Phòng ngừa RSV và các bệnh hô hấp ở trẻ nhỏ và vì sao trẻ nhẹ cân, béo phì dễ mắc bệnh hơn?

THÔNG TIN MỚI NHẤT: Số trẻ nhập viện do nhiễm virus hợp bào hô hấp RSV đang có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp, đặc biệt ở trẻ nhỏ dưới 2 tuổi. Đây là tác nhân phổ biến gây viêm tiểu phế quản, viêm phổi và có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. RSV lưu hành quanh năm nhưng thường bùng phát mạnh vào các thời điểm giao mùa như Thu - Đông hay Xuân - Hè và hiện nay đang là giai đoạn cao điểm của bệnh.

Không chỉ RSV, nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác như cúm, phế cầu, não mô cầu cũng đang gia tăng số ca mắc và nhập viện. Đáng chú ý, trẻ nhẹ cân hoặc béo phì là nhóm có nguy cơ cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện hoặc bị suy giảm, khiến cơ thể dễ bị virus, vi khuẩn tấn công và tăng nguy cơ diễn tiến nặng, xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng.

Vậy làm thế nào để bảo vệ trẻ trước những nguy cơ này? Làm sao để phòng ngừa hiệu quả RSV và các bệnh hô hấp, đặc biệt với những trẻ có thể trạng nhạy cảm?

Vào lúc 20h00, thứ Ba ngày 24/3/2026, VNVC chính thức phát sóng chương trình tư vấn trực tuyến “Phòng ngừa RSV và các bệnh hô hấp ở trẻ nhỏ. Vì sao trẻ nhẹ cân, béo phì dễ mắc bệnh hơn?”. Chương trình được thực hiện với sự phối hợp của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm và các chuyên gia y tế uy tín hàng đầu trong lĩnh vực nhi khoa, y học dự phòng và tiêm chủng vắc xin:

• BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC
• BS Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y Khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC
• BS.CKI Nguyễn Đông Bảo Châu, Bác sĩ Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM

Chương trình được phát sóng và tiếp sóng trực tiếp trên các nền tảng Youtube, Fanpage:

• Fanpage VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Fanpage Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Fanpage Nutrihome - Hệ thống Phòng khám Dinh dưỡng;
• Kênh Youtube VNVC - Trung tâm tiêm chủng trẻ em và người lớn;
• Kênh Youtube Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Fanpage Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long & ứng dụng THVLi;
• Fanpage & kênh Youtube Báo Thanh Niên;
• Kênh Tik Tok Bác sĩ Tiêm chủng VNVC.

Ngay bây giờ, Quý vị đã có thể gửi câu hỏi đến các chuyên gia để được giải đáp trong chương trình TẠI ĐÂY!

THÔNG TIN TƯ VẤN QUAN TRỌNG TỪ CÁC CHUYÊN GIA, BÁC SĨ

Theo BS.CKI Nguyễn Đông Bảo Châu, Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, virus hợp bào hô hấp (RSV) là nguyên nhân phổ biến gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Virus này có khả năng lây lan nhanh, tấn công niêm mạc đường thở, gây viêm, phù nề và tăng tiết đàm, dẫn đến tắc nghẽn tiểu phế quản, nguyên nhân khiến trẻ ho, khò khè, khó thở, thậm chí viêm phổi nặng.

Hầu hết trẻ đều nhiễm RSV ít nhất một lần trước 2 tuổi, trong đó trẻ dưới 6 tháng tuổi có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn. RSV có thể gây bệnh từ nhẹ như cảm lạnh đến nặng như viêm tiểu phế quản, viêm phổi, thậm chí suy hô hấp, phải nhập viện và hỗ trợ hô hấp. Virus này rất dễ gây bệnh nặng ở nhóm trẻ nguy cơ cao như trẻ sinh non, sinh thiếu tháng, nhẹ cân, có tim bẩm sinh hoặc bệnh phổi, bệnh mạn tính.

Phần lớn trẻ nguy cơ cao khi nhiễm RSV có thể diễn tiến nặng, dẫn đến suy hô hấp, phải nhập viện, cần thở oxy hoặc thậm chí hỗ trợ hô hấp tích cực. Đáng chú ý, từ những năm thập niên 50 của thế kỷ trước đến nay, RSV chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nên việc điều trị chủ yếu chỉ là hỗ trợ, đặc biệt khó khăn ở các ca nặng. RSV gây gánh nặng bệnh tật lớn trên toàn cầu, với khoảng hơn 66.000 ca tử vong mỗi năm theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Gần đây, các nghiên cứu tại Việt Nam và trên thế giới cho thấy không chỉ trẻ nguy cơ cao, mà cả trẻ sinh đủ tháng, khỏe mạnh cũng có thể mắc RSV nặng và phải nhập viện. Thậm chí, hơn 50% ca tử vong liên quan RSV xảy ra ở nhóm trẻ sinh đủ tháng và khỏe mạnh. Trên thực tế, nhóm trẻ nhập viện vì RSV hiện nay chủ yếu là trẻ khỏe mạnh, sinh đủ tháng.

