Đặc điểm tay chân miệng ở người lớn gồm những điểm nào?

Mặc dù hiếm gặp ở người lớn nhưng tỷ lệ mắc bệnh tay chân miệng được ghi nhận đang ngày càng gia tăng trong những năm gần đây và thường biểu hiện các triệu chứng không điển hình, gây khó khăn trong phát hiện sớm và điều trị bệnh, tiềm ẩn nguy cơ lây lan bệnh sang trẻ nhỏ (1). Vậy bệnh tay chân miệng ở người lớn có những đặc điểm nào? Cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Người lớn có bị tay chân miệng không?

Không chỉ trẻ em, người lớn cũng có khả năng mắc bệnh tay chân miệng nếu hệ miễn dịch của cơ thể không đủ khỏe để chống lại virus và chủ quan trong thực hiện các biện pháp dự phòng phù hợp.

Trong thập kỷ qua, chủng Coxsackievirus A6 đã nổi lên như một nguyên nhân gây bệnh tay chân miệng không điển hình và ảnh hưởng đến cả người lớn, khiến số ca bệnh vẫn tiếp tục tăng lên hàng năm. (3)

Nguyên nhân gây bệnh tay chân miệng ở người lớn

Nguyên nhân phổ biến của bệnh tay chân miệng ở người lớn là tiếp xúc gần với các nguồn lây bệnh, đặc biệt là trẻ nhỏ nhiễm bệnh. Điều này thường xảy ra ở phụ huynh chăm sóc trẻ bị tay chân miệng. Việc tiếp xúc với nước bọt, dịch từ mụn nước hoặc phân của trẻ mà không thực hiện các biện pháp vệ sinh đúng cách (ví dụ, không rửa tay sau khi thay tã hoặc dọn dẹp) là điều kiện thuận lợi cho virus tay chân miệng xâm nhập vào cơ thể.

Ở người lớn khỏe mạnh, hệ thống miễn dịch thường đã có khả năng chống lại tay chân miệng thông qua phơi nhiễm từ nhỏ hoặc đã hình thành miễn dịch sau lần nhiễm bệnh trước đó. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, miễn dịch của người lớn có thể bị suy giảm, làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Tác nhân gây bệnh chân tay miệng ở người lớn là nhóm Enterovirus nonpolio, phổ biến là Coxsackievirus A16 (CV-A16), Coxsackievirus A6 và Enterovirus-A71 (EV-71). Các chủng khác của Coxsackievirus cũng liên quan đến sự phát triển của bệnh tay chân miệng bao gồm nhóm A (5, 7, 9 và 10), nhóm B (2 và 5) (4).

Dấu hiệu tay chân miệng ở người lớn

Tay chân miệng thường không gây nghiêm trọng và tự khỏi trong vòng 7 - 10 ngày. Các triệu chứng bệnh xuất hiện theo từng giai đoạn bao gồm mệt mỏi, sốt, giảm cảm giác thèm ăn, đau họng, các vết loét nhỏ và đau trong miệng (thường ở lưỡi hoặc vòm miệng) bắt đầu bằng các đốm đỏ phẳng, sau đó phồng rộp. Đồng thời, xuất hiện tình trạng phát ban ngứa dưới dạng các đốm đỏ phẳng, thường ở lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân, đôi khi ở đầu gối, khuỷu tay, mông hoặc bộ phận sinh dục.

Bệnh tay chân miệng ở người lớn có thể xuất hiện các triệu chứng giống như trẻ em nhưng thường ở mức độ nhẹ hơn, thậm chí không biểu hiện triệu chứng. Vì vậy, nhiều lúc người lớn không biết mình mắc bệnh dẫn đến nguy cơ cao lây nhiễm sang cho trẻ và người bị tổn thương.

