Thận trọng với Adenovirus ở trẻ em cùng cha mẹ

Adenovirus ở trẻ em có thể gây nhiều bệnh nhiễm trùng, thường gặp ở đường hô hấp, mắt và đường tiêu hóa, với biểu hiện đa dạng từ sốt, ho, đau họng đến viêm kết mạc, tiêu chảy. Phần lớn trường hợp diễn tiến nhẹ, nhưng trẻ nhỏ hoặc trẻ có sức đề kháng yếu có thể gặp biến chứng nặng, cần được theo dõi và điều trị kịp thời.

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC.

Virus Adeno ở trẻ em là gì?

Adenovirus ở trẻ em là một nhóm virus phổ biến có khả năng gây nhiễm trùng giống cảm lạnh hoặc cúm mùa ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, là nhóm đối tượng mắc bệnh phổ biến hơn do hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện.

Trên thực tế, không phải tất cả các type Adenovirus ở trẻ em đều gây bệnh. Phần lớn các trường hợp nhiễm Adenovirus không gây ra bất kỳ triệu chứng nào. Hệ miễn dịch thường sẽ loại bỏ virus theo thời gian mà không gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Chỉ khoảng 30% các type Adenovirus đã được ghi nhận có liên quan đến biểu hiện bệnh lý. Vì vậy, việc xét nghiệm phát hiện Adenovirus dương tính không đồng nghĩa virus chính là nguyên nhân gây ra các triệu chứng lâm sàng, mà cần được bác sĩ đánh giá kết hợp với tình trạng bệnh và các xét nghiệm khác. (1)

Adenovirus ở trẻ em có thể gây bệnh quanh năm nhưng thường gia tăng vào cuối mùa đông, mùa xuân và đầu mùa hè. Virus có khả năng xâm nhập vào nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể. Tùy theo type virus, trẻ có thể mắc các bệnh lý ở đường hô hấp trên như viêm họng, viêm amidan; bệnh đường hô hấp dưới như viêm phế quản, viêm phổi; viêm kết mạc mắt; viêm dạ dày - ruột gây tiêu chảy hoặc viêm bàng quang.

Virus lây truyền rất dễ dàng từ người sang người thông qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Ngoài ra, virus còn có thể lây khi tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mũi, họng, mắt hoặc qua bàn tay, đồ vật, bề mặt bị nhiễm virus rồi đưa lên mắt, mũi hoặc miệng. Một số type Adenovirus còn được đào thải qua phân, làm tăng nguy cơ lây nhiễm nếu không vệ sinh tay đúng cách sau khi thay tã hoặc đi vệ sinh.

Trẻ từ 6 tháng đến 2 tuổi, trẻ học tại nhà trẻ, trường mầm non hoặc thường xuyên sinh hoạt trong môi trường tập thể có nguy cơ nhiễm Adenovirus cao hơn do tiếp xúc gần với nhiều trẻ khác. Bên cạnh đó, virus cũng có thể lây qua nguồn nước tại các hồ bơi không được xử lý và khử khuẩn đúng quy định.

Do Adenovirus ở trẻ em có khả năng tồn tại khá lâu ngoài môi trường, việc rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi và các bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc, đồng thời hạn chế cho trẻ đến trường hoặc nơi đông người khi đang mắc bệnh là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ lây lan virus.

Các dấu hiệu trẻ bị nhiễm Adenovirus cần chú ý

Triệu chứng nhiễm Adenovirus ở trẻ em rất đa dạng, phụ thuộc vào cơ quan bị virus tấn công. Trong đó, đường hô hấp là vị trí bị ảnh hưởng phổ biến nhất. Các biểu hiện thường dễ nhầm lẫn với cảm lạnh hoặc cúm thông thường.

1. Triệu chứng đường hô hấp

Khi xâm nhập vào đường hô hấp, Adenovirus có thể khiến trẻ xuất hiện các triệu chứng như:

• Ho.
• Sốt.
• Chảy nước mũi.
• Đau họng hoặc viêm họng.
• Viêm kết mạc (đau mắt đỏ).
• Viêm tai giữa.
• Nổi hạch bạch huyết.
• Viêm phế quản.
• Viêm phổi.

Ở một số trường hợp, trẻ có thể sốt cao kéo dài kèm ho nhiều hoặc khó thở. Nếu xuất hiện các dấu hiệu này, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm.

Xem thêm: Sốt virus Adeno bao lâu thì khỏi?

2. Triệu chứng đường tiêu hóa

Ngoài đường hô hấp, Adenovirus cũng có thể gây nhiễm trùng đường tiêu hóa. Trẻ có thể bị tiêu chảy hoặc viêm dạ dày - ruột với các biểu hiện như đau bụng, buồn nôn, nôn và tiêu chảy.

