Chẩn đoán và điều trị Adenovirus chuẩn Y khoa

Điều trị Adenovirus chủ yếu tập trung vào giảm triệu chứng và chăm sóc hỗ trợ, bởi hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu được phê duyệt để điều trị thường quy nhiễm Adenovirus. Phần lớn trường hợp bệnh nhẹ có thể tự hồi phục, nhưng người bệnh cần được theo dõi sát khi có triệu chứng nặng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao.

BS Đoàn Thị Khánh Châm - Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC

Bác sĩ chẩn đoán Adenovirus bằng cách nào?

Để chẩn đoán Adenovirus, bác sĩ thường dựa trên việc kết hợp giữa khai thác các triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh và các phương pháp xét nghiệm hỗ trợ. Do biểu hiện nhiễm Adenovirus có thể tương tự nhiều bệnh do virus khác, việc đánh giá đầy đủ giúp xác định nguyên nhân, mức độ bệnh và đưa ra hướng điều trị, chăm sóc phù hợp.

1. Dấu hiệu lâm sàng

Sau thời gian ủ bệnh, người nhiễm Adenovirus có thể xuất hiện một hoặc nhiều triệu chứng khác nhau. Biểu hiện lâm sàng của bệnh khá đa dạng, thường gặp gồm sốt, đau đầu, ho khan, đau họng, nghẹt mũi hoặc sổ mũi, buồn nôn và đau bụng.

Ở trẻ em, nhiễm Adenovirus thường có thể biểu hiện với các triệu chứng như:

• Sốt, trong đó có trường hợp sốt cao.
• Ho, có thể kèm theo các biểu hiện viêm đường hô hấp như ho khan, đau họng, nghẹt mũi hoặc sổ mũi.
• Viêm kết mạc, biểu hiện bằng tình trạng đau mắt đỏ.
• Rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy.

Ở người lớn, triệu chứng nhiễm Adenovirus thường có biểu hiện tương tự các bệnh đường hô hấp thông thường, có thể gặp các dấu hiệu như sốt, đau đầu, ho khan, đau họng, nghẹt mũi hoặc sổ mũi.

Bệnh do Adenovirus có thể xảy ra quanh năm, thường gặp vào mùa đông, mùa xuân và đầu mùa hè. Virus bắt đầu lây truyền từ cuối thời kỳ ủ bệnh và có thể tiếp tục lây trong khoảng 14 ngày sau khi phát bệnh hoặc lâu hơn. Adenovirus cũng có khả năng tồn tại trong cơ thể trong thời gian dài, cư trú tại một số mô như mô bạch huyết, nhu mô thận hoặc các mô khác.

2. Các phương pháp xét nghiệm cận lâm sàng

Bên cạnh việc thăm khám dựa trên các triệu chứng lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định một số phương pháp xét nghiệm cận lâm sàng để hỗ trợ chẩn đoán Adenovirus. Tùy vào biểu hiện bệnh và tình trạng của người bệnh, các xét nghiệm thường được sử dụng gồm xét nghiệm máu, chụp X-quang tim phổi và xét nghiệm tìm căn nguyên gây bệnh bằng kỹ thuật Real-time PCR hoặc test nhanh Adenovirus.

• Xét nghiệm máu: Được bác sĩ chỉ định nhằm hỗ trợ đánh giá tình trạng bệnh thông qua các chỉ số xét nghiệm như công thức máu, CRP và một số chỉ số liên quan khác theo tình trạng cụ thể của người bệnh.
• Chụp X-quang tim phổi: Phương pháp này được thực hiện trong quá trình đánh giá người bệnh nghi ngờ nhiễm Adenovirus, đặc biệt khi có các biểu hiện liên quan đến đường hô hấp.
• Xét nghiệm Real-time PCR hoặc test nhanh Adenovirus: Đây là các phương pháp giúp phát hiện virus Adeno trong mẫu bệnh phẩm. Trong đó, kỹ thuật Real-time PCR sử dụng mẫu bệnh phẩm là dịch hô hấp, với các cặp mồi là đoạn gen mã hóa cho các kháng nguyên đặc hiệu, giúp phát hiện hầu hết các type Adenovirus gây bệnh.