Trong nghiên cứu “Bệnh tay chân miệng không điển hình ở người lớn” (5) do Tiến sĩ Y khoa Francesco Drago và cộng sự thực hiện, đăng trên Tạp chí của Viện Hàn lâm Da liễu Hoa Kỳ cho thấy hầu hết các bệnh nhân tay chân miệng trong nghiên cứu đều có các triệu chứng không đặc hiệu, chủ yếu các triệu chứng về đường tiêu hóa nhưng cũng có tình trạng sốt nhẹ, suy nhược và đau họng. Các tổn thương miệng dạng ban đỏ và mụn nước ít khi được phát hiện hoặc có thể không xuất hiện bất kỳ tổn thương niêm mạc nào.

⇒ Tham khảo thêm: Tay chân miệng không điển hình có sao không?

Các yếu tố nguy cơ tăng khả năng mắc tay chân miệng ở người lớn

Một trong những yếu tố làm tăng khả năng mắc bệnh tay chân miệng ở người lớn là sự suy yếu của hệ thống miễn dịch, khiến cơ thể không có đủ khả năng để chống lại virus khi chúng xâm nhập và bùng phát bệnh.

• Suy giảm miễn dịch: người mắc bệnh nền như đái tháo đường, ung thư, lupus, HIV/AIDS, người đang hóa trị hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch (corticosteroid) không đủ khả năng loại trừ virus khi phơi nhiễm, nên dễ mắc bệnh và dễ diễn tiến nặng hơn người khỏe mạnh.
• Người chăm sóc trẻ đang mắc bệnh tại nhà: cha mẹ, ông bà thay tã, lau nước bọt, xử lý dịch mụn nước của trẻ bị tay chân miệng là nhóm người lớn có nguy cơ mắc bệnh, vì tiếp xúc trực tiếp với 3 nguồn chứa virus là phân, nước bọt và dịch mụn nước nhiều lần mỗi ngày.
• Nghề nghiệp tiếp xúc trẻ nhỏ: giáo viên mầm non, nhân viên nhà trẻ, nhân viên y tế khoa nhi và người trông trẻ phơi nhiễm liên tục trong mùa dịch, cao hơn hẳn các nhóm nghề khác.
• Vệ sinh cá nhân kém: không rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã hoặc trước khi ăn, dùng chung khăn mặt, bàn chải, ly muỗng với người bệnh, hoặc không khử khuẩn bề mặt tiếp xúc tạo điều kiện cho virus tồn tại nhiều giờ trên đồ vật và xâm nhập qua đường miệng.

Bệnh tay chân miệng ở người lớn có lây không?

Bệnh tay chân miệng ở người lớn có thể lây lan dễ dàng từ người sang người, thông qua các con đường lây nhiễm trực tiếp và gián tiếp, bao gồm:

• Tiếp xúc với dịch cơ thể của người bị nhiễm bệnh như tuyến nước bọt, dịch ở cổ họng, dịch tiết mũi…
• Lây truyền qua giọt hô hấp từ người bị nhiễm bệnh khi ho, hắt hơi, nói chuyện;
• Tiếp xúc qua phân của trẻ: Sau khi thay tã hoặc tiếp xúc trực tiếp với phân của trẻ nhưng không vệ sinh lại đúng cách, người lớn có thể vô tình bị nhiễm bệnh và tiếp tục lây bệnh cho người có miễn dịch kém khác;
• Lây truyền gián tiếp qua các vật dụng bị nhiễm virus. Mầm bệnh tay chân miệng có thể tồn tại ở các bề mặt môi trường bên ngoài hàng giờ đồng hồ. Nếu người lớn bị nhiễm bệnh vô tình để lại virus trên các vật dụng và người khác chạm vào rồi đưa lên mắt/mũi/miệng có thể sẽ bị lây bệnh.
• Lây truyền từ mẹ sang con: Phụ nữ mang thai bị nhiễm bệnh tay chân miệng ngay trước khi sinh con cũng có thể truyền bệnh cho trẻ sơ sinh.

⇒ Tham khảo thêm: Bà bầu bị tay chân miệng nguy hiểm không? Có ảnh hưởng đến thai nhi?

