Tư vấn trực tuyến trên VTVgo: Viêm phổi, zona thần kinh và những bệnh truyền nhiễm người cao tuổi cần phòng ngừa

Hưởng ứng Ngày Quốc tế Người cao tuổi 1/10, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC tổ chức chương trình tư vấn trực tuyến trên VTVgo, với chủ đề “Viêm phổi, zona thần kinh và những bệnh truyền nhiễm người cao tuổi cần phòng ngừa”, diễn ra từ 19h00 - 20h30, Thứ 4, ngày 30/09/2026. Chương trình cung cấp kiến thức khoa học về các bệnh truyền nhiễm người cao tuổi cần lưu ý và cách chủ động phòng ngừa, trong đó có những bệnh có thể phòng bằng vắc xin, với sự tham gia của các chuyên gia trong lĩnh vực tiêm chủng dự phòng:

• BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC;
• BS.CKI Danh Thị Mỹ Hồng, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC

Tuổi càng cao, hệ miễn dịch càng suy giảm, khiến người cao tuổi dễ mắc các bệnh truyền nhiễm và có nguy cơ gặp biến chứng nặng hơn, đặc biệt khi đồng thời có các bệnh nền như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm chức năng gan, thận. Viêm phổi do phế cầu, cúm, zona thần kinh, ho gà, bạch hầu, Covid-19… là những bệnh cần được lưu ý, bởi nhiều bệnh trong số này có thể chủ động phòng ngừa bằng vắc xin.

Phòng bệnh cho người cao tuổi cần được thực hiện chủ động, từ duy trì lối sống lành mạnh, vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc với nguồn lây đến tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo. Với các bệnh đã có vắc xin phòng ngừa, tiêm chủng giúp cơ thể tạo miễn dịch trước khi phơi nhiễm, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng liên quan.

Nhân Ngày Quốc tế Người cao tuổi 1/10, chương trình cũng là dịp để mỗi gia đình quan tâm hơn đến sức khỏe của ông bà, cha mẹ, chủ động tìm hiểu các biện pháp phòng bệnh phù hợp theo tuổi, bệnh nền và tiền sử tiêm chủng.

THÔNG TIN TƯ VẤN QUAN TRỌNG TỪ BÁC SĨ

Tuổi càng cao, hệ miễn dịch càng suy giảm, khiến cơ thể giảm khả năng chống lại tác nhân gây bệnh và phục hồi sau nhiễm trùng. Vì vậy, các bệnh truyền nhiễm phổ biến như cúm, bệnh do phế cầu, RSV và zona thần kinh có thể diễn tiến nặng hơn ở người cao tuổi, đặc biệt khi đồng thời mắc các bệnh nền như đái tháo đường, tim mạch hoặc bệnh phổi mạn tính. Nhiễm trùng hô hấp có thể dẫn đến viêm phổi, suy hô hấp hoặc làm bệnh nền trở nặng; trong khi zona thần kinh có thể gây đau kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm sau khi tổn thương da đã lành.

Theo BS.CKI Danh Thị Mỹ Hồng, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, zona thần kinh là bệnh truyền nhiễm do virus Varicella Zoster gây ra, cũng là virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi mắc thủy đậu, virus không được loại bỏ hoàn toàn mà tồn tại tiềm ẩn trong các hạch thần kinh. Khi tuổi cao, hệ miễn dịch suy giảm hoặc cơ thể gặp các yếu tố bất lợi, virus có thể tái hoạt động, di chuyển theo dây thần kinh và gây phát ban kèm đau rát, châm chích trên da.

Zona thần kinh không chỉ gây tổn thương ngoài da. Một số người bệnh có thể bị đau thần kinh sau zona, với những cơn đau kéo dài dai dẳng ngay cả khi tổn thương da đã lành, ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. Zona có thể xuất hiện ở nhiều vị trí tùy dây thần kinh bị ảnh hưởng. Trường hợp tổn thương vùng quanh mắt đặc biệt cần được thăm khám sớm vì có nguy cơ ảnh hưởng đến thị lực.

Khi chẳng may mắc zona, người bệnh không nên tự điều trị bằng các phương pháp dân gian như đắp lá, cạo gió, vẽ khoán hoặc bôi các chất chưa được kiểm chứng lên vùng da tổn thương. Theo BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, những cách này không loại bỏ được virus Varicella Zoster và có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tại vùng da tổn thương, khiến bệnh lâu lành hoặc gây khó khăn cho quá trình điều trị.

Đặc biệt, lá và các chất đắp lên da không bảo đảm vô khuẩn có thể làm tăng nguy cơ bội nhiễm, viêm mô tế bào, loét hoặc khiến tổn thương lâu hồi phục. Cạo gió, vẽ khoán cũng không thay thế được điều trị y khoa và chưa có bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy về khả năng kiểm soát virus Varicella Zoster.

Điều trị zona cần tập trung vào đúng nguyên nhân và triệu chứng, bao gồm thuốc kháng virus khi có chỉ định, thuốc giảm đau và các phương pháp điều trị khoa học. Bác sĩ Đạo nhấn mạnh, điều trị zona bằng thuốc kháng virus đạt hiệu quả tốt nhất khi được bắt đầu sớm, đặc biệt trong khoảng 72 giờ đầu từ khi xuất hiện triệu chứng. Vì vậy, khi có biểu hiện nghi ngờ, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị, thay vì chờ bệnh tự khỏi.

Bên cạnh zona thần kinh, người cao tuổi cũng có nguy cơ đối mặt với các tác nhân hô hấp như phế cầu, cúm, RSV… Trong đó, phế cầu là một trong những tác nhân cần đặc biệt lưu ý bởi có thể gây nhiều bệnh lý từ viêm phổi, viêm tai giữa, viêm xoang đến các tình trạng nghiêm trọng như nhiễm khuẩn huyết và viêm màng não. Khi sức đề kháng suy giảm, vi khuẩn phế cầu cư trú ở vùng hầu họng có thể xâm nhập vào đường hô hấp dưới hoặc vào máu, gây bệnh nặng hơn, đặc biệt ở người có bệnh nền.

Đối với cúm mùa, bệnh có thể diễn tiến biến chứng hô hấp hoặc làm các bệnh mãn tính có sẵn ở người cao tuổi trở nên nặng hơn. Tổn thương đường hô hấp do cúm cũng có thể tạo điều kiện cho các tác nhân khác gây bệnh, khiến tình trạng nhiễm trùng trở nên phức tạp hơn.

Đồng thời, RSV thường được biết đến là tác nhân gây bệnh đường hô hấp ở trẻ nhỏ, nhưng người cao tuổi, đặc biệt có bệnh nền, cũng có nguy cơ diễn tiến nặng khi nhiễm loại virus này. RSV có thể gây viêm đường hô hấp dưới, viêm phổi, suy hô hấp hoặc làm nặng thêm các bệnh lý tim phổi sẵn có.

Chủ động tiêm chủng theo khuyến cáo, kiểm soát tốt bệnh nền, duy trì lối sống lành mạnh và thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường là những biện pháp quan trọng giúp người cao tuổi giảm nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm và hạn chế biến chứng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo người lớn tuổi cần ưu tiên tiêm vắc xin cúm hằng năm, các vắc xin phế cầu, RSV, zona thần kinh và các bệnh truyền nhiễm khác.

Một số loại vắc xin phòng bệnh cho người cao tuổi