Vaccine cúm A phòng ngừa các chủng nào? Đối tượng nên tiêm phòng
Virus cúm A gây bệnh nặng, biến chứng nguy hiểm, lưu hành trong quần thể người trong suốt 100 năm qua. Đây là loại virus gây ra hầu hết các đợt đại dịch cúm trong lịch sử nhân loại, cũng như là nguyên nhân chính làm bùng phát các đợt dịch cúm mùa hàng năm và hầu hết những loại vắc xin cúm đang lưu hành hiện nay đều có khả năng phòng ngừa virus cúm A hiệu quả. Vậy vaccine cúm A phòng ngừa các chủng nào? Những đối tượng nào cần tiêm phòng vacxin cúm A? Cùng chuyên gia VNVC khám phá ngay trong bài viết dưới đây!
| BS Bùi Thanh Phong, Quản lý Y khoa vùng 3 - Hồ Chí Minh, Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết: “Virus cúm là một loại virus RNA sợi đơn âm thuộc họ Orthomyxoviridae, lây nhiễm cho 5–15% dân số thế giới và gây ra hơn 290.000–650.000 ca tử vong trên toàn thế giới mỗi năm. Virus cúm ở người được phân loại thành ba huyết thanh nhóm khác nhau bao gồm A, B, C và D, dựa trên tính kháng nguyên khác nhau của nucleoprotein (NP) và protein nền (M).(1)
Trong đó, virus cúm A là nguyên nhân chính gây ra các đại dịch toàn cầu, bao gồm cúm Tây Ban Nha (1918), cúm lợn (2009), cũng như các dịch bệnh theo mùa hàng năm, ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe cộng đồng, gây thiệt hại kinh tế đáng kể.” |
Vaccine cúm A là gì?
Vaccine cúm A là chế phẩm sinh học có tính kháng nguyên, được chế tạo từ vi sinh vật có cấu trúc kháng nguyên giống virus cúm, giúp bảo vệ khỏi một số chủng cúm nguy hiểm và phổ biến, đang lưu hành hiện tại, chủ yếu là cúm A (H1N1 và H3N2) và virus cúm B (Yamagata và Victoria). Tất cả vaccine cúm A được sử dụng hiện nay đều đảm bảo tính an toàn cần thiết và mang hiệu quả miễn dịch cao trong quá trình chống lại virus cúm gây bệnh.
1. Cơ chế hoạt động của vaccine cúm A
Vaccine cúm A hoạt động theo cơ chế sử dụng các thành phần kháng nguyên của virus cúm đã bị bất hoạt hoặc bị yếu đi để “huấn luyện”, kích thích hệ thống miễn dịch của cơ thể nhận biết và ghi nhớ kháng nguyên (protein) trên bề mặt của virus, giúp cho hệ thống miễn dịch phát triển chống lại nguy cơ lây nhiễm virus cúm trong tương lai.
Trong trường hợp cơ thể người tiếp xúc với virus cúm vào một thời điểm nhất định, các kháng thể đã hình thành từ lần tiêm vắc xin trước đó sẽ nhanh chóng phát hiện ra sự hiện diện của virus cúm và ngay lập tức tấn công, khiến virus cúm vừa xâm nhập trở nên vô hiệu hóa. (3)
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, vắc xin cúm giúp cơ thể phát triển kháng thể đặc hiệu, chủ động bảo vệ người được tiêm khỏi sự lây nhiễm và gây bệnh của virus cúm trong khoảng 2 tuần sau khi tiêm vắc xin. Các loại vắc xin cúm được thiết kế thay đổi theo mùa để phù hợp với chủng cúm được các nhà nghiên cứu dựa đoán phổ biến nhất trong mùa sắp tới, do đó mỗi người cần tiêm nhắc lại mỗi năm một lần theo định kỳ.