3. Triệu chứng ở bàng quang và hệ thần kinh

Ít gặp hơn, Adenovirus có thể ảnh hưởng đến bàng quang hoặc hệ thần kinh. Khi virus xâm nhập bàng quang, trẻ có thể mắc nhiễm trùng đường tiết niệu. Trong những trường hợp hiếm gặp, virus có thể gây viêm não hoặc viêm màng não do ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương.

Phần lớn các triệu chứng do Adenovirus gây ra kéo dài từ vài ngày đến khoảng 2 tuần. Đối với những trường hợp nhiễm trùng nặng, thời gian mắc bệnh có thể lâu hơn. Một số triệu chứng, đặc biệt là ho, có thể tiếp tục kéo dài ngay cả khi tình trạng nhiễm trùng đã cải thiện. (2)

Adenovirus xâm nhập ở trẻ có thể gây biến chứng không?

Phần lớn trẻ nhiễm Adenovirus có thể hồi phục hoàn toàn sau khi được chăm sóc và điều trị phù hợp. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, đặc biệt là trẻ nhỏ hoặc trẻ có hệ miễn dịch suy giảm, virus có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

• Bệnh phổi mạn tính: Mặc dù hiếm gặp, một số trẻ bị viêm phổi do Adenovirus có thể để lại tổn thương đường hô hấp kéo dài, làm tăng nguy cơ phát triển bệnh phổi mạn tính và ảnh hưởng đến chức năng hô hấp về sau.
• Nhiễm trùng nặng: Trẻ mắc các bệnh lý suy giảm miễn dịch hoặc có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện có nguy cơ diễn tiến nặng hơn khi nhiễm Adenovirus. Virus có thể gây tổn thương trên nhiều cơ quan, khiến tình trạng nhiễm trùng trở nên nghiêm trọng và cần được điều trị tích cực tại cơ sở y tế.
• Lồng ruột: Đây là biến chứng hiếm gặp nhưng nguy hiểm của Adenovirus ở trẻ em. Lồng ruột xảy ra khi một đoạn ruột chui vào lòng đoạn ruột kế cận, gây tắc nghẽn lưu thông trong đường tiêu hóa và làm chèn ép các mạch máu nuôi ruột. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, đoạn ruột bị thiếu máu có thể hoại tử, dẫn đến thủng ruột, viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết và đe dọa tính mạng trẻ.

Viêm phổi do Adenovirus ở trẻ em tuy hiếm khi để lại di chứng nhưng trong một số trường hợp có thể gây tổn thương đường hô hấp kéo dài, làm tăng nguy cơ mắc bệnh phổi mạn tính và ảnh hưởng đến chức năng hô hấp sau này.

Bác sĩ chẩn đoán phát hiện Adenovirus ở trẻ em như thế nào?

Các bệnh do Adenovirus gây ra thường có triệu chứng tương tự nhiều bệnh nhiễm khuẩn, đặc biệt là viêm phổi do vi khuẩn. Tuy nhiên, do nguyên nhân gây bệnh là virus nên việc xác định chính xác tác nhân gây bệnh có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn hướng điều trị phù hợp, đồng thời tránh sử dụng kháng sinh không cần thiết.

Để chẩn đoán Adenovirus, trước tiên bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng, đánh giá triệu chứng, tiền sử bệnh và tình trạng sức khỏe của trẻ. Khi cần xác định nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc nhiều xét nghiệm sau:

• Lấy mẫu dịch họng hoặc dịch đường hô hấp để tìm Adenovirus.
• Lấy dịch tiết mắt nếu trẻ có biểu hiện viêm kết mạc.
• Xét nghiệm mẫu phân khi trẻ có triệu chứng đường tiêu hóa.
• Xét nghiệm máu để hỗ trợ đánh giá tình trạng nhiễm trùng.
• Xét nghiệm nước tiểu nếu nghi ngờ virus ảnh hưởng đến đường tiết niệu.

Dựa trên kết quả thăm khám lâm sàng kết hợp với các xét nghiệm cần thiết, bác sĩ sẽ xác định nguyên nhân gây bệnh và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp với tình trạng của từng trẻ.

Hướng điều trị bệnh do virus Adeno ở trẻ nhỏ

Trong hầu hết các trường hợp, hệ miễn dịch của trẻ có thể tự loại bỏ Adenovirus theo thời gian mà không cần thuốc điều trị đặc hiệu. Do Adenovirus là virus nên kháng sinh không có tác dụng điều trị và chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ nếu trẻ bị bội nhiễm vi khuẩn.

1. Chăm sóc trẻ tại nhà

Đa số trẻ mắc Adenovirus có thể được chăm sóc tại nhà nhằm giúp giảm triệu chứng và hỗ trợ cơ thể hồi phục. Cha mẹ nên cho trẻ nghỉ ngơi nhiều hơn, bổ sung đủ nước để tránh mất nước và sử dụng thuốc hạ sốt, giảm đau theo hướng dẫn của bác sĩ khi trẻ sốt hoặc đau họng.

