VẮC XIN

Rubella (sởi Đức): nguyên nhân, triệu chứng, biến chứng và cách phòng ngừa

Bài viết dưới đây được sự tư vấn chuyên môn của ThS.BS Bùi Ngọc An Pha – Cố vấn Y khoa hệ thống Trung tâm tiêm chủng cho Trẻ em và Người lớn VNVC

Sốt, đau đầu, mệt mỏi kèm phát ban khắp người, bệnh nhân T.M.T 15 tuổi (Bình Dương) được người nhà đưa vào bệnh viện vì nghi sốt rubella. Do chủ quan, gia đình để bệnh nhân ở nhà chăm sóc và tự ý truyền dịch khi sốt phát ban, đến khi nhập viện, bệnh nhân được chẩn đoán bị biến chứng viêm não nặng do nhiễm rubella.

Rubella (sởi Đức) là gì?

Rubella còn được gọi là sởi Đức hoặc sởi 3 ngày, là một bệnh truyền nhiễm do virus gây ra. Rubella không giống như bệnh sởi, mặc dù hai bệnh này có chung một số đặc điểm như là phát ban đỏ. Tuy nhiên, rubella được gây ra bởi một loại virus khác với bệnh sởi và mức độ lây nhiễm cũng không nghiêm trọng như bệnh sởi.

Mặc dù nhiễm virus rubella thường gây sốt nhẹ và phát ban ở trẻ em và người lớn, tuy nhiên, điều đáng lo ngại là nếu phụ nữ mang thai nhiễm virus rubella trong thai kỳ, đặc biệt là trong 3 tháng đầu, có thể dẫn đến sẩy thai, thai chết lưu, sinh non hoặc trẻ sơ sinh bị dị tật bẩm sinh, được gọi là hội chứng rubella bẩm sinh (CRS).

Rubella lan truyền như thế nào?

Giống như sởi hay các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, Rubella lây truyền khi người lành hít phải  những  giọt nước bọt của người mang mầm bệnh phát tán vào không khí khi hắt hơi, ho, thậm chí là cười. Rubella cũng lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi hoặc cổ họng của người bị nhiễm bệnh. Người bệnh trở thành nguồn lây sau 5 đến 7 ngày kể từ khi virus xâm nhập vào cơ thể, nếu người bệnh là phụ nữ có thai trong thời gian này có thể truyền virus sang thai nhi.

Virus rubella có khả năng lây truyền cao nhất vào giai đoạn phát ban. Ở trẻ bị hội chứng rubella bẩm sinh có thể lây truyền virus trong khoảng thời gian 1 năm hoặc lâu hơn.

Triệu chứng khi mắc bệnh rubella là gì?

Ở trẻ em, rubella thường xuất hiện với các triệu chứng bao gồm :

  • Phát ban, đây là triệu chứng đặc trưng của rubella, các nốt ban có hình tròn hay bầu dục, đường kính chừng khoảng 1-2mm, các nốt có thể hợp thành từng mảng hay đứng riêng rẽ. Trong vòng 24 giờ ban mọc khắp người, chỉ sau 2-3 ngày là bay hết. Vì thế rubella còn được gọi là bệnh sởi ba ngày.
  • Sốt <39° C kèm theo đau đầu, mệt mỏi.
  • Nổi hạch, các tuyến bạch huyết sưng sau tai và ở cổ khủy tay… là đặc điểm lâm sàng đặc trưng nhất. Hạch thường nổi trước phát ban, sờ vào có cảm giác hơi đau và tồn tại vài ngày sau khi ban bay hết.
  • Buồn nôn và viêm kết mạc nhẹ.

Đối với người lớn (phổ biến hơn ở phụ nữ) khi bị nhiễm bệnh, có thể bị viêm khớp và các cơn đau khớp thường kéo dài từ 3 đến 10 ngày. Một khi bị nhiễm bệnh, virus lây lan khắp cơ thể bệnh nhân trong khoảng 5 – 7 ngày. Các triệu chứng thường xuất hiện 2 đến 3 tuần sau khi bệnh nhân tiếp xúc với mầm bệnh.

Tại sao nhiễm rubella lại là thảm họa với phụ nữ mang thai?

Hệ quả nghiêm trọng khi phụ nữ mang thai bị Rubella

Tất cả những người chưa có miễn dịch với Rubella đều có nguy cơ mắc bệnh, nhóm người có nguy cơ cao là trẻ em, thiếu niên và thanh niên, đặc biệt bệnh rất nguy hiểm đối với bà mẹ có thai do nhiễm Rubella trong thời kỳ đầu khi mang thai có thể gây ra sảy thai, thai chết lưu hoặc đẻ non. Trẻ sinh ra từ các bà mẹ này có nguy cơ cao mắc hội chứng Rubella bẩm sinh với nhiều dị tật nghiêm trọng như dị tật tim, điếc, đục thủy tinh thể, chậm phát triển…  Một số trường hợp trẻ tử vong do hậu quả của hội chứng Rubella bẩm sinh.

Nếu mẹ bị nhiễm rubella trong tam cá nguyệt đầu tiên, thì có đến 70%-100% trẻ đẻ ra bị hội chứng Rubella bẩm sinh và 25% trẻ bị dị tật bẩm sinh ở các cơ quan tim, mắt, não. Thai có nguy cơ bị sẩy, hoặc thai chết lưu trong tử cung; nếu đẻ được thì thai thiếu cân, chậm lớn, chậm mọc răng và kèm theo các dị tật bẩm sinh như hẹp eo động mạch phổi; trẻ còn có thể bị câm, điếc, chậm phát triển trí tuệ.