2. Tác dụng của vắc xin cúm A
Theo các chuyên gia y tế, vaccine cúm A có hiệu quả bảo vệ khỏi nguy cơ mắc cúm 60 - 90% và giảm nguy cơ tử vong do cúm đến 80%. Đồng thời, phụ nữ mang thai tiêm vắc xin cúm có khả năng làm giảm 48% nguy cơ trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng cúm và hiệu quả phòng ngừa nhập viện liên quan đến cúm lên tới 72%.
Ngoài ra, vắc xin cúm có khả năng tạo miễn dịch, bảo vệ chéo với Covid-19. BS. CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Chuyên môn Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết, nhiều nghiên cứu cho thấy những người được tiêm phòng cúm trước, sau một năm sẽ giảm tỷ lệ mắc Covid-19 và nguy cơ biến chứng nặng, tử vong đáng kể.
Các loại vắc xin cúm A được cấp phép sử dụng
Hiện nay, Bộ Y tế Việt Nam cấp phép sử dụng các loại vaccine cúm A cao bao gồm các loại vắc xin tứ giá Vaxigrip (Pháp), Influvac (Hà Lan), GCFlu Quadrivalent (Hàn Quốc) và vắc xin cúm tam giá Ivacflu – S (Việt Nam), Fluzone High-Dose (Mỹ), Flumist (Mỹ).
1. Vắc xin Vaxigrip (Pháp)
Vắc xin Vaxigrip Tetra được nghiên cứu và phát triển bởi Tập đoàn hàng đầu thế giới về dược phẩm và chế phẩm sinh học Sanofi Pasteur của Pháp, cung cấp khả năng phòng ngừa 4 tuýp virus cúm gồm: 2 chủng cúm A (H1N1, H3N2) và 2 chủng cúm B (Yamagata, Victoria), chỉ định tiêm cho trẻ từ 6 tháng tuổi và người lớn.
2. Vắc xin Influvac (Hà Lan)
Vắc xin Influvac Tetra được nghiên cứu và sản xuất bởi hãng Abbott (Hà Lan), mang hiệu quả phòng các chủng cúm mùa phổ biến gồm A (H1N1, H3N2) và B (Yamagata, Victoria), chỉ định tiêm cho trẻ từ 6 tháng tuổi và người lớn.
3. Vắc xin GCFlu Quadrivalent (Hàn Quốc)
Vắc xin GCFlu Quadrivalent được nghiên cứu và sản xuất bởi Green Cross (Hàn Quốc), có khả năng phòng 2 chủng cúm A (H1N1/H3N2) và 2 chủng cúm B (Victoria và Yamagata), chỉ định cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn, đường tiêm bắp.
4. Vắc xin Ivacflu – S (Việt Nam)
Vắc xin Ivacflu - S được nghiên cứu và sản xuất bởi Viện Vắc xin và Sinh phẩm Y tế IVAC – Việt Nam, chỉ định tiêm cho người lớn từ 18 tuổi đến 60 tuổi (đến sinh nhật lần thứ 60), không tiêm cho phụ nữ mang thai.
Xem thêm: Nên tiêm vắc xin cúm của nước nào tốt?
5. Vắc xin Fluzone High-Dose
Vắc xin Fluzone High-Dose (Mỹ) là loại vắc xin cúm liều cao, với hàm lượng kháng nguyên của mỗi chủng cúm trong vắc xin được tăng cường gấp 4 lần so với vắc xin cúm liều tiêu chuẩn, giúp tạo đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ ở người cao tuổi, người có bệnh nền vốn đã có hệ miễn dịch bị suy giảm do tuổi tác.
Vắc xin cúm Fluzone High-Dose giúp giúp phòng ngừa 3 chủng virus cúm gồm 2 chủng cúm A là A/H1N1, A/H3N2 và 1 dòng cúm B/Victoria theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (who), được chỉ định tiêm cho người từ 60 tuổi trở lên và người có bệnh nền.
- Lịch tiêm khuyến cáo 1 mũi cơ bản và nhắc lại hàng năm.
