Chế độ ăn cho bệnh nhân dịch hạch​: 3 nguyên tắc dinh dưỡng

Chế độ ăn cho bệnh nhân dịch hạch cần được xây dựng phù hợp với tình trạng sức khỏe, giúp cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất trong thời gian điều trị. Bên cạnh tuân thủ phác đồ dùng thuốc, người bệnh nên ưu tiên thực phẩm dễ tiêu, uống đủ nước và hạn chế những món có thể làm tăng gánh nặng cho cơ thể.

Xây dựng chế độ ăn cho bệnh nhân dịch hạch

Chế độ dinh dưỡng hợp lý hỗ trợ người bệnh dịch hạch duy trì thể trạng, tăng cường miễn dịch, hỗ trợ quá trình phục hồi và hạn chế nguy cơ mất nước, suy kiệt do sốt cao hoặc nhiễm trùng nặng.

1. Bù nước và cân bằng điện giải

Người bệnh dịch hạch thường có biểu hiện sốt cao từ 38 - 40 độ C, đau đầu, ớn lạnh, buồn nôn, nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy… làm tăng nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải. Vì vậy cần:

• Uống đủ nước trong ngày, ưu tiên nước đun sôi để nguội.
• Bổ sung các dung dịch điện giải theo hướng dẫn của nhân viên y tế khi có dấu hiệu mất nước.
• Có thể sử dụng nước canh, súp, cháo loãng hoặc nước trái cây phù hợp để tăng lượng dịch đưa vào cơ thể.
• Đối với bệnh nhân nặng, bác sĩ có thể chỉ định truyền dịch và điện giải qua đường tĩnh mạch.

2. Ưu tiên thức ăn mềm, lỏng và chia nhỏ cữ ăn trong ngày

Tình trạng sốt và nhiễm trùng thường khiến người bệnh mệt mỏi, giảm cảm giác thèm ăn. Do đó nên:

• Chọn các món ăn mềm, dễ tiêu hóa như cháo, súp, canh, mì mềm, khoai nghiền hoặc cơm nát.
• Chia thành nhiều bữa nhỏ mỗi ngày thay vì 3 bữa lớn để giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa.
• Tăng cường thực phẩm giàu đạm dễ hấp thu như thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu phụ nhằm hỗ trợ phục hồi tổn thương mô và duy trì khối cơ.
• Bổ sung rau xanh, trái cây chín để cung cấp vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa.
• Hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ ăn quá cay nóng, thức uống có cồn vì có thể làm tăng khó chịu cho cơ thể.

3. Nguyên tắc kiểm soát nhiễm khuẩn và vô trùng thực phẩm

Do dịch hạch là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, người bệnh cần được đảm bảo an toàn thực phẩm trong quá trình chăm sóc và điều trị. Người chế biến nên tuân thủ các nguyên tắc vệ sinh thực phẩm sau:

• Lựa chọn thực phẩm an toàn: Ưu tiên thực phẩm tươi, có nguồn gốc rõ ràng; rau quả ăn sống cần được rửa kỹ bằng nước sạch và nên gọt vỏ trước khi ăn.
• Nấu chín kỹ thức ăn: Thực phẩm cần được nấu chín hoàn toàn, đặc biệt là thịt, cá, trứng và các món có nguồn gốc động vật.
• Ăn ngay sau khi chế biến: Ưu tiên dùng thức ăn ngay sau khi nấu; nếu cần bảo quản, phải giữ ở nhiệt độ an toàn và sử dụng trong thời gian phù hợp.
• Bảo quản và hâm nóng đúng cách: Thức ăn đã nấu chín cần được bảo quản nóng hoặc lạnh phù hợp; khi sử dụng lại phải hâm nóng kỹ.
• Tránh nhiễm chéo: Không để thực phẩm sống tiếp xúc với thức ăn chín; sử dụng riêng dao, thớt và dụng cụ cho thực phẩm sống và chín.
• Rửa tay và vệ sinh dụng cụ: Rửa tay trước khi chế biến thức ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc tiếp xúc với các nguồn có nguy cơ nhiễm bẩn. Bề mặt, dụng cụ và khăn lau bếp cần được vệ sinh thường xuyên.
• Che đậy thực phẩm: Bảo quản thức ăn trong hộp hoặc dụng cụ có nắp kín, tránh ruồi, côn trùng và động vật tiếp xúc.
• Sử dụng nguồn nước an toàn: Dùng nước sạch để uống, chế biến và rửa thực phẩm; nên đun sôi nước uống khi nguồn nước không bảo đảm an toàn.