RSV có ái lực cao với đường hô hấp dưới, đặc biệt gây viêm tiểu phế quản. Ở trẻ sơ sinh, đường thở vốn đã nhỏ; khi bị viêm và tăng tiết đàm, nguy cơ tắc nghẽn đường thở và suy hô hấp tăng lên rõ rệt. Trẻ nhỏ dễ nhiễm và dễ nặng do hệ miễn dịch còn non yếu, lượng kháng thể từ mẹ giảm dần, đường thở hẹp, dễ bị ứ đàm. Ngoài ra, khả năng ho và tống đàm kém khiến tình trạng tắc nghẽn trở nên trầm trọng hơn. Việc chưa có thuốc điều trị đặc hiệu khiến RSV tiếp tục là thách thức lớn, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nguy cơ cao.

Khi nhiễm RSV, bệnh thường tiến triển theo 3 giai đoạn:

• Giai đoạn khởi phát (ngày 1 - 2): Triệu chứng nhẹ, dễ nhầm cảm lạnh như hắt hơi, sổ mũi, ho khan, sốt nhẹ hoặc không sốt. Đây là lúc virus bắt đầu nhân lên ở đường hô hấp trên.
• Giai đoạn tiến triển (ngày 3 - 5): Trẻ ho nhiều hơn, thở nhanh, khò khè, có thể xuất hiện tiếng thở rít. Tình trạng viêm và tăng tiết đờm gây tắc nghẽn đường thở, trẻ bú kém, mệt mỏi, quấy khóc, thường đã bước vào viêm tiểu phế quản.
• Giai đoạn nặng (ngày 4 - 7): Khó thở tăng dần, có thể thở co lõm ngực, bứt rứt, thiếu oxy. Trường hợp nặng có thể tím tái, ngưng thở (đặc biệt ở trẻ sơ sinh) và cần nhập viện hỗ trợ hô hấp.

Hiện RSV chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu điều trị hỗ trợ. Do đó, khi thấy trẻ xuất hiện các dấu hiệu thở nhanh, thở gắng sức, co lõm ngực, khò khè, thở rít liên tục, bú kém, nôn nhiều… cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay để bác sĩ kiểm tra, điều trị kịp thời.

Những hiểu lầm khi điều trị, phòng ngừa RSV

BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết: Trẻ càng nhỏ càng dễ nhiễm RSV và càng dễ diễn tiến nặng do hệ miễn dịch còn non yếu. Đặc biệt, các ca RSV nặng ở trẻ sơ sinh và trẻ nguy cơ cao vẫn là thách thức lớn trong điều trị vì chưa có thuốc đặc hiệu.

Thực tế, RSV không phải là virus mới. Từ năm 1956, các nhà khoa học đã xác định RSV là tác nhân gây bệnh. Năm 1966, vắc xin RSV đầu tiên được phát triển nhưng thất bại trong thử nghiệm lâm sàng do khiến trẻ bệnh nặng hơn sau tiêm. Điều này khiến quá trình nghiên cứu phòng ngừa RSV kéo dài và gặp nhiều trở ngại.

Phải đến năm 1986, kháng thể đơn dòng đầu tiên phòng RSV mới ra đời. Gần đây, năm 2022, kháng thể đơn dòng Nirsevimab được cấp phép tại châu Âu và Mỹ. Đến năm 2023, vắc xin RSV của Pfizer đã được phê duyệt sử dụng cho người trên 60 tuổi và phụ nữ mang thai, mở ra bước tiến quan trọng trong phòng ngừa RSV cho trẻ nhỏ ngay từ sớm.

Chính vì quá trình phát triển kéo dài, nhiều người lầm tưởng RSV chỉ là bệnh cảm lạnh thông thường, nhiễm một lần là đủ miễn dịch, hoặc chỉ ảnh hưởng đến trẻ nguy cơ cao. Trên thực tế, trẻ sinh đủ tháng, khỏe mạnh vẫn có thể mắc RSV nặng và nhập viện.

Một hiểu lầm phổ biến khác là dùng kháng sinh để điều trị RSV, trong khi đây là bệnh do virus, kháng sinh không có tác dụng. Ngoài ra, nhiều người cho rằng RSV chỉ gây bệnh ở trẻ em, nhưng virus này cũng gây bệnh nặng ở người cao tuổi.