Cần lưu ý, người bệnh có thể mang virus trong đường ruột hoặc đường hô hấp trong vài tuần và thậm chí vài tháng sau khi các triệu chứng đã biến mất. Do đó, có khả năng những người khác có thể bị lây nhiễm từ một người không có dấu hiệu của bệnh, nên cần chủ động thực hiện các phương pháp phòng ngừa hiệu quả.

Biến chứng bệnh chân tay miệng ở người lớn

Mặc dù bệnh tay chân miệng thường biểu hiện triệu chứng nhẹ và có thể hồi phục trong 7 - 10 ngày, nhưng trong một số trường hợp, bệnh có thể diễn tiến nặng và gây ra các biến chứng nguy hiểm. Đặc biệt, EV71 là nguyên nhân phổ biến gây ra các biến chứng thần kinh (6), tim phổi nghiêm trọng ở cả trẻ em và người lớn.

• Viêm não: Có thể gây giật mình, ngủ gà, bứt rứt, run chi, đi loạng choạng, rung giật nhãn cầu, yếu hoặc liệt chi; nặng hơn có thể co giật, hôn mê, suy hô hấp, suy tuần hoàn.
• Viêm cơ tim, suy tim cấp: Có thể gây đau ngực, khó thở, rối loạn nhịp tim, phù; trường hợp nặng có nguy cơ đe dọa tính mạng.
• Suy hô hấp, phù phổi cấp: Biểu hiện khó thở, thở nhanh, thở rút lõm ngực, thở không đều, tím tái; nặng có thể sùi bọt hồng, phổi nhiều ran ẩm.
• Nhiễm trùng thứ phát: Các vết loét, phỏng nước bị nhiễm khuẩn có thể sưng đỏ, đau, chảy mủ hoặc dịch vàng, kèm sốt cao kéo dài.
• Mất nước nghiêm trọng: Loét miệng gây đau khiến người bệnh khó ăn uống, dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải và trường hợp nặng có thể tụt huyết áp, suy thận cấp.

⇒Tham khảo thêm: Các biến chứng của chân tay miệng người lớn có thể gặp phải

Chẩn đoán bệnh tay chân miệng ở người lớn

Theo các chuyên gia y tế, chẩn đoán tay chân miệng ở người lớn thường dựa trên chẩn đoán lâm sàng và chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý có triệu chứng tương tự, cụ thể như sau:

• Chẩn đoán lâm sàng: Dựa vào các yếu tố dịch tễ như độ tuổi, mùa, vùng lưu hành bệnh, số trẻ mắc trong cùng một thời gian; Đồng thời sẽ dựa trên triệu chứng lâm sàng bao gồm phỏng nước điển hình ở miệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông, kèm theo sốt hoặc không;
• Chẩn đoán xác định: Bác sĩ có thể chỉ định thực hiện xét nghiệm RT - PCR hoặc phân lập có virus đường ruột nhằm xác định chính xác tình trạng bệnh;
• Chẩn đoán phân biệt: Bác sĩ dựa vào các biểu hiện tổn thương trên da để phân biệt với các bệnh lý khác, chẳng hạn như sau:

Phân biệt bệnh tay chân miệng với bệnh lý liên quan đến da khác

Cách điều trị tay chân miệng cho người lớn

Bệnh tay chân miệng hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nên mọi công tác đều tập trung làm thuyên giảm triệu chứng bệnh. Một số phương pháp hỗ trợ điều trị bệnh tay chân miệng tốt nhất cho người lớn bao gồm:

