Những hiểu lầm thường gặp về phế cầu ở phụ nữ mang thai

Phế cầu khuẩn (Streptococcus Pneumoniae) là một trong những vi khuẩn nguy hiểm hàng đầu đối với sức khỏe con người. Những hiểu lầm phổ biến về các căn bệnh do chủng vi khuẩn này gây ra, đặc biệt ở phụ nữ mang thai có thể làm gia tăng đáng kể nguy cơ bệnh tật và thậm chí gây ra các biến chứng nặng nề cả cho mẹ và thai nhi. Hiểu đúng bản chất về phế cầu, các bệnh do phế cầu gây ra và cách phòng ngừa hiệu quả là chìa khóa quan trọng để phòng tránh những biến chứng thai kỳ không mong muốn.

Phế cầu khuẩn chỉ lây lan ở trẻ em hoặc người lớn tuổi

Nhiều người vẫn cho rằng phế cầu khuẩn chỉ là vấn đề liên quan đến trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi - hai nhóm đối tượng có hệ miễn dịch yếu. Tuy nhiên, thực tế khoa học đã chứng minh rằng phụ nữ mang thai cũng thuộc nhóm đối tượng dễ bị tổn thương bởi hệ thống miễn dịch của họ trong thời kỳ thai nghén bị suy giảm để đáp ứng tốt hơn với thai nhi.

Chính điều này khiến phụ nữ mang thai dễ dàng bị nhiễm phế cầu khuẩn hơn so với người trưởng thành khỏe mạnh. Những ca nhiễm phế cầu khuẩn ở phụ nữ mang thai thường dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết…, đe dọa trực tiếp sức khỏe của cả mẹ và con.

Theo thống kê, viêm phổi do phế cầu dẫn đến suy hô hấp ở mẹ, giảm oxy cung cấp cho thai nhi, làm tăng nguy cơ sảy thai, thai lưu, thậm chí gây sốc nhiễm khuẩn đe dọa tính mạng. Theo thống kê, nhiễm trùng phế cầu liên quan đến 15% trường hợp sảy thai sớm và 66% sảy thai muộn. Một nghiên cứu khác ghi nhận tỷ lệ tử vong trong tử cung do viêm phổi ở phụ nữ mang thai là 17%, với 50% các ca phải sinh non hoặc sinh cấp cứu.

Trong giai đoạn hậu sản, nhiễm trùng do tổn thương sinh lý và can thiệp y khoa cũng là mối đe dọa lớn, chiếm 5 – 7% trường hợp, với phế cầu khuẩn là một trong những tác nhân gây bệnh nguy hiểm.

Chỉ cần dựa vào chế độ dinh dưỡng tốt là đủ để phòng tránh bệnh

Việc duy trì một chế độ dinh dưỡng lành mạnh trong thai kỳ rất quan trọng để nâng cao miễn dịch tổng thể. Tuy nhiên, với những tác nhân gây bệnh nguy hiểm như phế cầu khuẩn, dinh dưỡng đơn thuần không phải là lá chắn tuyệt đối. Phế cầu khuẩn có thể xâm nhập qua đường hô hấp và nhanh chóng lan đến các cơ quan khác trong cơ thể.

Việc không tiêm phòng phế cầu khuẩn khiến phụ nữ mang thai đứng trước nguy cơ cao mắc các biến chứng nặng. Các tổ chức y tế toàn cầu như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa (CDC) Hoa Kỳ đã khuyến cáo rõ ràng về tầm quan trọng của việc tiêm chủng đối với nhóm người dễ tổn thương, trong đó bao gồm phụ nữ mang thai.

Phế cầu khuẩn không ảnh hưởng nghiêm trọng đến thai nhi và trẻ sơ sinh

Một quan điểm sai lầm khác khiến nhiều phụ nữ mang thai xem nhẹ nguy cơ từ vi khuẩn phế cầu là việc cho rằng căn bệnh này chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người mẹ nếu chẳng may mắc bệnh, do vi khuẩn phế cầu không có khả năng đi qua nhau thai như virus Rubella hay Zika.

Tuy nhiên, đây là một quan niệm sai lầm. Lý giải vấn đề này, chuyên gia cho biết phế cầu khuẩn có thể gây hại theo nhiều cách gián tiếp. Nhiễm trùng và phản ứng viêm từ cơ thể người mẹ làm suy giảm khả năng cung cấp oxy và dưỡng chất cho thai nhi, ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, hệ thần kinh và làm tăng nguy cơ biến chứng thai kỳ.

Điều đáng lo ngại hơn, theo nghiên cứu của Loughran và cộng sự (2016), mảnh tế bào phế cầu có thể đi qua nhau thai trong quá trình điều trị bằng kháng sinh, xâm nhập và tác động trực tiếp lên hệ thần kinh thai nhi. Những mảnh này không giết chết tế bào thần kinh mà kích thích sự tăng sinh bất thường, dẫn đến bất thường trong cấu trúc não. Hậu quả là trẻ có nguy cơ cao mắc rối loạn thần kinh và hành vi sau sinh.