6. Vắc xin Flumist (Anh Quốc)
Vắc xin Flumist là vắc xin cúm sống giảm độc lực dạng xịt mũi, không cần tiêm, được sử dụng bằng cách xịt trực tiếp vào niêm mạc mũi, không cần kim tiêm. Flumist được chỉ định phòng ngừa cúm mùa do 3 chủng virus cúm đang lưu hành theo khuyến cáo của WHO gồm 2 chủng cúm A (A/H1N1, A/H3N2) và 1 dòng cúm B/Victoria, lịch tiêm 1 hoặc 2 mũi tùy thuộc vào độ tuổi bắt đầu tiêm và tình trạng chủng ngừa vắc xin cúm trước đây.
- Đối với trẻ từ 2 tuổi đến dưới 9 tuổi, nếu chưa từng tiêm/xịt vắc xin cúm, khuyến cáo sử dụng 02 liều cách nhau ít nhất 4 tuần; sau đó nhắc lại 01 liều mỗi năm. Nếu đã từng tiêm/xịt vắc xin cúm, khuyến cáo dùng 01 liều cơ bản và nhắc lại 01 liều mỗi năm
- Đối với trẻ từ 9 tuổi đến dưới 18 tuổi, sử dụng 01 liều cơ bản và nhắc lại 01 liều mỗi năm.
Tính an toàn và hiệu quả của vắc xin cúm A
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tất cả các loại vắc xin phòng cúm có hồ sơ an toàn cao và mang hiệu quả dung nạp tốt với những người tiêm ở mọi lứa tuổi, bao gồm cả những người có tình trạng sức khỏe tiềm ẩn, người suy giảm miễn dịch và phụ nữ mang thai. Trước khi được cấp phép, vắc xin cúm đã được kiểm tra về tính an toàn thông qua các giai đoạn thử nghiệm lâm sàng và giám sát chặt chẽ mới được triển khai tiêm rộng rãi. (5)
Theo các chuyên gia y tế, các thành phần khác nhau trong vắc xin cúm đã được kiểm tra đảm bảo tính an toàn và khả năng dung nạp tốt. Các thành phần trong vắc xin cúm có thể bao gồm: Virus cúm bất hoạt, hóa chất thúc đẩy phản ứng của cơ thể (muối nhôm), formaldehyde và thimerosal, chất ổn định như gelatin, protein trứng còn sót lại từ quá trình sản xuất, thuốc kháng sinh (không phải penicillin) ngăn ngừa sự phát triển của vi khuẩn.
Thời điểm nên chích ngừa vắc xin cúm A
Đối với hầu hết mọi đối tượng (từ 6 tháng tuổi trở lên) có thể tiêm vắc xin cúm A vào bất kỳ thời điểm nào. Tốt nhất nên tiêm trước mỗi mùa cúm 2 tuần để cơ thể có đủ thời gian để sản sinh kháng thể bảo vệ tối ưu. Tại Việt Nam mùa cúm thường hoạt động mạnh vào mùa đông xuân và đạt đỉnh trong khoảng tháng 3 - 4 và tháng 9 - 10 hàng năm.
Theo CDC Hoa Kỳ, để đảm bảo hiệu quả tối ưu của vắc xin chống lại các chủng virus cúm phổ biến ở cả bán cầu Bắc và bán cầu Nam, thành phần của vắc xin cúm được sửa đổi hai lần trong một năm và điều chỉnh theo chủng virus cúm đang lưu hành (theo dữ liệu từ Hệ thống giám sát và ứng phó cúm toàn cầu - GISRS của WHO). Tiêm vắc xin trong mùa hiện tại chỉ mang lại khả năng bảo vệ tốt ở mùa cúm đó.