• Sử dụng thuốc hạ sốt trong trường hợp có dấu hiệu sốt cao, khó chịu và mệt mỏi. Các loại thuốc như acetaminophen hoặc ibuprofen có thể hạ nhiệt độ cơ thể và tăng cường sự thoải mái tổng thể;
• Thuốc kháng virus: Trong trường hợp bệnh nặng đối với nhóm người có hệ miễn dịch suy yếu, các chuyên gia y tế có thể đề nghị dùng thuốc kháng virus để ngăn chặn sự nhân lên của virus, có khả năng làm giảm cường độ và thời gian mắc bệnh. Tuy nhiên, thuốc kháng virus có thể không phù hợp với tất cả mọi đối tượng nên bệnh nhân cần được đánh giá và sử dụng theo chỉ định của bác sĩ;
• Nên tiêu thụ thức ăn lỏng, đầy đủ dinh dưỡng: Việc duy trì đủ nước là điều quan trọng trong quá trình mắc bệnh tay chân miệng, vì sự xuất hiện của các vết loét trong miệng có thể khiến việc ăn uống trở nên khó chịu. Người lớn mắc bệnh tay chân miệng nên tập trung vào việc tiêu thụ nhiều chất lỏng, bao gồm nước lọc, nước trái cây và đồ uống giàu chất điện giải, để ngăn ngừa mất nước. Đồng thời, có thể đưa các loại thực phẩm mềm, dễ nuốt vào chế độ ăn để đảm bảo dinh dưỡng phù hợp mà không làm trầm trọng thêm tình trạng khó chịu. Tham khảo
• Nghỉ ngơi và cách ly: Nghỉ ngơi đầy đủ và ngủ đủ giấc có thể hỗ trợ tăng cường miễn dịch cơ thể và giúp hồi phục bệnh hiệu quả. Ngoài ra, người bệnh nên tuân thủ các biện pháp cách ly để ngăn ngừa sự lây lan của virus sang người khác. Đặc biệt là tránh tiếp xúc với những người dễ bị biến chứng nghiêm trọng;
• Các biện pháp hỗ trợ thuyên giảm triệu chứng: Súc miệng bằng nước muối ấm để làm dịu cơn đau họng và vết loét miệng; chườm mát và tắm yến mạch để giảm ngứa và giảm viêm.

Cách phòng bệnh tay chân miệng cho người lớn

Bệnh tay chân miệng ở người lớn là một vấn đề sức khỏe phức tạp và thường bị đánh giá thấp. Việc hiểu những ảnh hưởng nguy hiểm của bệnh tay chân miệng giúp cho người lớn chú ý trang bị tốt hơn cho bản thân các phương pháp phòng ngừa bệnh. Một số cách phòng bệnh tay chân miệng hiệu quả cho người lớn, bao gồm:

• Rửa tay thường xuyên và vệ sinh cá nhân sạch sẽ;
• Khử trùng các bề mặt xung quanh và đồ chơi thường xuyên của trẻ để hạn chế nguy cơ lây nhiễm bệnh;
• Tránh tiếp xúc gần với người mắc bệnh tay chân miệng, đặc biệt là người nghi ngờ có triệu chứng;
• Những người được chẩn đoán mắc bệnh tay chân miệng nên tự cách ly để giảm thiểu tiếp xúc với người khác và người chăm sóc nên đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp phòng ngừa;
• Thực hiện các chiến dịch giáo dục và nâng cao nhận thức về vệ sinh đúng cách và tầm quan trọng của việc cách ly sớm cho người lớn có thể góp phần làm giảm sự lây lan của virus.

Xem thêm: Hướng dẫn phòng bệnh tay chân miệng hiệu quả

Trong khi hầu hết các trường hợp bệnh tay chân miệng chủ yếu xảy ra ở trẻ em, các ca bệnh tay chân miệng ở người lớn xuất hiện rải rác như một lời nhắc nhở về tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức về phòng bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.. Việc nâng cao cảnh giác và duy trì các biện pháp phòng ngừa, chẳng hạn như vệ sinh cá nhân tốt, cách ly người bệnh và tiêm chủng vắc xin phòng bệnh đóng vai trò quan trọng để hạn chế sự lây lan của bệnh tay chân miệng trong cộng đồng.