Theo WHO, RSV gây khoảng 66.000 ca tử vong ở trẻ em mỗi năm trên toàn cầu. Riêng tại Mỹ, mỗi năm có 58.000 - 60.000 trẻ dưới 5 tuổi nhập viện vì RSV, trong đó 100 - 300 trường hợp tử vong. Đáng chú ý, ở người trên 65 tuổi, RSV khiến 60.000 - 160.000 ca nhập viện và 6.000 - 10.000 ca tử vong mỗi năm.

BS.CKI Bạch Thị Chính nhấn mạnh: RSV vốn đã tồn tại từ rất lâu nhưng chỉ mới được quan tâm đúng mức trong những năm gần đây. Trong bối cảnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vắc xin và kháng thể đơn dòng chính là giải pháp quan trọng giúp bảo vệ sớm cho trẻ, giảm nguy cơ viêm tiểu phế quản, viêm phổi và các biến chứng nguy hiểm do RSV gây ra.

Kháng thể đơn dòng là một khái niệm còn khá mới trong dự phòng bệnh RSV cho trẻ sơ sinh. Về bản chất, dù là tiêm vắc xin cho mẹ hay tiêm kháng thể đơn dòng cho trẻ, thì mục tiêu cuối cùng đều giống nhau là cung cấp kháng thể sẵn có để bảo vệ em bé trong giai đoạn hệ miễn dịch còn non nớt.

Với vắc xin RSV tiêm cho phụ nữ mang thai, cơ thể người mẹ sẽ tạo ra kháng thể sau tiêm. Lượng kháng thể này sau đó được truyền qua nhau thai sang thai nhi, giúp em bé có sẵn “hàng rào miễn dịch” ngay khi chào đời để chống lại RSV.

Trong khi đó, kháng thể đơn dòng là kháng thể được sản xuất sẵn bằng công nghệ hiện đại trong phòng thí nghiệm, có tính đặc hiệu cao với RSV. Sau khi trẻ được sinh ra, kháng thể này được tiêm trực tiếp cho trẻ, giúp trẻ được bảo vệ ngay lập tức, đặc biệt trong những tháng đầu đời khi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và chưa có vắc xin dành riêng cho trẻ sơ sinh.

Chủ động tiêm vắc xin/kháng thể đơn dòng RSV giúp bảo vệ trẻ sơ sinh hiệu quả

BS Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, hiện nay bố mẹ có thể chủ động phòng ngừa RSV cho con thông qua 2 biện pháp đã được chứng minh an toàn và hiệu quả cao là tiêm vắc xin RSV cho mẹ bầu để truyền kháng thể cho con hoặc tiêm trực tiếp kháng thể đơn dòng RSV sau khi trẻ sinh ra,

1. Tiêm vắc xin RSV cho mẹ bầu

Vắc xin Abrysvo (Pfizer) được khuyến cáo tiêm trong thai kỳ, có thể tiêm trong giai đoạn từ 24 - 36 tuần, tốt nhất từ tuần 28 - 36 (một số khuyến nghị từ tuần 32 - 36). Việc tiêm sớm, ít nhất 2 - 4 tuần trước sinh, giúp mẹ tạo kháng thể và truyền sang thai nhi, bảo vệ trẻ ngay từ những tháng đầu đời. Hiệu quả có thể giảm hơn 82% nguy cơ nhiễm trùng hô hấp dưới do RSV trong 3 tháng đầu và kéo dài đến khoảng 6 tháng.

2. Tiêm kháng thể đơn dòng cho trẻ sau sinh

Trường hợp mẹ chưa tiêm vắc xin hoặc trẻ có nguy cơ cao, có thể tiêm kháng thể đơn dòng (như Nirsevimab) trực tiếp cho trẻ. Biện pháp này cho hiệu quả bảo vệ gần như ngay lập tức và kéo dài khoảng 6 tháng, giúp giảm nguy cơ mắc RSV nặng.

Ngoài ra, RSV cũng gây gánh nặng lớn ở người lớn tuổi. Hiện đã có các vắc xin như Arexvy (GSK) và Abrysvo được khuyến cáo cho người từ 60 tuổi trở lên, đặc biệt là người có bệnh nền. Dù trẻ còn nhỏ, việc tiêm phòng vẫn đảm bảo an toàn vì các vắc xin đều trải qua quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và theo dõi nghiêm ngặt trong nhiều năm.

Hiện nay, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cung cấp đầy đủ và dồi dào vắc xin cùng kháng thể đơn dòng phòng RSV, được triển khai tại hàng trăm trung tâm trên toàn quốc. Quy trình tiêm chủng được thực hiện an toàn, khép kín, đảm bảo chất lượng cho khách hàng. Đặc biệt, VNVC cam kết bình ổn giá vắc xin, không tăng giá bất thường, đồng thời thường xuyên áp dụng các ưu đãi và giải pháp tài chính linh hoạt, giúp nhiều gia đình dễ dàng tiếp cận dịch vụ tiêm chủng an toàn, chất lượng cao.