Đang bị cúm có tiêm phòng cúm được không? Thời điểm nào phù hợp?

Tiêm phòng cúm hàng năm là biện pháp hiệu quả để phòng bệnh và ngăn ngừa nguy cơ mắc các biến chứng nghiêm trọng của bệnh. Trong trường hợp đang bị cúm có tiêm phòng cúm được không và thời điểm nào là tối ưu. Bài viết này, chuyên gia từ Hệ thống tiêm chủng VNVC sẽ phân tích cơ chế hoạt động của vắc xin, các yếu tố liên quan đến việc tiêm phòng khi đang nhiễm virus và khuyến nghị từ các tổ chức y tế quốc tế.

Đang bị cúm có tiêm phòng cúm được không?

Không nên tiêm phòng cúm khi đang bị cúm. Các chuyên gia cho biết, tiêm vắc xin cúm nhằm mục đích phòng ngừa lây nhiễm cho những người chưa mắc bệnh, không phải phương pháp điều trị khi bệnh nhân đã bị cúm. Nếu đang trong giai đoạn nhiễm cúm, việc tiêm vắc xin không chỉ không mang lại hiệu quả bảo vệ mà còn có thể làm cơ thể thêm mệt mỏi, do hệ miễn dịch đang dồn lực chống lại virus cúm hiện tại.

Ngoài ra, vắc xin cần thời gian khoảng 2 tuần để kích thích cơ thể tạo ra miễn dịch đủ mạnh nhằm phòng ngừa cúm sau này. Vì vậy, tiêm vắc xin trong khi đang mắc cúm sẽ không giúp cải thiện tình trạng bệnh tức thời. Đặc biệt, nếu người bệnh đang sốt cao, suy nhược hoặc có các triệu chứng cúm nặng, tiêm vắc xin trong thời điểm này có thể gây phản ứng không mong muốn.

Theo hướng dẫn từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc tiêm phòng cúm khi đang mắc bệnh phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng sức khỏe. Những người mắc bệnh cấp tính từ trung bình đến nặng, đặc biệt kèm sốt (trên 38°C), nên hoãn tiêm vắc xin cúm cho đến khi hồi phục hoàn toàn. Điều này đảm bảo an toàn, tối ưu hóa hiệu quả của vắc xin và tránh nhầm lẫn triệu chứng bệnh với tác dụng phụ của vắc xin. (1)

Tuy nhiên, nếu chỉ có triệu chứng nhẹ, như cảm lạnh thông thường, sổ mũi hoặc đau họng không kèm sốt, việc tiêm phòng có thể được cân nhắc sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ. Cảm lạnh thường do rhinovirus hoặc các virus khác gây ra, không phải virus cúm, nên hệ miễn dịch vẫn có thể phản ứng hiệu quả với vắc xin. Quyết định cuối cùng cần dựa trên đánh giá y tế, đặc biệt với những người có bệnh nền như tiểu đường, bệnh tim mạch hoặc suy giảm miễn dịch.

Người đã được chẩn đoán mắc cúm không nên tiêm vắc xin trong giai đoạn bệnh, vì cơ thể đang tạo miễn dịch tự nhiên với chủng virus đó, và vắc xin không giúp điều trị bệnh hiện tại. Tham khảo ý kiến bác sĩ là cần thiết để đảm bảo quyết định tiêm phòng phù hợp với tình trạng sức khỏe cụ thể. (2)

Vì sao không nên tiêm vắc xin cúm khi đang bị cúm?

