Cúm A/H9 là gì? Những thông tin quan trọng
Mùa dịch năm nay, Cúm A/H9 tiếp tục là mối quan tâm hàng đầu của các bậc phụ huynh và cộng đồng y tế, khi nhiều ca mắc ghi nhận tại các tỉnh, đòi hỏi cập nhật thông tin phòng ngừa, tiêm chủng và chăm sóc sức khỏe kịp thời, chính xác.
| BS.CKI Nguyễn Lê Nga - Quản lý Y khoa vùng 1 - miền Bắc, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC chia sẻ: “Tại Việt Nam, giám sát tại Hà Nội (2012 - 2014) trên vịt và ngan cho thấy 21% mẫu dương tính với virus cúm A, trong đó H5N1 chiếm 26,6% và H9N2 chiếm 67,6%. Ngan có tỷ lệ nhiễm cao hơn vịt, là ổ chứa tiềm ẩn virus. A/H5N1 xuất hiện mạnh vào mùa đông - xuân, còn A/H9N2 lưu hành quanh năm, nhấn mạnh vai trò quan trọng của công tác giám sát và phòng ngừa liên tục.”. (1) |

Cúm A/H9 là gì?
Cúm A/H9 là chủng virus cúm gia cầm độc lực thấp, thuộc loại virus cúm A, phân nhóm H9 gây ra. Đây là một dạng virus cúm thường được tìm thấy ở gia cầm, đặc biệt là gà, vịt và các loài chim hoang dã, được xem như ổ chứa tự nhiên của virus. (2)
Virus cúm A/H9, đặc biệt là phân nhóm H9N2, được biết đến với khả năng lây nhiễm từ gia cầm sang người, dù các trường hợp lây nhiễm ở người khá hiếm và thường ở mức độ nhẹ đến trung bình. Tuy nhiên, do khả năng biến đổi gen và lây truyền qua các loài, bệnh được coi là một mối đe dọa tiềm tàng đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt khi có nguy cơ gây ra các đợt bùng phát lớn hơn.
Mặc dù phần lớn các trường hợp nhiễm bệnh ở người biểu hiện triệu chứng nhẹ, virus này vẫn có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở những người có hệ miễn dịch yếu, người cao tuổi, trẻ em hoặc những người mắc bệnh nền như hen suyễn, tiểu đường hoặc bệnh tim mạch.
Các biến chứng tiềm tàng bao gồm viêm phổi, nhiễm trùng xoang, viêm cơ tim, viêm não hoặc suy đa cơ quan. Đặc biệt, virus H9N2 có thể tái tổ hợp với các chủng virus khác, tạo ra các biến thể mới với khả năng lây lan cao hơn, làm tăng nguy cơ đại dịch. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc giám sát và kiểm soát các chủng virus cúm A/H9 là cần thiết để ngăn chặn các rủi ro này.
Triệu chứng cúm A/H9
Các triệu chứng của bệnh cúm A(H9N2) ở người tương tự như các triệu chứng của bệnh cúm mùa thông thường. Triệu chứng thường xuất hiện trong vòng vài ngày sau khi tiếp xúc với virus và có thể bao gồm: (3)
- Sốt cao
- Ho và đau họng
- Đau nhức cơ và mệt mỏi
- Sổ mũi và nghẹt mũi
- Đau đầu
Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể có thêm các triệu chứng về đường tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa và tiêu chảy, mặc dù các triệu chứng này ít phổ biến hơn. Tuy nhiên, nếu triệu chứng trở nên nghiêm trọng, đặc biệt là khi xuất hiện khó thở, đau ngực hoặc chóng mặt, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Nguyên nhân gây bệnh cúm A/H9
Virus cúm A(H9N2) có khả năng lây nhiễm chủ yếu ở các loài chim, đặc biệt là gia cầm như gà, vịt và chim cút. Các loài chim di cư đóng vai trò quan trọng trong việc lan truyền virus giữa các khu vực địa lý khác nhau.
Cơ chế lây lan của cúm A/H9 chủ yếu xảy ra qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp.
- Tiếp xúc trực tiếp: Con người có thể nhiễm virus khi tiếp xúc trực tiếp với gia cầm bị bệnh, bao gồm việc chạm vào gia cầm sống, chết hoặc các sản phẩm từ gia cầm bị nhiễm bệnh. Virus tồn tại trong phân, nước bọt và dịch tiết từ mắt và mũi của gia cầm.
- Tiếp xúc gián tiếp: Virus có thể lây lan qua các bề mặt bị ô nhiễm như tiếp xúc với lồng, máng ăn hoặc các dụng cụ chăn nuôi bị nhiễm virus có thể là nguồn lây bệnh. Hít phải các hạt bụi chứa virus trong không khí từ phân hoặc lông của gia cầm cũng là một con đường lây nhiễm tiềm năng.