Người bệnh dịch hạch nên ăn gì để sớm phục hồi?

Người mắc dịch hạch thường bị sốt cao, mệt mỏi, suy nhược và tiêu hao nhiều năng lượng do tình trạng nhiễm khuẩn cấp tính. Vì vậy, chế độ ăn cho bệnh nhân dịch hạch cần tập trung vào việc cung cấp đủ năng lượng, tăng cường protein để tái tạo mô và bổ sung vitamin, khoáng chất giúp hỗ trợ hệ miễn dịch.

1. Nhóm thực phẩm giàu đạm

Khi mắc bệnh dịch hạch, người bệnh nên bổ sung thực phẩm giàu protein (đạm) để cung cấp năng lượng, duy trì khối cơ và hỗ trợ quá trình sửa chữa, tái tạo tế bào và mô trong thời gian hồi phục. Protein được cấu tạo từ các axit amin, trong đó có 9 axit amin thiết yếu mà cơ thể không tự tổng hợp đủ và cần được cung cấp thông qua chế độ ăn.

Nguồn protein có thể đến từ cả thực phẩm động vật và thực vật, chẳng hạn như thịt nạc, cá, trứng, sữa và các sản phẩm từ sữa, đậu phụ, các loại đậu, hạt và một số loại ngũ cốc. Người bệnh nên ưu tiên các món được chế biến mềm, dễ tiêu như cháo thịt, súp cá, trứng hấp hoặc đậu phụ nếu đang mệt mỏi và ăn uống kém.

2. Nguồn tinh bột phức hợp

Tinh bột phức hợp là nguồn cung cấp carbohydrate giúp bổ sung năng lượng cho cơ thể trong thời gian điều trị và hồi phục. Nhóm thực phẩm này thường chứa nhiều chất xơ, vitamin và khoáng chất, đồng thời được tiêu hóa chậm hơn so với đường đơn, giúp cung cấp năng lượng ổn định hơn.

Người bệnh có thể bổ sung tinh bột phức hợp từ ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và rau củ giàu tinh bột như gạo lứt, yến mạch, quinoa, đậu lăng, đậu xanh, khoai lang, khoai tây, bí đỏ… Tùy tình trạng sức khỏe, có thể chế biến thành cháo, súp hoặc các món mềm, dễ tiêu để người bệnh ăn uống thuận lợi hơn.

Bên cạnh đó, các loại rau như bông cải xanh, rau bina, cải xoăn cũng cung cấp chất xơ cùng nhiều vitamin và khoáng chất. Người bệnh nên kết hợp đa dạng các nhóm thực phẩm trong khẩu phần để đảm bảo cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất cần thiết cho quá trình hồi phục.

3. Rau củ quả giàu vitamin C

Trong thời gian điều trị và hồi phục, người bệnh dịch hạch nên bổ sung các loại rau củ quả giàu vitamin C để cung cấp thêm vitamin và các chất chống oxy hóa cho cơ thể. Vitamin C tham gia vào nhiều hoạt động của hệ miễn dịch và góp phần bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do.

Một số thực phẩm giàu vitamin C có thể lựa chọn gồm cam, quýt, bưởi, dâu tây, ớt chuông, bông cải xanh, cải Brussels và khoai tây. Nên ưu tiên trái cây tươi, chín và rau củ được rửa sạch, chế biến phù hợp với khả năng ăn uống của người bệnh.