Ngoài các mẫu bệnh phẩm đường hô hấp, việc xác định Adenovirus có thể dựa trên mẫu bệnh phẩm được thu thập từ cơ quan bị tổn thương hoặc vị trí có chứa virus như phân, nước tiểu, dịch họng, dịch kết mạc. Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp xét nghiệm phù hợp để hỗ trợ chẩn đoán. (1)

Phác đồ điều trị Adenovirus

Điều trị Adenovirus chủ yếu tập trung vào việc giảm triệu chứng, hỗ trợ cơ thể hồi phục và theo dõi sát để phát hiện sớm dấu hiệu bệnh chuyển nặng. Tùy theo mức độ bệnh, người bệnh có thể được chăm sóc và điều trị tại nhà hoặc cần nhập viện để được hỗ trợ hô hấp, điều trị các biến chứng và theo dõi chuyên sâu.

1. Điều trị tại nhà cho bệnh nhân thể nhẹ

Người bệnh thể nhẹ có thể điều trị triệu chứng tại nhà và cần theo dõi thường xuyên để phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng.

• Hạ sốt: Dùng Paracetamol khi trẻ sốt ≥ 38,5°C với liều 10 - 15 mg/kg/lần, có thể lặp lại sau 4 - 6 giờ nếu trẻ còn sốt. Cho trẻ mặc thoáng, phòng thông khí tốt, có thể kết hợp chườm nước ấm (nước thấp hơn nhiệt độ cơ thể 3 - 5°C).
• Bù nước, dinh dưỡng: Cho trẻ uống thêm Oresol, ăn nhiều bữa, ưu tiên thức ăn mềm, lỏng để dễ tiêu hóa.
• Vệ sinh mũi họng, cơ thể: Duy trì vệ sinh thân thể, răng miệng và mũi họng giúp trẻ dễ chịu hơn trong quá trình mắc bệnh.
• Theo dõi dấu hiệu nặng: Đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có các biểu hiện như sốt cao liên tục, không đáp ứng với thuốc hạ sốt., thở nhanh theo tuổi, không ăn uống được, nôn mọi thứ, li bì hoặc kích thích bất thường.

2. Điều trị tại bệnh viện cho bệnh nhân thể nặng

Khi bệnh ở mức độ trung bình hoặc nặng, người bệnh cần được theo dõi tại cơ sở y tế để phát hiện sớm nguy cơ suy hô hấp và điều trị kịp thời.

Hỗ trợ hô hấp

Khi giảm oxy máu, bác sĩ có thể chỉ định thở oxy qua gọng mũi, mask hoặc các phương pháp hỗ trợ khác tùy mức độ bệnh. Mục tiêu duy trì SpO2 ≥ 96% ở mức độ trung bình và SpO2 ≥ 95% ở mức độ nặng.

Có thể kết hợp thay đổi tư thế như nằm sấp, nằm nghiêng hoặc ngồi thẳng tùy tình trạng người bệnh.

Thuốc kháng virus

Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cho Adenovirus. Một số thuốc trị virus Adeno như cidofovir đang được nghiên cứu và chưa có tại Việt Nam. Việc sử dụng chỉ được cân nhắc trong một số trường hợp đặc biệt theo chỉ định.

Kháng sinh khi có bội nhiễm

Adenovirus không được điều trị bằng kháng sinh. Thuốc kháng sinh chỉ dùng khi có viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết hoặc có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn qua lâm sàng và xét nghiệm. Sau 48 - 72 giờ, cần đánh giá đáp ứng điều trị dựa trên tình trạng cải thiện và các chỉ số viêm như bạch cầu, CRP hoặc procalcitonin. (2)

3. 3 sai lầm nguy hiểm cần tránh khi điều trị Adenovirus

Bên cạnh việc chăm sóc và điều trị đúng cách, người bệnh cũng cần tránh một số sai lầm phổ biến có thể khiến tình trạng bệnh không được cải thiện hoặc thậm chí làm tăng nguy cơ gặp phải biến chứng.