Nếu mẹ bị nhiễm rubella trong tam cá nguyệt thứ hai: Nếu mẹ có thai được 13-16 tuần, thì trẻ bị Rubella bẩm sinh với tỷ lệ 17%. Khi thai được 17- 20 tuần, thì tỷ lệ giảm xuống còn 5%. Và khi thai hơn 20 tuần, tỷ lệ đó bằng 0%.

Hội chứng Rubella bẩm sinh là gì?

Hội chứng rubella bẩm sinh (CRS) là tình trạng xảy ra ở em bé đang phát triển trong bụng mẹ có mẹ bị nhiễm virus rubella. Phụ nữ mang thai bị nhiễm rubella có nguy cơ sảy thai hoặc thai chết lưu, và thai nhi đang phát triển trong bụng mẹ có nguy cơ bị dị tật bẩm sinh nghiêm trọng với những hậu quả tàn khốc kéo dài đến suốt đời. Virus đi từ máu mẹ qua nhau thai khiến trẻ sơ sinh đã có phát ban ngay từ khi chào đời, hoặc ban xuất hiện trong vòng 48 giờ sau sinh. Bệnh nhi có gan to, lách to, vàng da.

Thể xuất huyết do giảm tiểu cầu chiếm tỷ lệ 1/3.000 ca. Xuất hiện xuất huyết vào 1-2 tuần sau khi phát ban. Có thể kèm theo chảy máu cam, xuất huyết tiêu hóa, trẻ sơ sinh có thể chảy máu rốn.

Ngoài ra, hội chứng rubella bẩm sinh có thể ảnh hưởng đến hầu hết mọi cơ quan trong cơ thể em bé đang phát triển.

Các khuyết tật bẩm sinh phổ biến nhất từ ​​hội chứng này có thể bao gồm:

  • Điếc;
  • Đục thủy tinh thể;
  • Bệnh tim;
  • Thiểu năng trí tuệ;
  • Tổn thương gan và lách;
  • Cân nặng khi sinh thấp;
  • Phát ban da khi sinh.

Các biến chứng ít gặp hơn có thể bao gồm:

  • Bệnh tăng nhãn áp;
  • Tổn thương não;
  • Các vấn đề về tuyến giáp và hormone;
  • Viêm phổi…

Tiêm vắc xin là cách phòng bệnh đặc hiệu nhất trước căn bệnh rubella nguy hiểm

Hai biện pháp chính của phòng bệnh là cách ly và tiêm phòng bằng vắc xin. Tuy nhiên cách ly là biện pháp mang tính tạm thời và thụ động vì cơ thể nếu không có miễn dịch trước virus rubella thì hoàn toàn có thể nhiễm bệnh.

Tiêm phòng vắc xin là biện pháp được đánh giá cao về độ an toàn hiệu quả và tính sinh miễn dịch của cơ thể với bệnh rubella. Vắc xin MMR II (Mỹ) và vắc xin MMR (Ấn Độ) hiện nay được lưu hành ở nước ta, đây là loại vắc xin sống, giảm độc lực giúp phòng 3 bệnh: sởi, quai bị và rubella.

Ai cần được tiêm vắc xin MMR II và MMR và tiêm khi nào?

Tất cả trẻ em và người lớn đều nên được tiêm vắc xin MMR II và MMR để chủ động chủng ngừa sởi, quai bị, rubella. Tuy nhiên, vì là vắc xin sống giảm độc lực nên vắc xin MMR II và MMR không được tiêm cho phụ nữ đã mang thai. Trong trường hợp đã lỡ tiêm mới biết mình mang thai, mẹ bầu cần thông báo với bác sĩ sản khoa để được tư vấn biện pháp chăm sóc và theo dõi thai kỳ phù hợp. Việc tiêm vắc xin MMR II và MMR không phải là yếu tố tiên quyết để chỉ định chấm dứt thai kỳ.

Phác đồ tiêm vắc xin MMR II và MMR phòng sởi, quai bị, rubella có sự khác nhau giữa các độ tuổi:

* Với trẻ từ 12 tháng tuổi đến 7 tuổi:

  • Mũi 1 là lần tiêm lần đầu tiên;
  • Mũi 2 khi trẻ 4-6 tuổi hoặc sớm hơn nếu có dịch xảy ra. Mũi 2 cách mũi 1 ít nhất 1 tháng.

* Với trẻ từ 7 tuổi trở lên và người lớn:

  • Mũi 1 là lần tiêm đầu tiên;
  • Mũi 2 cách mũi 1 ít nhất 1 tháng.

Riêng với phụ nữ, nên hoàn tất phác đồ tiêm chủng vắc xin phòng sởi, quai bị, rubella trước khi mang thai ít nhất 3 tháng. Ngoài ra để không bỏ lỡ những mũi tiêm quan trọng, đảm bảo cho sức khỏe của mẹ và em bé tương lai thì không nên bỏ qua gói tiêm cho phụ nữ chuẩn bị mang thai hoặc gói vắc xin cho người trưởng thành của VNVC.

VNVC luôn lựa chọn những vắc xin nhập khẩu từ nước ngoài của các hãng sản xuất uy tín, nổi tiếng Thế giới, và số ít các vắc xin được sản xuất tại Việt Nam đã được kiểm chứng về độ hiệu quả và an toàn. Toàn bộ vắc xin trong hệ thống phòng tiêm được bảo quản nghiêm ngặt theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Cùng thái độ phục vụ chuyên nghiệp và quy trình tiêm chủng an toàn, VNVC sẵn sàng đồng hành bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.

Để đặt lịch tiêm phòng sởi, khách hàng có thể điền thông tin tại đây hoặc liên hệ hotline: 028 73006595 để được tư vấn và hỗ trợ.

Châu Bùi