8 tỉnh tại Việt Nam có nguy cơ cao trước dịch bại liệt tại Lào

Đăng bởiTrúc Thy
18:44 12/12/2025

Tư vấn chuyên môn bài viếtBS.CKI Nguyễn Lê Nga
Quản lý Y khoa
Hệ thống Tiêm chủng VNVC

Lào bất ngờ công bố dịch bại liệt với ca mắc biến đổi gene type 1 lần đầu tiên xuất hiện, ngay sát biên giới Việt Nam, buộc Bộ Y tế Việt Nam phải họp khẩn toàn quốc chỉ trong ít giờ để kích hoạt cảnh báo và đánh giá nguy cơ. Trong đó Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Sơn La, Điện Biên, Quảng Trị, Quảng Ngãi và Đắk Lắk được xếp vào nhóm nguy cơ cao, do đặc điểm địa lý giáp vùng dịch, địa hình khó tiếp cận, dân cư phân tán và di biến động lớn, làm tăng khả năng virus xâm nhập và lan truyền nhanh.

BS.CKI Nguyễn Lê Nga - Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết khoảng cách từ vùng dịch Savannakhet (Lào) đến biên giới Quảng Trị chỉ hơn 100km, trong khi mỗi năm có hàng triệu lượt người qua lại các cửa khẩu Việt Nam - Lào. Vị trí địa lý gần kề đi kèm dòng người di chuyển lớn khiến khả năng virus bại liệt theo chân người mang trùng xâm nhập vào nước ta là hoàn toàn có thể.

Bên cạnh yếu tố địa lý, nguy cơ lây lan càng tăng khi bại liệt là bệnh truyền nhiễm lây qua đường tiêu hóa, dễ phát tán trong môi trường và khó phát hiện sớm. Virus có thể tồn tại trong nước, thực phẩm và lây sang người chưa có miễn dịch, gây tổn thương thần kinh vận động dẫn đến liệt không hồi phục hoặc tử vong. Người bệnh có thể đào thải virus từ trước khi có triệu chứng và người lành mang virus cũng có thể tiếp tục lây cho cộng đồng.

Trong bối cảnh lượng lớn dân cư qua lại biên giới và nhiều khu vực trong nước chưa đạt tỷ lệ tiêm chủng tối thiểu là 95%, việc virus xâm nhập và âm thầm lan truyền tại những cộng đồng có miễn dịch thấp là nguy cơ hoàn toàn hiện hữu.

Bên cạnh đó, tỷ lệ tiêm chủng bại liệt trong nước giảm rõ rệt những năm 2022 - 2025 do ảnh hưởng của Covid-19 và thiếu hụt vắc xin. Bác sĩ Nga giải thích rằng chương trình phòng bệnh bại liệt hiện dựa trên hai loại vắc xin: OPV và IPV. Trong đó, OPV (Oral Polio Vaccine) là vắc xin uống, giúp tạo miễn dịch đường ruột mạnh, ngăn virus xâm nhập và lây lan trong cộng đồng. Đây là mũi quan trọng để bảo vệ nhóm trẻ nhỏ và hạn chế sự xuất hiện của các chủng virus lưu hành. Năm 2022, tỷ lệ OPV3 đạt 70,3% nhưng giảm xuống 66,7% năm 2023 và chỉ tăng nhẹ lên 72,5% năm 2024.

Cùng năm, tỷ lệ uống bOPV ở trẻ chỉ đạt 73% và tiêm IPV2 đạt 86%. Tất cả đều thấp hơn mức bao phủ tối thiểu để duy trì miễn dịch cộng đồng, khiến nhiều trẻ không được bảo vệ đầy đủ và tạo ra khoảng trống miễn dịch dễ dẫn tới nguy cơ xâm nhập, bùng phát bệnh bại liệt. IPV (Inactivated Polio Vaccine) là vắc xin tiêm, chứa virus bất hoạt, giúp tạo miễn dịch toàn thân và ngăn ngừa nguy cơ liệt khi mắc bệnh.

Cả hai loại vắc xin đều cần đạt mức bao phủ cao, ổn định để duy trì miễn dịch cộng đồng. Dù đã triển khai tiêm bù hơn nửa triệu liều OPV và hơn 270 nghìn liều IPV trong giai đoạn 2023 - 2025, lượng trẻ chưa được tiêm hoặc tiêm thiếu mũi vẫn còn lớn, tạo ra khoảng trống miễn dịch đáng lo ngại. Khi tỷ lệ tiêm chủng đồng thời giảm ở cả OPV và IPV, khoảng trống miễn dịch hình thành, tạo điều kiện để virus bại liệt xâm nhập và lan rộng nếu xuất hiện ca nhiễm từ bên ngoài.

Nguy cơ cũng tăng lên sau khi Việt Nam phát hiện virus bại liệt Sabin-like type 3 biến đổi tại Đắk Lắk năm 2024, cho thấy khả năng virus biến đổi lưu hành trong cộng đồng là có thật nếu việc tiêm chủng không được duy trì.