Tác dụng phụ có thể gặp sau khi tiêm vaccine cúm A
Tất cả các loại dược phẩm bao gồm thuốc và vắc xin đều có thể gây ra các tác dụng phụ. Hầu hết các tác dụng phụ đều biểu hiện rất nhẹ và chỉ mang tính tạm thời, thường hồi phục trong khoảng thời gian rất ngắn. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, vaccine cúm A có thể gây ra một số phản ứng bất lợi nghiêm trọng cần phải lưu ý, cụ thể như sau:
1. Phản ứng thường gặp
Theo WHO, các phản ứng thường gặp nhất được báo cáo ở cả người lớn và trẻ em khi tiêm phòng vắc xin cúm bao gồm: đau nhẹ tại chỗ tiêm (60 – 80% người tiêm), sốt nhẹ (2 – 10%), khó chịu, đau đầu, đau cơ và mệt mỏi. Mặc dù có lo ngại rằng vắc xin cúm bất hoạt từ trứng có thể gây ra phản vệ ở những người bị dị ứng với trứng, nhưng những phản ứng như vậy vẫn chưa được ghi nhận.
Các phản ứng chi tiết của các loại vắc xin phòng cúm:
| Tên vắc xin | Phản ứng thường gặp |
| Vaxigrip Tetra | Đau, nhạy cảm, đỏ, sưng, bầm tím và cứng tại vị trí tiêm, mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt, đau nhức cơ bắp, đau khớp, sốt, run rẩy, tiêu chảy, buồn nôn, đổ mồ hôi quá nhiều, nóng trong người (người cao tuổi), tức ngực (ở người lớn), cáu kỉnh - quấy khóc - buồn ngủ - chán ăn, nôn mửa (ở trẻ em), giảm tiểu cầu), sưng tuyến ở cổ, nách hoặc bẹn (hạch to) |
| Influvac Tetra | Liên quan đến vị trí tiêm:
- Đau, đỏ, sưng, bầm tím hoặc có cục cứng xung quanh vị trí tiêm. Các phản ứng khác của cơ thể: - Đau đầu, mệt mỏi, run rẩy, đổ mồ hôi - Đau nhức cơ và khớp Tác dụng phụ bổ sung được báo cáo ở trẻ em: - Đau dạ dày, tiêu chảy, nôn mửa, chán ăn - Buồn ngủ, sốt |
| GC FLU Quadrivalent | - Các phản ứng tại chỗ có thể xảy ra như: Đỏ, phù nề, đau
- Các phản ứng thường gặp như: Sốt, ớn lạnh, đau đầu, mệt mỏi, nôn mửa |
| Ivacflu-S | - Phản ứng tại chỗ: Đau tại vị trí tiêm, sưng, mảng cứng và quầng đỏ;
- Phản ứng toàn thân: Mệt mỏi, khó chịu, ớn lạnh, buồn nôn, sốt nhẹ, đau cơ, đau đầu, đau khớp. |
| Fluzone High-Dose (Mỹ) |
- Phản ứng tại vị trí tiêm: Đau, sưng, đỏ tại vị trí tiêm
- Phản ứng toàn thân: Đau đầu, sốt nhẹ, đau cơ, mệt mỏi |
| Flumist (Mỹ) |
Các tác dụng phụ thường gặp nhất của vắc xin xịt mũi là những triệu chứng nhẹ tại mũi và họng, thường tự thuyên giảm. Trong đó, phổ biến nhất là chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi, đau họng và sốt trên 37,8°C (hoặc >100°F). Sốt thường gặp hơn ở trẻ nhỏ từ 2 đến 6 tuổi. |
2. Phản ứng nghiêm trọng
Trong một số trường hợp đặc biệt, vaccine cúm A có thể gây ra các phản ứng nghiêm trọng nhưng cực hiếm gặp, cụ thể như sau:
| Tên vắc xin | Phản ứng nghiêm trọng |
| Vaxigrip Tetra | - Co giật có hoặc không có sốt, rối loạn thần kinh có thể dẫn đến cứng cổ;