Tiêm vắc xin cúm khi đang mắc cúm hoặc bệnh cấp tính từ trung bình đến nặng có thể gây ra một số vấn đề, bao gồm:

• Nhầm lẫn triệu chứng: Tác dụng phụ nhẹ của vắc xin, như đau cơ, sốt nhẹ, mệt mỏi hoặc đau tại chỗ tiêm, có thể bị nhầm lẫn với triệu chứng cúm, gây khó khăn trong việc theo dõi và điều trị bệnh hiện tại.
• Hiệu quả vắc xin giảm: Hệ miễn dịch đang tập trung chống lại nhiễm trùng hiện tại, làm giảm khả năng tạo kháng thể từ vắc xin. Điều này dẫn đến hiệu quả bảo vệ không đạt mức tối ưu, đặc biệt với các chủng virus cúm khác.
• Tăng gánh nặng cho cơ thể: Dù hiếm, tiêm vắc xin khi cơ thể suy yếu có thể làm tăng cảm giác mệt mỏi hoặc khó chịu, đặc biệt ở người có sức khỏe kém hoặc bệnh mãn tính.
• Không có lợi ích tức thì: Vắc xin cúm được thiết kế để phòng ngừa nhiễm virus trong tương lai, không điều trị bệnh cúm đang mắc. Cơ thể đã nhiễm cúm sẽ tự tạo miễn dịch với chủng virus đó, nhưng miễn dịch này không bảo vệ khỏi các chủng khác hoặc các mùa cúm sau.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo trì hoãn tiêm phòng cho đến khi cơ thể khỏe mạnh, đặc biệt ở những người có sốt, ho nặng hoặc các triệu chứng toàn thân. Điều này giúp đảm bảo vắc xin phát huy tối đa hiệu quả và giảm thiểu rủi ro không mong muốn.

Nếu vẫn tiêm cúm khi đang bị bệnh có sao không?

Nếu tiêm vắc xin trong giai đoạn sức khỏe không ổn định, cơ thể có thể không sản xuất đủ lượng kháng thể cần thiết, dẫn đến việc bảo vệ không đạt mức tối ưu. Một số nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc tiêm vắc xin khi đang bị bệnh có thể gây sai lệch trong hệ miễn dịch, làm giảm khả năng đáp ứng vắc xin sau này.

Tuy nhiên, nếu tiêm vắc xin cúm khi đang bị bệnh nhẹ, như cảm lạnh không sốt, thường không gây hậu quả nghiêm trọng nhưng cần có sự thăm khám và chỉ định từ bác sĩ. Vì tại Việt Nam, các loại vắc xin cúm hiện này đều là vắc xin bất hoạt không chứa virus sống, không làm nặng thêm tình trạng cúm hoặc gây bệnh mới. Tuy nhiên, các tác dụng phụ như đau tại chỗ tiêm, sốt nhẹ, đau cơ hoặc mệt mỏi có thể khiến người bệnh cảm thấy khó chịu hơn, đặc biệt nếu cơ thể đã suy yếu.

Nếu đang mắc cúm hoặc bệnh cấp tính nặng, việc tiêm phòng có thể làm giảm hiệu quả vắc xin do hệ miễn dịch bị quá tải. Hơn nữa, nhầm lẫn giữa triệu chứng bệnh và tác dụng phụ của vắc xin có thể gây lo lắng hoặc trì hoãn điều trị nếu bệnh diễn biến xấu. Trong một số trường hợp hiếm, người có hệ miễn dịch yếu có thể gặp phản ứng phụ mạnh hơn, dù nguy cơ này rất thấp.

Thời điểm thích hợp để tiêm phòng cúm

Thời điểm lý tưởng để tiêm phòng cúm là trước khi mùa cúm bắt đầu. Ở Việt Nam, mùa cúm thường tăng cao vào mùa mưa (tháng 6 - 8) hoặc cuối năm (tháng 11 - 2). Theo CDC, tiêm vắc xin vào tháng 6 - 8 hoặc tháng 9 - 10 giúp cơ thể có đủ thời gian (khoảng 2 tuần) để tạo kháng thể trước khi virus cúm lưu hành mạnh. Tiêm muộn hơn, như tháng 12 hoặc tháng 1, vẫn có lợi nếu chưa tiêm trước đó, vì mùa cúm có thể kéo dài đến tháng 3 - 4.

