Làm sao để phòng ngừa viêm gan B an toàn?

Viêm gan B nếu không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan, thậm chí tử vong. Không chỉ có khả năng lây truyền cao qua đường máu, virus còn có thể lây qua quan hệ tình dục và từ mẹ sang con. Vậy làm sao để phòng ngừa viêm gan B an toàn và hiệu quả, bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình? Cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây!

Các đường lây truyền chính của viêm gan B

Viêm gan B là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có khả năng lây lan cao, chủ yếu qua tiếp xúc với máu và các dịch cơ thể của người bệnh. Các đường lây truyền chính của bệnh bao gồm:

1. Lây truyền từ mẹ sang con

Tại các khu vực có tỷ lệ lưu hành HBV cao, virus thường lây truyền từ mẹ sang con trong lúc sinh hoặc lây truyền ngang giữa trẻ nhỏ, đặc biệt trong 5 năm đầu đời. Khi nhiễm ở giai đoạn này, trẻ có nguy cơ rất cao tiến triển thành nhiễm HBV mạn tính, khiến tình trạng bệnh phổ biến hơn ở nhóm sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi (3). Theo ước tính, nguy cơ lây truyền HBV qua đường sinh sản là hơn 90% (4).

2. Qua đường tình dục

Lây truyền qua đường tình dục là một trong những con đường phổ biến nhất gây nhiễm viêm gan B. Virus có thể lây truyền thông qua tiếp xúc với các dịch tiết của cơ thể như tinh dịch, dịch âm đạo…

Tại Mỹ, ước tính năm 2008 có tới 50% ca nhiễm viêm gan B cấp tính thông qua quan hệ tình dục (5). Nguy cơ lây nhiễm tăng cao ở những người quan hệ đồng giới nam (MSM), có quan hệ tình dục với người nhiễm bệnh, nhiều bạn tình, hoặc không sử dụng biện pháp bảo vệ khi quan hệ với đối tượng nguy cơ cao.

3. Lây truyền qua đường máu

Viêm gan B lây truyền qua đường máu do máu chứa nồng độ virus HBV rất cao. Bất kỳ tiếp xúc trực tiếp nào với máu người bệnh, hoặc truyền máu từ người nhiễm HBV, đều có nguy cơ dẫn đến lây nhiễm.

4. Dùng chung kim tiêm

Dùng chung hoặc tái sử dụng kim tiêm là một trong những con đường lây truyền viêm gan B nguy hiểm nhất. Kim tiêm đã qua sử dụng, dù trong y tế hay ngoài cộng đồng, đều có thể chứa virus HBV và nhiều tác nhân gây bệnh khác. Việc nhiễm HBV qua đường máu từ kim tiêm bẩn không chỉ dẫn đến viêm gan B mạn tính, mà còn có nguy cơ gây ra các bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng khác.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Châu Âu, ngoài lây truyền qua tình dục và từ mẹ sang con, hơn 2% ca viêm gan B tại khu vực này liên quan đến phơi nhiễm nghề nghiệp, chủ yếu do kim tiêm. Nhân viên y tế, kể cả sinh viên, có nguy cơ cao, với tỷ lệ mắc bệnh ước tính tới 37% trong nhóm này (6). Dù chỉ khoảng 1% nhân viên y tế ở các nước thu nhập cao nhiễm HBV, bệnh vẫn có thể tiến triển thành mạn tính, gây xơ gan, ung thư gan và là nguồn lây trong cộng đồng.

5. Dùng chung đồ dùng cá nhân

Việc sử dụng chung đồ dùng cá nhân như bàn chải đánh răng, dao cạo râu, dụng cụ cắt móng… có dính máu hoặc dịch tiết của người nhiễm HBV có thể truyền virus cho người khác. Đặc biệt, HBV có khả năng lây nhiễm trên bề mặt các vật dụng này đến 7 ngày, làm tăng nguy cơ lây nhiễm nếu không được vệ sinh và khử khuẩn đúng cách (7).