Không chỉ dừng lại ở ảnh hưởng gián tiếp do phản ứng viêm của mẹ, nghiên cứu trên mô hình động vật (chuột) còn cho thấy mảnh tế bào vi khuẩn phế cầu có thể vượt qua hàng rào nhau thai và tích tụ trong não bộ thai nhi. Khi tiêm mảnh tế bào phế cầu vào chuột mẹ mang thai, các nhà khoa học phát hiện chỉ sau 24 giờ, các mảnh này xuất hiện trong não thai nhi với mật độ khoảng 400 mảnh/mm² vỏ não, tương đương 2% lượng tiêm vào mẹ. Sự tích tụ xảy ra ở các vùng quan trọng như vỏ não, tiểu não, đồi thị và đám rối mạch mạc.

Điều này cho thấy, mẹ bầu mắc bệnh do phế cầu khuẩn trong thai kỳ làm tăng nguy cơ rối loạn thần kinh ở trẻ sau sinh, đặc biệt khi các mảnh vi khuẩn tích tụ tại các vùng quan trọng như vỏ não và tiểu não.

Nhiễm phế cầu khuẩn trong thai kỳ không chỉ tác động trực tiếp đến hệ thần kinh thai nhi, mà còn làm tăng nguy cơ biến chứng thai kỳ nghiêm trọng như sinh non, thai chậm phát triển trong tử cung và thai chết lưu. Phản ứng viêm toàn thân của cơ thể mẹ bầu khi chống lại vi khuẩn vô tình làm suy giảm chức năng nhau thai, hạn chế oxy và dưỡng chất cần thiết cho thai nhi. Điều này khiến cả mẹ và trẻ sơ sinh đối mặt với các rủi ro đáng ngại, bao gồm khả năng phải nhập viện chăm sóc đặc biệt (ICU).

Đối với trẻ sơ sinh với hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, phế cầu khuẩn là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm tai giữa và viêm màng não mủ. Theo Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), cứ 43 giây lại có một trẻ tử vong do viêm phổi, khiến căn bệnh này trở thành nguyên nhân gây tử vong lớn nhất trong các bệnh nhiễm trùng ở trẻ dưới 5 tuổi, với hơn 700.000 ca tử vong mỗi năm. WHO cảnh báo, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc viêm phổi ở trẻ em cao nhất, lên tới 2,9 triệu ca mỗi năm.

Phế cầu chỉ gây bệnh ở phổi

Khi phế cầu khuẩn xâm nhập vào khoang mũi và bám vào biểu mô vòm họng, chúng chờ cơ hội tấn công khi hệ miễn dịch suy yếu, gây ra các bệnh như viêm tai giữa, viêm xoang, viêm phổi, viêm màng não và nhiễm trùng máu. Đặc biệt, viêm phổi do phế cầu khuẩn có tỷ lệ tử vong 10 – 20%, thậm chí lên đến 50% ở trẻ nhỏ và người già.

Viêm màng não càng nguy hiểm hơn với tỷ lệ tử vong lên tới 50%, kèm theo các di chứng nặng nề như điếc, mù, liệt, động kinh và chậm phát triển trí tuệ. Mang thai cũng là một trong những yếu tố thúc đẩy nguy cơ mắc các bệnh phế cầu xâm lấn nguy hiểm.

Phế cầu khuẩn dễ dàng chữa trị nếu mắc phải

Một số người lầm tưởng rằng bệnh do phế cầu khuẩn gây ra có thể được điều trị đơn giản bằng kháng sinh. Tuy nhiên, sự gia tăng tình trạng kháng kháng sinh trong những năm gần đây là một thách thức lớn. Nhiều chủng phế cầu đã phát triển khả năng chống lại các loại kháng sinh thông thường, khiến việc điều trị trở nên phức tạp, tốn kém và dài ngày hơn. Thống kê tại một số khu vực ở Hoa Kỳ, 40% chủng phế cầu đã kháng penicillin, với tỷ lệ kháng thuốc tăng gấp 60 lần trong một thập kỷ qua.

Đối với phụ nữ mang thai – những người không thể sử dụng một số loại kháng sinh mạnh do nguy cơ gây hại cho thai nhi thì việc điều trị càng trở nên khó khăn. Do đó, biện pháp tiêm phòng nên được xem là phương án tối ưu nhất.

Phế cầu không phổ biến tại Việt Nam

Phế cầu được phát hiện lần đầu vào năm 1881 và cho đến nay các nhà khoa học đã phân lập ra hơn 100 tuýp huyết thanh phế cầu khuẩn gây bệnh và cư trú chủ yếu ở vùng hầu họng. Theo CDC Mỹ, từ 5 – 90% dân số khỏe mạnh có thể mang vi khuẩn này mà không biểu hiện triệu chứng, nhưng chúng dễ lây lan qua giọt bắn từ đường hô hấp.

Trong đó, trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ là nguồn lây chính, với tỷ lệ mang vi khuẩn dao động từ 27 – 85%. Một nghiên cứu năm 2019 tại Nha Trang (Việt Nam), ghi nhận vi khuẩn xuất hiện ở 28,7% trẻ khỏe mạnh và 36,6% trẻ nhập viện. Ngoài ra, người sống trong môi trường đông đúc như trường học, viện dưỡng lão hay nhà máy cũng có nguy cơ mang trùng cao hơn.