Thêm vào đó, hoạt động giám sát môi trường bị gián đoạn từ năm 2023, khiến việc phát hiện sớm virus trong nước thải gặp nhiều khó khăn. Đây vốn là công cụ quan trọng giúp nhận diện virus trước khi bùng phát, nên việc ngừng giám sát càng làm tăng rủi ro tiềm ẩn.

Năm 2024, Việt Nam ghi nhận 298 ca liệt mềm cấp (1,19 ca/100.000 trẻ dưới 15 tuổi), nằm trong yêu cầu giám sát nhưng có xu hướng tăng so với giai đoạn trước Covid-19. Từ 2010 đến 11/2025, số ca liệt mềm cấp dao động 162 - 514 ca mỗi năm, chưa phát hiện trường hợp bại liệt nào. Tuy nhiên, sự tăng nhẹ trở lại sau dịch cùng những biến động từ khu vực xung quanh là tín hiệu cần được theo dõi sát sao.

Trong bối cảnh dịch bại liệt bùng phát tại quốc gia láng giềng gần kề, Bác sĩ Nga nhấn mạnh tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ trẻ em và cộng đồng khỏi nguy cơ bại liệt xâm nhập.

“Người dân cần kiểm tra sổ tiêm chủng, đảm bảo trẻ đã uống đủ OPV và tiêm đầy đủ IPV theo lịch, đưa trẻ đi tiêm bù ngay nếu bỏ lỡ mũi. Đồng thời, tuân thủ vệ sinh ăn uống, rửa tay bằng xà phòng, tránh sử dụng nguồn nước không đảm bảo và theo dõi khuyến cáo chính thức từ Bộ Y tế và cơ quan y tế địa phương”, Bác sĩ Nga khuyến cáo.

Hiện nay, tại hàng trăm Trung tâm Tiêm chủng VNVC trên toàn quốc đang triển khai tiêm ngừa đầy đủ các loại vắc xin phòng bệnh bại liệt, 100% vắc xin chính hãng, bảo quản chất lượng cao đạt chuẩn GSP tiêu chuẩn quốc tế, bao gồm:

LƯU Ý: Trong vắc xin 6 trong 1 có chứa thành phần phòng bại liệt dưới dạng IPV, tức vắc xin bại liệt bất hoạt chứa đủ 3 týp virus (1, 2, 3). Đây chính là IPV đơn được tích hợp vào vắc xin phối hợp, giúp cơ thể tạo kháng thể an toàn, hiệu quả và giảm số mũi tiêm phải thực hiện.

Trong khi đó, vắc xin bại liệt uống của Tiêm chủng mở rộng (bOPV/OPV) là loại sống giảm độc lực, dạng uống, hiện chỉ còn hai týp 1 và 3, giúp tạo miễn dịch đường ruột. Hai loại đều có vai trò riêng, nhưng xét về phổ bảo vệ thì IPV trong 6 trong 1 bao phủ đủ cả ba týp virus bại liệt.

Bại liệt là bệnh có thể gây tử vong, để lại di chứng liệt vĩnh viễn. Tại Việt Nam, Bại liệt từng được xem là bệnh đã được loại trừ (từ năm 2000), nhưng sự xuất hiện trở lại ở nhiều quốc gia là lời nhắc nhở mạnh mẽ rằng chỉ cần lơ là tiêm chủng, virus có thể quay lại bất cứ lúc nào. Việc chủ động tiêm vắc xin đầy đủ không chỉ bảo vệ trẻ em mà còn giữ vững thành quả y tế cộng đồng mà Việt Nam đã duy trì suốt nhiều thập kỷ qua. WHO khuyến cáo các quốc gia duy trì tỷ lệ bao phủ vắc xin bại liệt tối thiểu 95% để đảm bảo an toàn.

Cập nhật lần cuối: 03:05 13/12/2025

Chia sẻ:

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ

Đỉnh dịch cúm A và biến chủng K: Phòng ngừa sớm tránh biến chứng

Trước sự lưu hành mạnh của virus cúm và các biến đổi di truyền như phân nhóm K làm tăng khả năng lây lan, các chuyên gia...

Nhiều Bác sĩ, Nhân viên y tế tiêm vắc xin RSV công nghệ mới ngay sau ra mắt

Ngay khi ra mắt tại Việt Nam, vắc xin RSV công nghệ mới của GSK (Anh) đã được đông đảo bác sĩ, chuyên gia và nhân viên...

Bác sĩ chia sẻ các biện pháp bảo vệ sức khỏe mùa Giáng sinh 2025

Giữa thời điểm cả nước bước vào mùa lễ hội Giáng sinh cuối năm với không khí rộn ràng, thời tiết lạnh sâu, độ ẩm biến động...

“Siêu cúm” hoành hành đáng báo động tại Anh Quốc

Giới chức Y tế cảnh báo về làn sóng “siêu cúm” đang hoành hành tại Vương Quốc Anh với số ca nhập viện đang ở mức cao...

Ô nhiễm giữa đợt không khí lạnh cuối năm, nguy cơ bệnh hô hấp gia tăng

Những ngày cuối năm, khi các đợt không khí lạnh liên tục tràn về, tình trạng ô nhiễm không khí tại nhiều đô thị lớn tại nước...