Các biện pháp phòng ngừa viêm gan B hiệu quả

Viêm gan B rất nguy hiểm, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể dẫn đến xơ gan, suy gan, thậm chí ung thư gan. Do đó, phòng ngừa viêm gan B từ sớm là cách hiệu quả nhất để ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh cũng như biến chứng do bệnh gây ra. Để phòng bệnh, người dân cần thực hiện các biện pháp sau:

1. Tiêm vắc xin phòng bệnh viêm gan B

Tiêm vắc xin là biện pháp phòng bệnh an toàn, hiệu quả và tiết kiệm nhất. Vắc xin giúp cơ thể sản sinh kháng thể đặc hiệu, bảo vệ cơ thể chống lại virus gây bệnh. Vắc xin phòng viêm gan B được khuyến cáo tiêm cho mọi đối tượng chưa có miễn dịch, đặc biệt là trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và người trưởng thành có nguy cơ phơi nhiễm. Tiêm đủ đúng lịch, đủ liều giúp giảm rõ rệt nguy cơ nhiễm virus HBV, đồng thời phòng ngừa các biến chứng nặng như viêm gan mạn, xơ gan và ung thư gan.

2. Quan hệ tình dục an toàn

Quan hệ tình dục là một trong những đường lây truyền chính của HBV, do virus có trong tinh dịch và dịch âm đạo. Do đó, để phòng ngừa viêm gan B cần quan hệ tình dục an toàn bằng cách sử dụng bao cao su đúng cách. Đồng thời nên duy trì mối quan hệ một vợ một chồng lành mạnh.

3. Tránh tiếp xúc với máu và dịch cơ thể nhiễm bệnh

Việc lây truyền qua đường máu rất phổ biến và thường xảy ra qua các thủ thuật xâm lấn hoặc dùng chung vật dụng cá nhân. Để phòng ngừa viêm gan B cần lưu ý không sử dụng dung vật dụng cá nhân như dao cạo râu, bàn chải đánh răng, dụng cụ cắt móng, kim tiêm hoặc các vật dụng sắc nhọn có thể dính máu.

Bên cạnh đó, chỉ nên thực hiện các thủ thuật y tế, nha khoa, xăm mình, xỏ khuyên ở các cơ sở y tế uy tín, đảm bảo vô trùng đầy đủ. Nhân viên y tế phải tuân thủ đúng quy tắc vệ sinh sạch sẽ, sử dụng găng tay và đồ bảo hộ đầy đủ khi tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể.

4. Khám và sàng lọc viêm gan B trước khi mang thai

Phụ nữ dự định mang thai nên chủ động xét nghiệm viêm gan B để biết tình trạng miễn dịch của mình. Nếu chưa có kháng thể bảo vệ, việc tiêm vắc xin phòng ngừ viêm gan B trước khi mang thai là cần thiết nhằm ngăn ngừa virus xâm nhập và đồng thời bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và trẻ sơ sinh.

Trường hợp người mẹ đã nhiễm HBV, cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi sát sao, kiểm soát tải lượng virus trong thai kỳ và có thể được chỉ định thuốc kháng virus phù hợp để giảm thiểu tối đa nguy cơ lây truyền sang con.

5. Xây dựng lối sống lành mạnh để bảo vệ gan

Xây dựng lối sống lành mạnh mặc dù không ngăn chặn được virus xâm nhập nhưng có thể giúp lá gan khỏe mạnh hơn, hỗ trợ phòng ngừa viêm gan B và giảm nguy cơ tiến triển thành bệnh nặng.

• Hạn chế rượu bia: Nên kiêng rượu bia và có đồ uống có cồn vì rượu làm tăng tốc độ tổn thương gan.
• Chế độ ăn uống: Ăn nhiều rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu chất xơ; hạn chế chất béo bão hòa, đường và đồ ăn chế biến sẵn để tránh gan nhiễm mỡ và xơ gan.
• Kiểm soát thuốc: Không tự ý dùng thuốc, đặc biệt là thuốc không kê đơn hoặc thực phẩm chức năng, vì nhiều loại có thể gây độc cho gan. Cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.

Phòng ngừa viêm gan B từ sớm không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần bảo vệ gia đình và cộng đồng. Cách phòng bệnh hiệu quả nhất là tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch, kết hợp với duy trì lối sống lành mạnh, quan hệ tình dục an toàn và tránh tiếp xúc với máu, dịch cơ thể. Đặc biệt, phụ nữ có kế hoạch mang thai nên chủ động khám và sàng lọc viêm gan B để có biện pháp dự phòng kịp thời, giảm nguy cơ lây nhiễm cho trẻ ngay từ khi chào đời.