Mũi vắc xin phế cầu tiêm khi nào? Tiêm muộn có sao không?

Theo Tổ chức Y tế thế giới, mỗi năm có khoảng 1,6 triệu người tử vong liên quan đến các bệnh do phế cầu khuẩn, chủ yếu do viêm phổi, viêm màng não và nhiễm trùng huyết. Hơn 90% số ca tử vong do phế cầu xảy ra ở các nước đang phát triển. Vắc xin phế cầu khuẩn là một phát minh vĩ đại của nhân loại trong việc phòng ngừa các bệnh nguy hiểm do phế cầu khuẩn gây ra, bảo vệ lá phổi cho trẻ em và người lớn. Vậy phế cầu tiêm khi nào? Trường hợp tiêm muộn có sao không?

Trong bài viết dưới đây, chuyên gia đến từ Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC sẽ giải đáp chi tiết các thắc mắc trên, cập nhật các loại vắc xin phế cầu được cấp phép tại Việt Nam cũng như biện pháp xử lý khi tiêm phế cầu muộn, đảm bảo trẻ em và người lớn không bị bỏ sót bất cứ mũi tiêm quan trọng nào.

Lợi ích phòng bệnh của vắc xin phế cầu

Vi khuẩn Streptococcus pneumoniae (S. pneumoniae) (1), còn được gọi là phế cầu khuẩn là vi khuẩn yếm khí tùy nghi, Gram dương, được biết có hơn 100 type kháng nguyên cư trú chủ yếu ở mũi họng và đường thở của con người. Người nhiễm phế cầu khuẩn có thể mắc các bệnh lý nguy hiểm đe dọa đến tính mạng, đặc biệt là 4 bệnh viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa và nhiễm khuẩn huyết (nhiễm trùng máu).

Bệnh do phế cầu khuẩn thường lây lan nhanh qua đường hô hấp khi tiếp xúc trực tiếp với giọt bắn từ mũi, họng của người bệnh hoặc gián tiếp dính phải vi khuẩn khi dùng chung đồ dùng cá nhân hoặc chạm vào bề mặt đồ dùng có nhiễm phế cầu khuẩn. Ở nhóm đối tượng dễ bị tổn thương bao gồm trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và người lớn trên 65 tuổi, đặc biệt là người có hệ miễn dịch yếu, người có bệnh nền mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), lao phổi, tim mạch, tiểu đường… phế cầu khuẩn sẽ dễ dàng tấn công và gây bệnh.

Theo Tổ chức Y tế thế giới, mỗi năm có khoảng 1,6 triệu người tử vong liên quan đến các bệnh do phế cầu khuẩn, chủ yếu do viêm phổi, viêm màng não và nhiễm trùng huyết. Hơn 90% số ca tử vong do phế cầu xảy ra ở các nước đang phát triển.

Mặt khác, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng phế cầu khuẩn còn là tác nhân thường được phát hiện trong tình trạng đồng nhiễm, bội nhiễm với Covid-19, cúm, COPD,… làm gia tăng mức độ nghiêm trọng của bệnh, dẫn đến các biến chứng hô hấp nghiêm trọng hơn.

Đối với bệnh nhân COPD, phế cầu khuẩn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các đợt cấp, làm suy giảm chức năng phổi và tăng nguy cơ tử vong. Tương tự, trong các đợt cúm, đồng nhiễm với phế cầu khuẩn có thể dẫn đến viêm phổi nặng và làm tăng đáng kể nguy cơ nhập viện và tử vong, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh lý nền.

Nguy hiểm hơn, phế cầu khuẩn có khả năng kháng kháng sinh, khiến việc điều trị càng trở nên khó khăn. Theo thống kê của CDC, tỷ lệ kháng thuốc của phế cầu khuẩn đã tăng lên đáng kể trong thập kỷ qua, làm gia tăng nguy cơ biến chứng nguy hiểm và tử vong, đặc biệt ở những nhóm dễ bị tổn thương. Chính vì vậy, việc chủ động tiêm vắc xin phòng phế cầu là cần thiết và rất quan trọng trong việc tăng cường hệ thống miễn dịch, phòng các bệnh nguy hiểm đe dọa tính mạng do phế cầu khuẩn gây ra.

Các loại vắc xin phế cầu được cấp phép tại Việt Nam

Hiện nay tại Việt Nam đang lưu hành 3 loại vắc xin phế cầu:

1. Vắc xin Pneumovax 23 của Mỹ

Vắc xin phế cầu 23 là loại vắc xin polysaccharide giúp ngăn ngừa được 23 chủng phế cầu khuẩn khác nhau, được nghiên cứu và sản xuất tại Công ty MSD (Mỹ). Loại vắc xin này giúp phòng tránh 23 chủng vi khuẩn phế cầu (Streptococcus pneumoniae) gồm 1, 2, 3, 4, 5, 6B, 7F, 8, 9N, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 17F, 18C, 19A, 19F, 20, 22F, 23F và 33F gây các bệnh lý nguy hiểm cho trẻ em và người lớn như viêm màng não, viêm phổi, viêm tai giữa cấp tính, nhiễm trùng máu,… Vắc xin được chỉ định cho trẻ từ đúng 2 tuổi, thanh thiếu niên và người lớn.

