùa cúm mới tiêm phòng, bởi tại Việt Nam, virus cúm có thể lưu hành quanh năm, khiến nguy cơ mắc bệnh luôn tiềm ẩn, không giới hạn theo mùa. Việc chủ động tiêm vắc xin càng sớm càng tốt là đặc biệt quan trọng vì cơ thể cần tối thiểu 2 - 4 tuần sau khi tiêm để xây dựng hàng rào miễn dịch chắc chắn chống lại virus cúm.

Tiêm phòng cúm giúp mẹ bầu phòng ngừa hiệu quả các biến chứng nặng do cúm gây ra như viêm phổi, sinh non, cũng như bảo vệ thai nhi khỏi các tác động xấu trong giai đoạn đầu đời nhờ lượng kháng thể truyền sang con qua nhau thai.

Vậy cách phòng cúm cho bà bầu an toàn, hiệu quả cần kết hợp đầy đủ các biện pháp bao gồm: Tiêm vắc xin phòng bệnh, hạn chế tiếp xúc nguồn lây, tăng sức đề kháng tự nhiên, vệ sinh cá nhân, ăn uống và nghỉ ngơi đầy đủ, duy trì môi trường thông thoáng và giữ cơ thể ấm áp khi trời lạnh. Không nên tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc phòng cúm nào khi chưa có chỉ định của bác sĩ để tránh những ảnh hưởng tiêu cực cho sức khỏe mẹ và thai nhi.