- Ngứa ran hoặc tê ở tay hoặc chân (cảm giác bất thường) - Lú lẫn, tê liệt, đau và yếu chân tay, mất thăng bằng, mất phản xạ, liệt một phần hoặc toàn bộ cơ thể (viêm não tủy, viêm dây thần kinh, hội chứng Guillain-Barre) - Viêm mạch máu có thể dẫn đến phát ban da và trong những trường hợp rất hiếm gặp là các vấn đề tạm thời về thận - Phản ứng dị ứng nghiêm trọng (sốc phản vệ) |
| Influvac Tetra | Các phản ứng dị ứng bao gồm:
- Sưng chân tay, mặt, mắt, bên trong mũi, miệng hoặc cổ họng - Khó thở hoặc khó nuốt - Nổi mề đay, ngứa (đặc biệt là ở tay hoặc chân), đỏ da (đặc biệt là xung quanh tai) hoặc phản ứng da nghiêm trọng - Mệt mỏi hoặc yếu bất thường, đột ngột và nghiêm trọng. |
| GC FLU Quadrivalent | - Sốt, nhức đầu, co giật, loạn động và lú lẫn thường xảy ra trong vòng 2 tuần sau khi tiêm vắc xin;
- Rất hiếm: Phản ứng dị ứng, sốc phản vệ, rối loạn tạm thời hệ thần kinh trung ương và ngoại biên. - Tê liệt, đau thần kinh, xuất huyết não, viêm hệ thần kinh (ví dụ, hội chứng Guillain-Barré). |
| Ivacflu-S | - Có thể gặp trường hợp sốc phản vệ hiếm gặp, tỷ lệ rất hiếm (1/1.000.000 liều) |
| Fluzone High-Dose (Mỹ) |
Các phản ứng nghiêm trọng sau tiêm như phản ứng dị ứng nặng hoặc hội chứng Guillain-Barré (GBS) có thể xảy ra nhưng rất hiếm gặp. |
Xem thêm: Tác dụng phụ thường gặp của vắc xin cúm.
Lưu ý khi tiêm vắc xin cúm A
Khi thực hiện tiêm vắc xin cúm A, người tiêm cần lưu ý một số vấn đề sau:
- Đảm bảo thực hiện khám sàng lọc trước khi tiêm: Người tiêm cần được bác sĩ thực hiện khám tổng quan về thể trạng hiện tại và khai thác tiền sử bệnh lý, tiền sử tiêm chủng và các phản ứng dị ứng chi tiết, nhằm đảm bảo an toàn
- Thực hiện tiêm chủng: Được đối chiếu 5 đúng (đúng loại vắc xin, đúng đối tượng, đúng liều, đúng đường, đúng kỹ thuật) một cách chính xác và không để lại sai sót;
- Theo dõi sau tiêm: Người tiêm cần ở lại cơ sở tiêm chủng tối thiểu 30 phút để theo dõi phản ứng sau tiêm. Sau đó, người tiêm cần tiếp tục theo dõi tại nhà trong khoảng 24 - 48 tiếng tiếp theo. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường cần thăm khám cơ sở y tế gần nhất để được can thiệp, xử trí kịp thời.
Các câu hỏi thường gặp khi tiêm vắc xin cúm A
1. Tại sao phải chích ngừa vắc xin cúm A hằng năm?
Tất cả mọi đối tượng đều cần chích ngừa vắc xin cúm A theo định kỳ hằng năm một lần. Nguyên nhân là do virus cúm có cơ chế trôi dạt kháng nguyên và liên tục biến đổi theo thời gian, miễn dịch có được từ vắc xin hoặc nhiễm cúm mùa này, không đủ để bảo vệ cho mùa cúm sau. Do đó, các nhà nghiên cứu và sản xuất vắc xin phải liên tục cập nhật vắc xin qua từng mùa để mang lại hiệu quả cao và phù hợp nhất với chủng virus cúm đang lưu hành trên thế giới.
2. Nên tiêm loại vaccine cúm A nào?
Tất cả các loại vaccine cúm A hiện nay đều an toàn và mang lại hiệu quả cao bảo vệ khỏi các chủng virus cúm phổ biến. Do đó, tùy thuộc vào độ tuổi, thể trạng, tình hình cung ứng vắc xin mà các chuyên gia sẽ tư vấn loại vắc xin phòng cúm phù hợp nhất với người tiêm.
