Có nên tiêm phòng cúm cho người lớn? Đối tượng nào nên ưu tiên?

Người lớn, người cao tuổi, người mắc các bệnh lý nền mạn tính với hệ miễn dịch suy yếu, không có đủ khả năng chống lại sự tấn công của mầm bệnh, nguy cơ rất cao mắc bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là các bệnh lây qua đường hô hấp, điển hình là cúm. Chuyên gia khuyến cáo, người lớn, người cao tuổi, người có bệnh nền cần chủ động chủng ngừa vắc xin cúm hàng năm để bảo vệ sức khỏe khỏi nguy cơ mắc cúm. Tuy nhiên, vẫn còn rất nhiều người thắc mắc, liệu với khả năng miễn dịch bị suy yếu, có nên tiêm phòng cúm cho người lớn không? Chuyên gia VNVC sẽ giải đáp chi tiết trong bài viết người lớn có nên tiêm vắc xin cúm không dưới đây!

Có nên tiêm phòng cúm cho người lớn?

Người lớn rất cần tiêm phòng cúm đủ mũi, đúng lịch và không quên các mũi nhắc lại hằng năm bởi các lý do sau.

1. Hạn chế tối đa nguy cơ mắc bệnh cúm

Tuổi càng cao, hệ miễn dịch của cơ thể càng lão hóa. Các tác nhân gây bệnh như cúm mùa sẽ nhân cơ hội này gây bệnh, khiến hệ miễn dịch suy yếu, niêm mạc đường hô hấp bị tổn thương dẫn đến nguy cơ bội nhiễm các loại virus, vi khuẩn khác.

Tiêm phòng cúm là một trong những phương pháp hiệu quả để giảm nguy cơ mắc bệnh cúm ở người lớn cũng như biến chứng nghiêm trọng do virus cúm gây ra. Vắc xin cúm hoạt động bằng cách kích thích cơ thể tạo ra kháng thể chống lại các chủng virus cúm phổ biến.

2. Giảm nguy cơ các biến chứng nghiêm trọng

Không chỉ phòng nguy cơ mắc bệnh ở người lớn, vắc xin cúm còn phòng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. Cụ thể, cúm có khả năng tác động hệ thống đa cơ quan ở người cao tuổi. Trong một nghiên cứu năm 2018 của Warren-Gash và cộng sự trên tạp chí European Respiratory cho biết, bệnh cúm có thể tăng 8 lần nguy cơ đột quỵ và gấp 10 lần nguy cơ nhồi máu cơ tim ở người cao tuổi.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, trong số những người nhập viện do cúm, người đã tiêm vắc xin có nguy cơ phải vào phòng chăm sóc đặc biệt thấp hơn 26%, nguy cơ tử vong thấp hơn 31% với người chưa tiêm phòng. Với người có các bệnh lý nền mạn tính, tiêm vắc xin cúm giúp giảm nguy cơ đau tim từ 15 - 45%, giảm 48% nguy cơ tử vong ở bệnh nhân tim mạch ở người trên 65 tuổi, giảm 70% nguy cơ tử vong ở bệnh nhân mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), 58% ở bệnh nhân tiểu đường.

Xem thêm: Biến chứng nguy hiểm của bệnh cúm mùa cần chú ý!

3. Giảm nguy cơ lây nhiễm cho những người xung quanh

Một lợi ích quan trọng khác là bảo vệ gián tiếp. Khi một người được tiêm phòng, khả năng lây lan virus sang những người chưa được tiêm phòng – bao gồm trẻ sơ sinh hoặc người cao tuổi trong gia đình – cũng sẽ giảm đi đáng kể. Đây chính là hiệu ứng mà các chuyên gia gọi là "miễn dịch cộng đồng", mang ý nghĩa chiến lược trong việc kiểm soát dịch bệnh.

Virus cúm có khả năng lây nhiễm ở mức trung bình đến cao, 1 người bệnh có khả năng lây cho 1 - 2 người chưa có miễn dịch trong cộng đồng. Thông thường, người lớn nhiễm cúm có khả năng lây truyền bệnh cho người khác từ thời điểm 1 ngày trước khi các triệu chứng xuất hiện và kéo dài trong 5 - 7 ngày. Khoảng thời gian lây lan mạnh nhất là 3 - 4 ngày đầu của bệnh. Đối với trẻ nhỏ, người suy giảm miễn dịch hay những người bị cúm nặng có khả năng đào thải virus trong thời gian dài hơn.

Vắc xin cúm không chỉ phòng nguy cơ lây nhiễm cho bản thân, mà còn cho những người xung quanh trong gia đình và cả cộng đồng. Vắc xin cúm có hiệu quả phòng bệnh đến 90%, giảm 47% nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân, giảm nguy cơ nhập viện do viêm phổi, giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim.

