Bạn có biết ai tìm ra vắc xin bạch hầu?

Trong hành trình đẩy lùi các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, vắc xin bạch hầu là một dấu mốc khoa học quan trọng, góp phần cứu sống hàng triệu người trên toàn thế giới. Ít ai biết rằng phía sau bước tiến y học này là những nỗ lực kéo dài hàng thập kỷ. Câu chuyện về ai tìm ra vắc xin bạch hầu vì thế luôn được nhắc lại như một minh chứng cho sức mạnh của khoa học và ý nghĩa của tiêm chủng đối với sức khỏe cộng đồng.

Ai tìm ra vắc xin bạch hầu?

Emil von Behring sinh năm 1854 tại Hansdorf, Đức, là bác sĩ và nhà khoa học nổi tiếng trong lĩnh vực miễn dịch học. Ông được ghi nhận là người mở ra bước ngoặt trong phòng ngừa bạch hầu nhờ các nghiên cứu về huyết thanh kháng độc tố.

Năm 1890, Behring chứng minh hiệu quả của huyết thanh kháng độc tố, xác lập nguyên tắc miễn dịch thụ động. Phát hiện này chỉ ra rằng cơ thể có thể được bảo vệ bằng cách trung hòa độc tố do vi khuẩn sinh ra, mở ra hướng tiếp cận mới trong điều trị các bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm.

Dựa trên nền tảng này, Behring cùng Shibasaburo Kitasato phát triển hệ thống thực nghiệm chứng minh rằng kháng độc tố trong huyết thanh có thể truyền từ động vật này sang động vật khác. Công trình này mở ra kỷ nguyên liệu pháp huyết thanh và tạo tiền đề trực tiếp cho vắc xin chứa độc tố bạch hầu, góp phần giảm mạnh tỷ lệ tử vong do căn bệnh này và định hình hướng nghiên cứu quan trọng trong miễn dịch học hiện đại. (1)

Sau đó, vào đầu thập niên 1920, Gaston Ramon phát triển thành phần độc tố bạch hầu bất hoạt, cho phép cơ thể tự tạo kháng thể và tạo miễn dịch chủ động lâu dài (2). Từ những nghiên cứu này, vắc xin bạch hầu được triển khai rộng rãi từ những năm 1940 - 1950, giảm đáng kể tỷ lệ mắc và tử vong trên thế giới (3).

Quá trình phát triển của vắc xin bạch hầu

Vắc xin bạch hầu đánh dấu một bước ngoặt lớn của y học hiện đại. Từ việc phát hiện vi khuẩn, hiểu rõ độc tố cho đến tạo ra huyết thanh kháng độc tố bạch hầu (cung cấp miễn dịch thụ động) và vắc xin chứa độc tố bạch hầu (hình thành miễn dịch chủ động), hành trình nghiên cứu kéo dài nhiều thập kỷ đã mở ra cách phòng bệnh hiệu quả, giúp giảm mạnh tỷ lệ mắc và cứu sống hàng triệu người.

Năm 1883 - 1884: Nghiên cứu vi khuẩn học và độc tố

Edwin Klebs phát hiện trực khuẩn gây bệnh bạch hầu vào năm 1883 và Friedrich Löffler nuôi cấy thành công vi khuẩn này vào năm 1884. Các nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng bệnh do độc tố vi khuẩn gây ra, đặt nền tảng khoa học cho việc phát triển vắc xin.

Năm 1890: Huyết thanh kháng độc tố bạch hầu gây miễn dịch thụ động

Emil von Behring cùng Shibasaburo Kitasato phát triển huyết thanh kháng độc tố, chứng minh kháng thể trong huyết thanh có thể trung hòa độc tố. Đây là bước đầu tiên áp dụng miễn dịch thụ động, cứu sống nhiều bệnh nhân và mở ra hướng tiếp cận mới trong phòng bệnh.

Năm 1923 - 1924: Thành phần độc tố bạch hầu bất hoạt gây miễn dịch chủ động

Gaston Ramon phát triển độc tố bạch hầu đã bất hoạt nhưng vẫn kích thích hệ miễn dịch. Khi tiêm, cơ thể tự tạo kháng thể, tạo miễn dịch chủ động lâu dài, đánh dấu bước đột phá quan trọng trong phòng bệnh chủ động.

Năm 1940 - 1950: Ứng dụng rộng rãi và tích hợp trong vắc xin phối hợp

Vắc xin bạch hầu được triển khai toàn cầu, giảm mạnh tỷ lệ mắc và tử vong do bệnh này gây ra. Sau đó, nó được tích hợp trong vắc xin phối hợp bạch hầu - uốn ván - ho gà, tiếp nối di sản nghiên cứu của Behring và Ramon.

Hiện nay: Vắc xin hiện đại

Độc tố bạch hầu bất hoạt vẫn là thành phần chủ chốt trong các vắc xin phối hợp thế hệ mới, tiếp tục được phát triển phổi hợp với nhiều thành phần kháng nguyên khác, giúp phòng nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trong một mũi tiêm như bại liệt, viêm gan B, viêm phổi, viêm màng não mủ do vi khuẩn HiB, đảm bảo khả năng phòng bệnh lâu dài, an toàn và hiệu quả, tiếp tục duy trì thành tựu miễn dịch học mà Behring và Ramon đã đặt nền móng.

Ý nghĩa và tầm quan trọng của vắc xin bạch hầu trong y học hiện đại

Vắc xin bạch hầu giúp phòng ngừa bệnh bạch hầu, một bệnh từng gây tử vong cao ở trẻ em và người lớn. Tiêm chủng tạo miễn dịch trực tiếp cho người được tiêm và góp phần hình thành miễn dịch cộng đồng, kiểm soát nguy cơ bùng phát dịch. Nhờ sử dụng diphtheria toxoid bất hoạt, các vắc xin hiện đại bảo đảm an toàn, duy trì đáp ứng miễn dịch dài hạn và kết hợp linh hoạt với những vắc xin khác, từ đó giảm số mũi tiêm. Duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao là điều kiện cần thiết để bạch hầu không tái xuất hiện và giảm gánh nặng điều trị cho cộng đồng.

Qua bài viết trên, thắc mắc ai tìm ra vắc xin bạch hầu đã được làm rõ. Những thành tựu này không chỉ mở ra bước tiến lớn trong kiểm soát bệnh mà còn đặt nền móng cho các vắc xin phối hợp đang sử dụng ngày nay.