4. Bổ sung kẽm và selen

Trong thời gian điều trị và hồi phục, người bệnh có thể bổ sung kẽm và selen thông qua chế độ ăn đa dạng, cân đối. Kẽm tham gia vào hoạt động của hệ miễn dịch và quá trình duy trì, sửa chữa mô, trong khi selen góp phần vào hệ thống chống oxy hóa và hỗ trợ chức năng miễn dịch. Một số thực phẩm giàu các vi chất này gồm thịt đỏ, hải sản, cá ngừ, thịt gà, trứng, các loại đậu và hạt.

5. Bổ sung chất xơ

Chất xơ giúp hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa và duy trì nhu động ruột, từ đó góp phần hạn chế tình trạng táo bón trong thời gian người bệnh ít vận động hoặc thay đổi chế độ ăn. Chất xơ có nhiều trong rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Người bệnh nên bổ sung đa dạng các thực phẩm giàu chất xơ trong khẩu phần, đồng thời uống đủ nước để hỗ trợ tiêu hóa.

Bệnh nhân dịch hạch cần kiêng ăn gì để tránh biến chứng?

Bên cạnh việc đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ, người mắc dịch hạch cũng cần tránh một số nhóm thực phẩm có thể làm tăng gánh nặng cho hệ tiêu hóa, ảnh hưởng đến khả năng hồi phục hoặc làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát. Việc lựa chọn thực phẩm an toàn và phù hợp giúp cơ thể tập trung chống lại tác nhân gây bệnh và phục hồi hiệu quả hơn.

1. Thức ăn sống, tái và chưa tiệt trùng

Người bệnh dịch hạch nên tránh sử dụng thực phẩm sống, tái hoặc chưa được chế biến kỹ, đặc biệt trong thời gian cơ thể đang chống lại nhiễm trùng. Thực phẩm chưa nấu chín hoặc chưa tiệt trùng có thể chứa vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng gây bệnh, làm tăng nguy cơ mắc thêm các bệnh nhiễm khuẩn từ thực phẩm.

Một số thực phẩm có nguy cơ nhiễm tác nhân gây bệnh gồm sữa và các sản phẩm từ sữa chưa tiệt trùng, thịt và gia cầm sống hoặc chưa chín kỹ, cá và hải sản sống. Do đó, người bệnh nên lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, chế biến chín kỹ và đảm bảo vệ sinh trong quá trình bảo quản, sử dụng.

2. Thực phẩm cay nóng, nhiều dầu mỡ

Người bệnh nên hạn chế các món cay, nhiều dầu mỡ hoặc chiên rán vì có thể gây kích ứng đường tiêu hóa, khó tiêu, đầy bụng, buồn nôn hoặc làm cảm giác khó chịu trở nên rõ rệt hơn, đặc biệt khi cơ thể đang mệt mỏi do nhiễm trùng. Thay vào đó, nên ưu tiên các món mềm, dễ tiêu, ít dầu mỡ như cháo, súp, canh, thực phẩm hấp hoặc luộc để hỗ trợ ăn uống thuận lợi hơn trong thời gian hồi phục.

3. Rượu bia

Rượu bia nên được tránh trong thời gian điều trị và hồi phục. Rượu có thể ảnh hưởng đến chức năng miễn dịch, làm tăng nguy cơ mất nước và gây rối loạn giấc ngủ, trong khi đây đều là những yếu tố cần được kiểm soát để cơ thể phục hồi tốt hơn. Ngoài ra, rượu có thể tương tác với một số loại thuốc, vì vậy người bệnh không nên uống rượu bia khi đang sử dụng thuốc điều trị nếu chưa được bác sĩ xác nhận là an toàn.

Chế độ ăn cho bệnh nhân dịch hạch nên đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng, dễ tiêu và phù hợp với tình trạng sức khỏe. Người bệnh cần tuân thủ điều trị bằng thuốc theo chỉ định, uống đủ nước và tham khảo ý kiến bác sĩ khi có triệu chứng bất thường hoặc gặp khó khăn trong ăn uống.