Các nhóm đối tượng ưu tiên tiêm phòng cúm bao gồm:

• Trẻ em từ 6 tháng đến 5 tuổi, do nguy cơ biến chứng cao.
• Người trên 65 tuổi, vì hệ miễn dịch suy yếu theo tuổi tác.
• Phụ nữ mang thai, để bảo vệ cả mẹ và thai nhi.
• Người mắc bệnh mãn tính như tiểu đường, tim mạch, hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD).
• Nhân viên y tế, giáo viên và người làm việc trong môi trường đông đúc.

Tiêm phòng cúm hàng năm là cần thiết do virus cúm liên tục biến đổi, và hiệu quả bảo vệ của vắc xin giảm dần sau 6 - 12 tháng. Trẻ em từ 6 tháng đến 9 tuổi tiêm lần đầu cần 2 liều, cách nhau ít nhất 4 tuần và nhắc lại hàng năm, để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu. Trẻ từ 9 tuổi trở lên và người lớn tiêm 1 mũi và nhắc lại hàng năm. (3)

Lưu ý cần biết trước khi tiêm phòng cúm

Để đảm bảo quá trình tiêm phòng cúm an toàn và hiệu quả, cần lưu ý các điểm sau:

• Cung cấp thông tin y tế đầy đủ: Báo cáo tiền sử dị ứng, bệnh lý nền (như tiểu đường, bệnh tim, bệnh phổi), các loại thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn, không kê đơn và thực phẩm chức năng) để bác sĩ đánh giá nguy cơ.
• Khai báo tình trạng sức khỏe hiện tại: Thông báo nếu có triệu chứng bệnh cấp tính, sốt, ho, hoặc cảm thấy không khỏe. Điều này giúp bác sĩ quyết định có nên hoãn tiêm hay không.
• Theo dõi sau tiêm: Lưu ý các dấu hiệu bất thường như sốt cao, khó thở, sưng tấy tại chỗ tiêm hoặc phát ban. Các tác dụng phụ nhẹ như đau cơ, mệt mỏi thường tự hết sau 1 - 2 ngày.
• Nghỉ ngơi và chăm sóc sau tiêm: Uống đủ nước, tránh vận động mạnh và nghỉ ngơi để giảm thiểu tác dụng phụ như đau đầu hoặc mệt mỏi.
• Chọn loại vắc xin phù hợp: Phụ nữ mang thai nên dùng vắc xin bất hoạt không chứa chất bảo quản. Người trên 65 tuổi có thể được chỉ định vắc xin liều cao để tăng cường miễn dịch. Trẻ em cần tuân thủ lịch tiêm 2 liều nếu tiêm lần đầu.
• Ở lại điểm tiêm chủng: Sau khi tiêm, nên ở lại 30 phút để nhân viên y tế theo dõi, đề phòng phản ứng dị ứng hiếm gặp như sốc phản vệ.
• Tư vấn về các vắc xin khác: Không nên tiêm vắc xin cúm cùng lúc với các vắc xin khác (như viêm gan B, sởi) trừ khi được bác sĩ cho phép, để tránh tương tác không mong muốn.

Tuân thủ các hướng dẫn này giúp giảm rủi ro, tối ưu hóa hiệu quả của vắc xin và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Đang bị cúm có tiêm phòng cúm được không? Nếu mắc bệnh cấp tính từ trung bình đến nặng, đặc biệt là có sốt, nên hoãn tiêm cho đến khi hồi phục hoàn toàn. Việc tiêm phòng đúng thời điểm là chìa khóa để đảm bảo an toàn và hiệu quả. Tiêm phòng cúm hàng năm là một hành động chủ động và thiết thực để bảo vệ sức khỏe, đặc biệt trong bối cảnh virus cúm luôn tiềm ẩn những biến chủng mới.