Vắc xin phế cầu khuẩn không an toàn cho phụ nữ mang thai

Một số ý kiến cho rằng vắc xin phế cầu khuẩn không an toàn, đặc biệt trong thai kỳ. Thực tế, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng một số loại vắc xin, bao gồm vắc xin liên hợp phế cầu (PCV13), được chứng minh có độ an toàn và hiệu quả cao đối với phụ nữ mang thai, giúp ngăn ngừa các bệnh nguy hiểm do phế cầu gây ra khi tiêm trước thai kỳ.

Một nghiên cứu tại Canada năm 2022 cho thấy chi phí điều trị 6,3 triệu ca nhập viện do phế cầu khuẩn trong 19 năm lên tới 7,9 tỷ USD. Đưa vắc xin phế cầu vào chương trình tiêm chủng không chỉ giảm gánh nặng kinh tế mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng, ngăn ngừa các bệnh do phế cầu khuẩn gây ra như viêm tai giữa, viêm xoang, viêm phổi…

Phụ nữ có kế hoạch mang thai nên chủ động tiêm vắc xin phế cầu để bảo vệ cả mẹ và bé. Hiện tại, vắc xin phế cầu liên hợp Prevenar 13 được cấp phép tại Việt Nam, có khả năng phòng các bệnh lý do phế cầu, gồm các bệnh do phế cầu xâm lấn (viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết…) và không xâm lấn (viêm tai giữa, viêm xoang...) do 13 tuýp huyết thanh phế cầu khuẩn nguy hiểm và lưu hành phổ biến hàng đầu hiện nay gây ra, bao gồm 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F và 23F.

Vắc xin ngừa phế cầu Prevenar 13 (Bỉ) được khuyến nghị tiêm một mũi ít nhất 1 tháng trước khi mang thai. Với hiệu quả bảo vệ lên đến 97%, vắc xin giúp ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm do phế cầu khuẩn gây ra, đảm bảo sức khỏe cho mẹ và sự phát triển cho bé ngay từ giai đoạn đầu.

Tiêm vắc xin là biện pháp an toàn, hiệu quả và tiết kiệm nhất để phòng ngừa các bệnh nguy hiểm do phế cầu khuẩn gây ra.

Hệ thống tiêm chủng VNVC hiện đang cung ứng đầy đủ các loại vắc xin, đặc biệt là vắc xin phế cầu cộng hợp dành cho trẻ em, người lớn và phụ nữ mang thai với số lượng lớn tại hàng trăm trung tâm hiện đại trên toàn quốc. 100% vắc xin được nhập khẩu chính hãng, đảm bảo chất lượng cao, bảo quản theo tiêu chuẩn GSP chất lượng quốc tế, quy trình tiêm chủng an toàn, kiểm soát nhiễm khuẩn chặt chẽ, cam kết an toàn và hiệu quả tối ưu cho Khách hàng.

Bên cạnh đó, VNVC mang đến dịch vụ Khách hàng chuyên nghiệp, tận tâm, thân thiện, giá hợp lý, luôn bình ổn, nhiều ưu đãi và đa dạng chương trình hỗ trợ thanh toán linh hoạt, giúp Khách hàng dễ dàng tiếp cận và tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch.

Để được tư vấn các thông tin vắc xin phòng bệnh viêm phổi do phế cầu cho trẻ em, người lớn và phụ nữ mang thai hoặc đặt mua vắc xin, Quý khách vui lòng liên hệ VNVC theo thông tin sau:

• Hotline: 028 7102 6595;
• Fanpage: VNVC – Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Tra cứu trung tâm tiêm chủng VNVC gần nhất tại đây;
• Để đặt mua vắc xin và tham khảo các sản phẩm vắc xin, Quý khách vui lòng truy cập: vax.vnvc.vn.
• Xem thêm những thông tin tiêm chủng hữu ích từ kênh Tik Tok Bác sĩ Tiêm chủng VNVC

Quý Khách hàng có thể cài đặt ứng dụng “Trợ lý tiêm chủng” - app VNVC dễ dàng thông qua 2 đường dẫn sau:

• IOS (iPhone, iPad…): https://bit.ly/VNVC_APPSTORE
• Android (Oppo, Samsung, Sony…): https://bit.ly/VNVC_GGPLAY

Bên cạnh việc tiêm vắc xin phế cầu để tạo miễn dịch chủ động, phụ nữ mang thai cũng cần chú ý duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, tăng cường thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất để nâng cao sức đề kháng. Giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người giúp hạn chế nguy cơ lây nhiễm vi khuẩn. Ngoài ra, cần đảm bảo môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng, tránh tiếp xúc với người có dấu hiệu nhiễm khuẩn hô hấp. Việc thăm khám thai định kỳ không chỉ giúp theo dõi sức khỏe mẹ và bé mà còn là cơ hội để bác sĩ tư vấn các biện pháp phòng bệnh phù hợp, giúp thai kỳ khỏe mạnh và an toàn hơn.