4. Vắc xin cúm an toàn khi tiêm cho người lớn, người cao tuổi, có bệnh nền

Tiêm phòng cúm là một biện pháp an toàn và được khuyến cáo rộng rãi trên toàn thế giới. Tuy nhiên, nhiều người trưởng thành vẫn còn e ngại hoặc từ chối tiêm phòng vì những nguyên nhân khác nhau, từ thiếu hiểu biết cho đến lo lắng về tác dụng phụ của vắc xin.

Tác dụng phụ thường gặp sau khi tiêm phòng cúm thực chất rất nhẹ và dễ kiểm soát, chẳng hạn như sưng đỏ chỗ tiêm, sốt nhẹ hoặc cảm giác mệt mỏi trong một vài ngày. Những phản ứng nặng, chẳng hạn như sốc phản vệ, rất hiếm gặp và thường chỉ xảy ra ở những người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với thành phần của vắc xin.

Một vấn đề khác cần được chú ý là với những người trưởng thành có hệ miễn dịch suy yếu (do bệnh lý hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch), hiệu quả của vắc xin có thể thấp hơn so với người khỏe mạnh. Song, ngay cả trong những trường hợp này, tiêm phòng vẫn mang lại lợi ích bằng cách giảm nguy cơ mắc bệnh nghiêm trọng hoặc nhập viện.

Xem thêm: Bệnh cúm ở người có bệnh nền nguy hiểm như thế nào?

Người lớn nào cần ưu tiên tiêm phòng cúm?

Người lớn cần tiêm phòng cúm mỗi năm, đặc biệt là những đối tượng sau đây có nguy cơ cao gặp biến chứng do cúm hoặc những người thường xuyên tiếp xúc với đối tượng như nhân viên y tế:

• Người mắc bệnh hen suyễn hoặc bệnh phổi;
• Người rối loạn não, tủy sống, thần kinh, có các chấn thương như đột quỵ, động kinh, thiểu năng trí tuệ, bại não, loạn dưỡng cơ, chấn thương tủy sống;
• Người mắc bệnh động kinh;
• Người mắc bệnh thận hay tổn thương thận;
• Người mắc bệnh gan hay tổn thương gan;
• Người mắc bệnh tim mạch, béo phì, tiểu đường, có các rối loạn nội tiết khác;
• Người mắc chứng rối loạn chuyển hóa;
• Người mắc bệnh hồng cầu hình liềm và các rối loạn khác về máu;
• Người có hệ thống miễn dịch yếu do mắc bệnh hoặc sau điều trị.

Ngoài ra, người lớn trên 50 tuổi, phụ nữ mang thai, người có hệ miễn dịch yếu... cũng thuộc nhóm đối tượng nguy cơ cao gặp biến chứng do cúm.

Đối tượng nào không được tiêm phòng cúm?

Không tiêm phòng cúm nếu thuộc những nhóm đối tượng sau:

• Người có tiền sử phản ứng nghiêm trọng với vắc xin cúm ở lần tiêm trước;
• Người dị ứng với bất kỳ thành phần nào có trong vắc xin;
• Người có tiền sử mắc hội chứng Guillain - Barre. Đây là hội chứng rối loạn do hệ miễn dịch tấn công vào một phần hệ thần kinh ngoại biên;
• Người sức khỏe kém do đang điều trị bệnh nhiễm trùng cấp tính.

Ngoài ra, vắc xin cúm có một lượng nhỏ protein trứng gà. Nên những người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với trứng cần được bác sĩ tư vấn trước khi tiêm phòng cúm. Khi tiêm chủng, cần lựa chọn các trung tâm uy tín, chất lượng, có khả năng nhận biết và kiểm soát các phản ứng sau tiêm có thể xảy ra.

Thời điểm nào nên tiêm phòng cúm?

Vắc xin cúm nên được tiêm càng sớm càng tốt, đặc biệt là nên tiêm trước khi mùa cúm diễn ra. Tùy vào địa phương sinh sống, mùa cúm có thể thay đổi vào từng thời điểm trong năm, nên sẽ có những khuyến nghị vào thời điểm tiêm phòng cúm khác nhau. Tại Việt Nam, cúm xuất hiện quanh năm.

Tốt nhất, người dân nên tiêm vắc xin phòng cúm trước khi virus bắt đầu lây lan trong cộng đồng, vì cũng như bất kỳ loại vắc xin nào khác, vắc xin cúm cần khoảng 2 tuần sau tiêm để có thể sản sinh kháng thể chống lại mầm bệnh.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, vắc xin cúm cần được tiêm trước khi kết thúc tháng 10 để phát huy hiệu quả bảo vệ khi thời tiết lạnh hơn. Nếu đang mắc cúm thì không nên tiêm vắc xin. Vắc xin cúm và các loại vắc xin khác cần được tiêm khi cơ thể khỏe mạnh để phát huy hiệu quả bảo vệ tốt, hạn chế nguy cơ gặp các biến chứng không mong muốn.