Cách chẩn đoán và điều trị cúm A/H9
Việc chẩn đoán và điều trị cúm A/H9 đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát bệnh, giảm thiểu nguy cơ biến chứng và ngăn chặn sự lây lan trong cộng đồng.
1. Chẩn đoán cúm A/H9
Chẩn đoán cúm A/H9 thường dựa trên các yếu tố lâm sàng, dịch tễ và xét nghiệm chuyên sâu. Các bước chẩn đoán bao gồm: (4)
- Đánh giá lâm sàng: Bác sĩ sẽ xem xét các triệu chứng như sốt, ho, đau họng và tiền sử tiếp xúc với gia cầm hoặc môi trường có nguy cơ cao.
- Xét nghiệm RT-PCR: Đây là phương pháp tiêu chuẩn vàng để xác định virus, được thực hiện trên mẫu dịch đường hô hấp (dịch mũi họng hoặc đờm). Xét nghiệm này giúp xác định chính xác phân nhóm virus và được thực hiện tại các phòng thí nghiệm công cộng được chỉ định.
Việc chẩn đoán sớm là rất quan trọng để ngăn chặn lây lan và điều trị kịp thời, đặc biệt ở những khu vực có nguy cơ cao như các chợ gia cầm hoặc trang trại.
2. Điều trị bệnh cúm A/H9
Hiện chưa có thuốc đặc trị dành riêng cho cúm A/H9, nhưng các phương pháp điều trị thường tập trung vào giảm triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng. Các biện pháp bao gồm:
- Thuốc kháng virus cúm A: Các thuốc như oseltamivir, peramivir hoặc zanamivir được khuyến cáo sử dụng sớm trong vòng 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng để giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh. Thuốc cần được kê đơn bởi bác sĩ.
- Chăm sóc hỗ trợ: Nghỉ ngơi, uống đủ nước và sử dụng thuốc hạ sốt như paracetamol hoặc ibuprofen giúp giảm triệu chứng như sốt và đau nhức.
- Nhập viện theo dõi: Trong các trường hợp nặng, bệnh nhân có thể cần nhập viện để điều trị viêm phổi hoặc các biến chứng khác, bao gồm hỗ trợ hô hấp hoặc điều trị nhiễm trùng thứ phát.
Lịch sử và tình hình ghi nhận cúm A/H9
Virus cúm A(H9N2) được phát hiện lần đầu tiên ở gà tại Wisconsin, Hoa Kỳ, vào năm 1966. Kể từ đó, virus này đã lây lan rộng khắp trên toàn thế giới, gây ra các đợt bùng phát dịch bệnh ở gia cầm tại nhiều quốc gia ở châu Á, Trung Đông và châu Phi. Sự lưu hành của virus H9N2 ở gia cầm đã trở thành một vấn đề thường xuyên trong ngành chăn nuôi, đòi hỏi các chương trình tiêm phòng và kiểm soát dịch bệnh nghiêm ngặt. (5)
Các trường hợp lây nhiễm cúm A/H9 từ gia cầm sang người bắt đầu được ghi nhận từ năm 1999 tại Hồng Kông. Kể từ đó, các ca bệnh lẻ tẻ đã được báo cáo ở nhiều quốc gia, bao gồm Trung Quốc, Ai Cập, Bangladesh và một số quốc gia khác. Phần lớn các trường hợp này đều có liên quan trực tiếp đến việc tiếp xúc với gia cầm sống hoặc các trang trại chăn nuôi.
Theo báo cáo của WHO, tình hình ghi nhận các ca bệnh ở người vẫn ở mức thấp, nhưng các chuyên gia vẫn luôn cảnh giác. Virus H9N2 có khả năng tái tổ hợp gen với các chủng virus cúm khác, tạo ra các chủng virus mới có thể nguy hiểm hơn.
Do đó, việc giám sát sự tiến hóa của virus cúm A/H9 là một nhiệm vụ quan trọng đối với các cơ quan y tế công cộng trên toàn cầu. Mặc dù các ca bệnh ở người chưa tạo thành một mối đe dọa lớn, tiềm năng biến đổi và gây dịch của virus này là một vấn đề cần được theo dõi sát sao.
Phòng ngừa cúm A/H9 hiệu quả
Phòng ngừa cúm A/H9 đòi hỏi sự kết hợp giữa các biện pháp cá nhân và cộng đồng, đặc biệt ở những khu vực có nguy cơ cao. Các biện pháp hiệu quả bao gồm:
- Vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, tránh chạm tay vào mắt, mũi, miệng sau khi tiếp xúc với gia cầm hoặc môi trường chăn nuôi.
- Kiểm soát môi trường chăn nuôi: Đảm bảo vệ sinh chuồng trại, tiêu hủy gia cầm nhiễm bệnh đúng cách và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với gia cầm sống ở các chợ.
- Sử dụng thiết bị bảo hộ: Người làm việc trong ngành chăn nuôi hoặc giết mổ gia cầm cần đeo khẩu trang, găng tay và quần áo bảo hộ.
- Nấu chín thực phẩm: Ăn thịt gia cầm và trứng đã được nấu chín kỹ. Nhiệt độ cao trong quá trình nấu nướng sẽ tiêu diệt virus.
- Tiêm vắc xin cúm A: Tiêm vắc xin hằng năm giúp phòng bệnh hiệu quả cho bản thân, gia đình và những người xung quanh.

Cúm A/H9, dù chưa phải là mối đe dọa lớn như một số chủng cúm khác, vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây ra các đợt bùng phát nghiêm trọng. Việc hiểu rõ triệu chứng, nguyên nhân và cách phòng ngừa là bước đầu tiên để bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng.
- Item. (2025, December 11). https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2024-DON514
- Carnaccini, S., & Perez, D. R. (2019). H9 influenza viruses: an emerging challenge. Cold Spring Harbor Perspectives in Medicine, 10(6), a038588. https://doi.org/10.1101/cshperspect.a038588
- Public Health Agency of Canada. (2025, July 16). Influenza A virus subtypes H5, H7, and H9: Infectious substances pathogen safety data sheet. Canada.ca. https://www.canada.ca/en/public-health/services/laboratory-biosafety-biosecurity/pathogen-safety-data-sheets-risk-assessment/influenza-a-virus-subtypes-h5-h7-h9.html
- Bird flu (Avian influenza). (2025, November 26). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22401-bird-flu
- Peacock, P., James, J., Sealy, J. E., & Iqbal, M. (2019). A global perspective on H9N2 Avian influenza virus. Viruses, 11(7), 620. https://doi.org/10.3390/v11070620