Đối với trẻ bị nghẹt mũi, đặc biệt là trẻ dưới 6 tháng tuổi, có thể vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý theo hướng dẫn của nhân viên y tế để giúp đường thở thông thoáng hơn.

Nếu trẻ bị tiêu chảy hoặc nôn, cần tăng cường bổ sung nước. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng dung dịch bù nước đường uống để phòng ngừa mất nước.

Khi Adenovirus gây viêm kết mạc, có thể chườm ấm vùng mắt để giảm khó chịu. Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định thuốc mỡ hoặc thuốc nhỏ mắt phù hợp.

2. Khi nào cần điều trị tại bệnh viện?

Trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non, trẻ có hệ miễn dịch suy giảm hoặc trẻ mắc Adenovirus với biểu hiện nặng có thể cần được điều trị tại bệnh viện. Tùy theo tình trạng bệnh, bác sĩ có thể chỉ định truyền dịch qua đường tĩnh mạch khi trẻ không uống đủ nước hoặc bị mất nước, hỗ trợ thở oxy và các biện pháp hỗ trợ hô hấp nếu cần thiết.

Trong một số trường hợp nhiễm Adenovirus nặng, đặc biệt ở trẻ suy giảm miễn dịch, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc kháng virus. Tuy nhiên, việc điều trị này chỉ được thực hiện trong những trường hợp phù hợp và dưới sự theo dõi chặt chẽ của nhân viên y tế.

Làm thế nào để phòng ngừa virus Adeno cho con nhỏ tại nhà?

Hiện nay chưa có vắc xin phòng Adenovirus ở trẻ em được sử dụng rộng rãi trong cộng đồng và cũng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Do đó, việc chủ động phòng ngừa tại nhà là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ trẻ mắc bệnh cũng như hạn chế lây lan virus.

• Đảm bảo chế độ dinh dưỡng đầy đủ: Dinh dưỡng hợp lý góp phần tăng cường sức đề kháng, giúp cơ thể trẻ chống lại các tác nhân gây bệnh hiệu quả hơn. Trẻ sơ sinh nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục duy trì sữa mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn nếu có thể. Khi bước vào giai đoạn ăn dặm, cha mẹ cần xây dựng thực đơn cân đối, đa dạng các nhóm chất để đáp ứng nhu cầu phát triển và hỗ trợ hệ miễn dịch của trẻ.
• Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống: Cha mẹ cần hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi vui chơi. Đồng thời, nên tập cho trẻ che miệng, mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho, hắt hơi để hạn chế phát tán virus. Người chăm sóc cũng cần rửa tay sạch trước và sau khi tiếp xúc với trẻ. Bên cạnh đó, đồ chơi, mặt bàn, tay nắm cửa và các bề mặt trẻ thường xuyên chạm vào cần được vệ sinh, khử khuẩn định kỳ. Có thể vệ sinh mũi cho trẻ bằng nước muối sinh lý khi cần thiết theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Hạn chế tiếp xúc với nguồn lây: Khi trong gia đình, trường học hoặc nhà trẻ có người mắc Adenovirus, cần hạn chế để trẻ tiếp xúc gần nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm. Nếu trẻ có các triệu chứng như sốt, ho, sổ mũi, đau họng hoặc đỏ mắt, nên cho trẻ nghỉ học và tránh đến những nơi đông người cho đến khi hồi phục hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Hạn chế đến hồ bơi công cộng khi có triệu chứng nghi ngờ: Một số type Adenovirus có thể lây truyền qua nguồn nước nếu hồ bơi không được xử lý và khử khuẩn đúng quy định. Vì vậy, khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm Adenovirus như sốt, ho, đau họng hoặc viêm kết mạc, cha mẹ không nên cho trẻ đến hồ bơi công cộng để hạn chế lây lan virus và giảm nguy cơ bội nhiễm.
• Đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường: Nếu trẻ sốt cao kéo dài, ho nhiều, khó thở, mệt lả, bỏ bú, bỏ ăn hoặc không đáp ứng với các biện pháp hạ sốt thông thường, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán chính xác nguyên nhân và điều trị kịp thời. Việc phát hiện sớm giúp giảm nguy cơ xảy ra các biến chứng nguy hiểm do Adenovirus gây ra.

Adenovirus ở trẻ em có thể được kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm, theo dõi sát và chăm sóc đúng theo hướng dẫn của bác sĩ. Bên cạnh việc điều trị kịp thời, duy trì vệ sinh cá nhân, dinh dưỡng hợp lý và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ sức khỏe cho trẻ.