Các loại vắc xin phòng cúm cho người lớn

Hiện VNVC có đầy đủ các loại vắc xin phòng cúm được sử dụng phổ biến cho trẻ em và người lớn tại nước ta, bao gồm: Vắc xin cúm Vaxigrip (Pháp), Influvac (Hà Lan), vắc xin cúm tam giá Ivacflu-S (Việt Nam), vắc xin GCFLU Quadrivalent, vắc xin Fluzone High-Dose (Mỹ), vắc xin cúm công nghệ mới dạng xịt Flumist (Mỹ).

Trong đó, vắc xin cúm tứ giá cung cấp khả năng phòng ngừa 4 chủng virus cúm, bao gồm: 2 chủng virus cúm A (H1N1, H3N2) và 2 chủng virus cúm B (Yamagata và Victoria). Trong khi đó, vắc xin cúm tam giá bảo vệ người tiêm khỏi chủng virus cúm, bao gồm: 2 chủng virus cúm A/H1N1 và A/H3N2 cùng 1 chủng virus cúm B/Yamagata hoặc B/Victoria.

Tiêm vắc xin phòng cúm cho người lớn có tác dụng phòng bệnh lên đến 90%, giảm tỷ lệ tử vong và nguy cơ tăng nặng các bệnh lý nền sẵn có, đồng thời tránh nguy cơ đồng nhiễm với các loại vi khuẩn và virus khác.

Lưu ý trước và sau khi người lớn tiêm phòng cúm

Trước khi người lớn tiêm phòng cúm hoặc bất kỳ loại vắc xin nào cũng cần trải qua bước khám sàng lọc với bác sĩ. Khám sàng lọc là bước không thể thiếu để bác sĩ có thể đánh giá thể trạng của người được tiêm, dựa vào việc khai thác tiền sử bệnh, dị ứng, lịch sử chủng ngừa, kết hợp cùng việc do nhiệt độ, huyết áp, nghe nhịp tim, phổi... Từ tất cả những thông tin tổng hợp được, bác sĩ sẽ tư vấn và chỉ định người lớn lịch tiêm chủng cúm phù hợp.

Trong quá trình tiêm chủng tại phòng tiêm, điều dưỡng viên sẽ phối hợp cùng Khách hàng để đối chiếu các thông tin và kiểm tra tình trạng của lọ vắc xin chuẩn bị tiêm. Cụ thể, điều dưỡng sẽ giới thiệu các thông tin cần thiết về loại vắc xin Khách hàng chuẩn bị tiêm như tên vắc xin, nước sản xuất, liều lượng, đường tiêm và cho Khách hàng kiểm tra tính toàn vẹn của lọ hoặc hộp đựng vắc xin. Nếu chưa rõ bất kỳ thông tin nào về vắc xin, Khách hàng có thể trao đổi rõ hơn với điều dưỡng để được giải đáp.

Sau tiêm, Khách hàng sẽ được nhân viên y tế hướng dẫn ở lại trung tâm trong ít nhất 30 phút để theo dõi các phản ứng sau tiêm. Trong khoảng thời gian này, nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về sức khỏe như khó thở, sốt, phát ban... cần báo ngay cho nhân viên y tế để được xử trí kịp thời.

Trước khi ra về, nhân viên y tế của VNVC sẽ dặn dò Khách hàng những thông tin cần lưu ý để tiếp tục tự theo dõi sức khỏe tại nhà trong vòng 48 giờ tiếp theo. VNVC là có tổng đài tư vấn 028 7102 6595 hỗ trợ theo dõi và xử trí phản ứng sau tiêm 24/7, không chỉ dành cho Khách hàng VNVC, mà cho mọi người dân nhằm nâng cao ý thức và an toàn tiêm chủng trong cộng đồng.

Thắc mắc có nên tiêm phòng cúm cho người lớn không đã được chuyên gia từ Hệ thống tiêm chủng VNVC giải đáp chi tiết. Người lớn, đặc biệt là nhóm người cao tuổi từ 65 tuổi trở lên và người có sẵn bệnh lý nền là những đối tượng cần chủ động tiêm phòng cúm đủ mũi, đúng lịch và tiêm nhắc lại mỗi năm một lần. Tiêm phòng cúm không chỉ phòng ngừa nguy cơ mắc bệnh, tăng nặng các biến chứng do cúm, mà còn giảm thiểu nguy cơ tử vong ở các đối tượng nguy cơ cao. Ngoài ra, tiêm phòng cúm còn là bảo vệ những người xung quanh, gia đình và cả cộng đồng.