2. Vắc xin Prevenar 13 của Bỉ

Vắc xin phế cầu 13 được nghiên cứu, phát triển bởi tập đoàn hàng đầu thế giới về dược phẩm và chế phẩm sinh học – Pfizer (Mỹ) và được sản xuất tại quốc gia Bỉ. Loại vắc xin này là vắc xin cộng hợp giúp phòng tránh được 13 chủng vi khuẩn phế cầu (Streptococcus pneumoniae) gồm 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F và 23F gây ra các bệnh nguy hiểm cho trẻ em và người lớn như viêm màng não, viêm phổi, viêm tai giữa cấp tính, nhiễm trùng máu,…

Vắc xin Phế cầu 13 (Bỉ) được chỉ định dùng cho trẻ từ 2 tháng tuổi trở lên (sớm nhất là từ 6 tuần tuổi) và người lớn. Đặc biệt, các nghiên cứu đã chứng minh vắc xin Phế cầu 13 có khả năng tạo “miễn dịch chéo không đặc hiệu” với Covid-19.

3. Vắc xin Synflorix của Bỉ

Vắc xin phế cầu 10 được nghiên cứu và phát triển bởi tập đoàn hàng đầu thế giới về dược phẩm và chế phẩm sinh học Glaxosmithkline (GSK) – Bỉ. Loại vắc xin này là vắc xin cộng hợp giúp phòng tránh 10 chủng vi khuẩn phế cầu (Streptococcus pneumoniae) gồm 1, 4, 5, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19F và 23F gây các bệnh như: Hội chứng nhiễm trùng, viêm màng não, viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết và viêm tai giữa cấp,… Vắc xin phế cầu 10 (Bỉ) được chỉ định dùng cho trẻ từ 2 tháng tuổi (sớm nhất từ 6 tuần tuổi) trở lên cho đến trước sinh nhật lần thứ 6.

Vắc xin phế cầu tiêm khi nào?

Các chuyên gia nhấn mạnh vắc xin phế cầu cần được tiêm càng sớm càng tốt, ngay trong độ tuổi được khuyến cáo để cơ thể có đủ thời gian sản sinh kháng thể đặc hiệu chống lại tác nhân gây bệnh, bảo vệ cơ thể, đặc biệt là trẻ em với hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, nguy cơ cao mắc bệnh càng cao, bệnh càng nặng, biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng.

1. Tiêm phế cầu cho trẻ khi nào?

Đối với trẻ em, bố mẹ hoặc người giám hộ có thể cho trẻ tiêm vắc xin phế cầu kết hợp (phế cầu 10 hoặc phế cầu 13) sớm từ 6 tuần tuổi với lịch tiêm 4 mũi. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có bộ máy hô hấp chưa phát triển hoàn thiện, đặc biệt là các cơ quan như phổi, phế quản và hệ thống lông mao bảo vệ đường hô hấp còn non yếu. Phổi chưa đạt được khả năng trao đổi khí tối ưu, đường dẫn khí còn hẹp, khiến các bé dễ bị tắc nghẽn khi có tác nhân gây bệnh tấn công.

Hơn nữa, hệ miễn dịch ở trẻ sơ sinh còn rất yếu, chưa có đủ kháng thể để chống lại nhiều loại vi khuẩn và virus. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh về hô hấp, đặc biệt là phế cầu khuẩn, xâm nhập và gây ra các bệnh nguy hiểm như viêm phổi, viêm màng não. Chính vì vậy, trẻ em, đặc biệt là trong những năm đầu đời, rất cần được bảo vệ thông qua việc tiêm vắc xin phế cầu đầy đủ, đúng lịch để bảo vệ trẻ khỏi nguy cơ mắc các bệnh nguy hiểm do phế cầu khuẩn.

Có thể bạn quan tâm: Trẻ đang ho có tiêm phế cầu được không?

2. Thời điểm tiêm vắc xin phế cầu cho người lớn

Không chỉ riêng trẻ em, người lớn cũng là những đối tượng cần được bảo vệ khỏi sự gây hại của phế cầu khuẩn. Chủ động tiêm vắc xin phế cầu cho người lớn giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ nhập viện, biến chứng nghiêm trọng, thậm chí là tử vong, nhất là các đối tượng người lớn nguy cơ cao như người lớn tuổi, người mắc bệnh nền mạn tính, người bị suy giảm chức năng miễn dịch,…

Thông thường, người lớn từ 50 tuổi trở lên hoặc những người có nguy cơ cao mắc các bệnh về hô hấp như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen suyễn, người có hệ miễn dịch suy yếu do mắc bệnh tiểu đường, suy thận, cắt lách, cần được tiêm vắc xin phế cầu. Đặc biệt, vắc xin phế cầu 13 và phế cầu 23 thường được khuyến cáo tiêm một liều duy nhất cho người lớn nhằm ngăn ngừa các bệnh do phế cầu khuẩn gây ra.