3. Tiêm vaccine cúm A rồi có thể mắc cúm không?
Tiêm vaccine cúm A rồi vẫn có nguy cơ mắc cúm, nhưng biểu hiện triệu chứng sẽ nhẹ hơn và nguy cơ biến chứng nặng, phải nhập viện, thậm chí tử vong rất thấp. Đồng thời, tiêm vắc xin cúm giúp ngăn ngừa lây lan virus cúm trong cộng đồng một cách hiệu quả. Thực tế, một mùa cúm có rất nhiều loại virus cúm khác nhau lưu hành, do đó một người đã tiêm vắc xin phòng cúm vẫn có khả năng mắc các loại cúm không có trong vắc xin.
Trong 100 năm kể từ khi virus cúm được phân lập, các chế phẩm vắc xin cúm đã có nhiều cải tiến để đảm bảo khả năng bảo vệ hiệu quả, đồng thời vẫn duy trì tính an toàn và khả năng dung nạp tốt. Các đột biến tái phát của các chủng cúm đã thúc đẩy sự ra đời của vắc xin cúm thế hệ mới được xác định dựa trên các chủng thường gặp nhất được phân lập trong mùa trước trong quá trình giám sát liên tục của WHO. Vaccine cúm A mang khả năng phòng cả 2 chủng virus cúm A (H1N1 và H3N2) và 2 chủng virus cúm B (Yamagata và Victoria) phổ biến, giúp ngăn ngừa nguy cơ mắc cúm và biến chứng nguy hiểm hiệu quả.
-
World Health Organization: WHO. (2025, February 28). Influenza (seasonal). Who.Int; World Health Organization: WHO. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/influenza-(seasonal)
- BARBERIS, I., MYLES, P., AULT, S., NL BRAGAZZI, & MARTINI, M. (2016). History and evolution of influenza control through vaccination: from the first monovalent vaccine to universal vaccines. Journal of Preventive Medicine and Hygiene, 57(3), E115. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5139605/
- Gomez, M. M., & Fenton, M. J. (2013). Immunobiology of Influenza Vaccines. CHEST Journal, 143(2), 502–510. https://doi.org/10.1378/chest.12-1711
- Hopkins, J., & Sood, G. (n.d.). https://www.hopkinsmedicine.org/-/media/files/health/11flumythsinfographic.pdf
- Smith, J. (2020, August 27). Is the flu shot safe? Medicalnewstoday.com; Medical News Today. https://www.medicalnewstoday.com/articles/312469
BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ
Tiêm HPV 1 mũi duy nhất giá bao nhiêu tiền? Có nên hay không?
Tiêm HPV 1 mũi duy nhất giá bao nhiêu? Đây là câu hỏi được nhiều người quan tâm khi tìm hiểu về vắc xin ngừa HPV –...
Vacxin viêm màng não mô cầu nhóm B giá bao nhiêu? Tiêm ở đâu?
50% bệnh nhân mắc não mô cầu nhóm B tử vong nếu không điều trị. Có đến 20% bệnh nhân sống sót chịu di chứng về thể...
Các phản ứng sau tiêm não mô cầu BC từ nhẹ đến nặng và cách xử trí
Vắc xin não mô cầu BC được phát triển đầu tiên tại Cuba để đối phó với một đợt dịch bệnh viêm màng não do não mô...
Lịch tiêm chủng cho trẻ em từ 0-12 tuổi VNVC bố mẹ cần biết
Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ trong giai đoạn 0-12 tuổi vô cùng non nớt và dễ nhiễm bệnh do sức đề kháng chưa hoàn thiện, miễn dịch...
Lịch tiêm chủng cho trẻ 18 tháng tuổi đầy đủ và mới nhất
Trẻ cần được tiêm nhắc một số mũi vắc xin quan trọng theo lịch tiêm chủng cho trẻ 18 tháng tuổi bởi giai đoạn này lượng kháng...
Bảng giá tiêm chủng cho trẻ sơ sinh tại VNVC [Cập nhật mới nhất]
Tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch cho trẻ sơ sinh là bước quan trọng để dự phòng bệnh tật, bảo vệ sức khỏe của trẻ ngay...