• Tự ý dùng kháng sinh: Adenovirus do virus gây ra nên kháng sinh không có tác dụng diệt virus. Chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ do xuất hiện biến chứng viêm phổi, nhiễm khuẩn hoặc bội nhiễm vi khuẩn.
• Lạm dụng corticoid: Hiệnchưa có bằng chứng rõ ràng về hiệu quả của corticoid trong điều trị Adenovirus. Thuốc chỉ được cân nhắc trong một số trường hợp cụ thể theo chỉ định của bác sĩ.
• Hạ sốt sai cách: Khi trẻ sốt ≥ 38,5°C, cần dùng Paracetamol theo hướng dẫn của bác sĩ. Kết hợp chăm sóc như cho trẻ mặc thoáng, phòng thông khí tốt và chườm nước ấm đúng cách.

Xem thêm: Trẻ bị Adeno rồi có bị lại không?

Các biến chứng nguy hiểm nếu chẩn đoán và điều trị muộn

Adenovirus có thể gây ra nhiều biến chứng nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển nhanh và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng hô hấp cũng như các cơ quan khác.

• Suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS): Tổn thương phổi nặng gây thiếu oxy máu, người bệnh có thể cần được hỗ trợ hô hấp bằng oxy hoặc các phương pháp thông khí chuyên sâu.
• Bão cytokin: Tình trạng phản ứng viêm quá mức có thể khiến suy hô hấp diễn biến nhanh, tổn thương phổi lan rộng và cần theo dõi, điều trị tích cực.
• Nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng và suy đa tạng: Khi nhiễm trùng diễn biến nặng, người bệnh có nguy cơ rối loạn chức năng nhiều cơ quan, ảnh hưởng đến tuần hoàn, hô hấp và các cơ quan quan trọng khác.
• Tổn thương phổi kéo dài: Sau viêm phổi do Adenovirus, trẻ có thể gặp tình trạng viêm tiểu phế quản tắc nghẽn, xơ hóa phổi, giãn phế quản. Các biểu hiện kéo dài có thể gồm ho đờm, khò khè, khó thở, suy hô hấp mạn tính, ảnh hưởng đến phát triển thể chất.

Việc nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và điều trị kịp thời giúp giảm nguy cơ bệnh tiến triển nặng và hạn chế các biến chứng lâu dài.

Câu hỏi thường gặp

Bên cạnh việc điều trị, nhiều người dân cũng rất quan tâm đến độ chính xác của xét nghiệm và thời gian hồi phục khi trẻ mắc Adenovirus. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp giúp người bệnh hiểu rõ hơn về quá trình chẩn đoán và diễn tiến của bệnh.

1. Test nhanh Adenovirus có chính xác không?

Test nhanh phát hiện kháng nguyên Adenovirus có độ nhạy và độ đặc hiệu khoảng 60 - 70%, vì vậy kết quả dương tính hoặc âm tính chưa thể khẳng định hoặc loại trừ hoàn toàn bệnh. Khi cần chẩn đoán xác định, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm Real-time PCR, phương pháp có độ chính xác cao hơn và có khả năng phát hiện DNA của virus ngay cả khi tải lượng virus thấp.

2. Trẻ nhiễm Adenovirus bao lâu thì khỏi hẳn?

Thời gian hồi phục của trẻ mắc Adenovirus thường khoảng 7 - 14 ngày, tuy nhiên còn phụ thuộc vào thể trạng và mức độ bệnh của từng trẻ. Những trường hợp bệnh nặng hoặc có biến chứng có thể cần thời gian theo dõi và điều trị lâu hơn.

Điều trị Adenovirus cần được thực hiện đúng cách dựa trên mức độ bệnh và tình trạng của từng người bệnh. Việc phát hiện sớm triệu chứng, chẩn đoán chính xác và tuân thủ hướng dẫn điều trị giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, hỗ trợ phục hồi và giảm nguy cơ gặp các biến chứng nghiêm trọng như suy hô hấp, tổn thương phổi kéo dài, đặc biệt ở những đối tượng nguy cơ cao.