Người lớn chưa từng tiêm vắc xin phế cầu cũng có thể tiêm bổ sung bất kỳ lúc nào, đặc biệt là trước mùa cúm hoặc trong thời gian bệnh dịch hô hấp bùng phát để giảm nguy cơ đồng nhiễm và biến chứng nguy hiểm. Tiêm phòng kịp thời giúp bảo vệ sức khỏe người lớn trước các bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng và ngăn ngừa các biến chứng phức tạp do phế cầu khuẩn gây ra.

Mũi phế cầu tiêm muộn có sao không?

Bên cạnh thắc mắc phế cầu tiêm khi nào thì nhiều người còn có chung thắc mắc trường hợp mũi phế cầu tiêm muộn có sao không? Phân tích về vấn đề này chuyên gia cho biết nếu mũi phế cầu bị tiêm trễ do một số yếu tố có thể làm:

1. Ảnh hưởng đến hiệu quả vắc xin

Tiêm vắc xin phế cầu muộn có thể ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ của vắc xin, đặc biệt là ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Theo khuyến cáo của nhà sản xuất, bất cứ loại vắc xin nào sau khi được tiêm vào cơ thể cũng cần một khoảng thời gian nhất định từ 2-4 tuần để sản sinh kháng thể đặc hiệu chống lại các tác nhân gây bệnh cũng như tăng cường hàng rào miễn dịch bảo vệ cơ thể.

Trường hợp tiêm mũi vắc xin phế cầu muộn, cơ thể không được bảo vệ kịp thời trong giai đoạn dễ bị tổn thương, dẫn đến việc giảm hiệu quả phòng ngừa và gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

2. Nguy cơ mắc bệnh tăng

Đối với trẻ nhỏ, tiêm vắc xin phế cầu muộn có thể làm giảm khả năng bảo vệ chống lại các bệnh nghiêm trọng như viêm phổi và viêm màng não. Nghiên cứu cho thấy trẻ tiêm vắc xin muộn có nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng do phế cầu khuẩn cao hơn so với những trẻ tiêm đúng lịch. Điều này là do hệ miễn dịch của trẻ chưa có đủ thời gian để phát triển kháng thể cần thiết để chống lại vi khuẩn, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Ở người lớn, tiêm vắc xin phế cầu muộn cũng có thể làm giảm hiệu quả bảo vệ, đặc biệt là trong những trường hợp có nguy cơ cao như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hoặc những người có hệ miễn dịch suy yếu. Khi tiêm muộn, những người này có thể không nhận được sự bảo vệ đầy đủ trước mùa cúm hoặc trong thời gian bùng phát dịch bệnh, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng và biến chứng liên quan.

Biện pháp xử lý khi tiêm phế cầu muộn

Như đã chia sẻ, tiêm vắc xin phế cầu muộn so với lịch tiêm khuyến cáo có thể làm ảnh hưởng đến hiệu quả của vắc xin cũng như khiến người tiêm có nguy cơ cao mắc nhiều bệnh nguy hiểm khác. Tuy nhiên, đối với những trường hợp chẳng may lỡ lịch tiêm, người tiêm cần giữ bình tĩnh, tránh lo lắng, hoang mang, thay vào đó đến ngay các trung tâm tiêm chủng VNVC gần nhất để được bác sĩ thăm khám, tư vấn tiêm bù, tiêm đuổi phác đồ càng sớm càng tốt, đảm bảo trẻ em cũng như người lớn không bỏ sót bất cứ mũi tiêm nào.

Ngoài ra, trong thời gian chờ để thực hiện các mũi tiêm bù, tiêm đuổi phác đồ, người tiêm cần tuân thủ các biện pháp phòng ngừa khác như hạn chế đến nơi đông người, cần duy trì vệ sinh cá nhân tốt như rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, và tránh tiếp xúc với những người đang mắc bệnh. Hệ miễn dịch cũng cần được tăng cường thông qua chế độ dinh dưỡng đầy đủ, giàu vitamin và khoáng chất. Đồng thời, cần hạn chế khói thuốc lá, vì khói thuốc là tác nhân gây suy yếu đường hô hấp, làm tăng nguy cơ nhiễm phế cầu khuẩn.

Như vậy qua bài viết trên, thắc mắc phế cầu tiêm khi nào đã được giải đáp. Vắc xin phế cầu là một trong những loại vắc xin quan trọng, được khuyến cáo tiêm sớm và đúng lịch cho trẻ nhỏ và người lớn có nguy cơ cao để phòng tránh các bệnh nguy hiểm do phế cầu khuẩn gây ra, như viêm phổi, viêm màng não, và nhiễm trùng huyết. Việc tuân thủ lịch tiêm không chỉ giúp giảm nguy cơ nhiễm bệnh mà còn hạn chế tình trạng lây lan trong cộng đồng.