Cơ chế hoạt động của thuyên tắc hóa chất qua động mạch gan (TACE)

Thuyên tắc hóa chất qua động mạch gan (TACE) là phương pháp điều trị xâm lấn, được chỉ định cho bệnh nhân ung thư biểu mô gan nguyên phát và di căn gan, với hiệu quả kỹ thuật đạt hơn 98% trong các trường hợp.

Bài viết được tư vấn bởi BS Bùi Thanh Phong, Bác sĩ Hệ thống Tiêm chủng VNVC.

Thuyên tắc hóa chất qua động mạch gan là gì?

Thuyên tắc hóa chất qua động mạch gan (Tên tiếng Anh: Transarterial Chemoembolization - TACE) là phương pháp điều trị can thiệp, đưa trực tiếp hóa chất vào động mạch nuôi dưỡng khối u gan, đồng thời chặn dòng máu nuôi dưỡng khối u này. Do đó, khi không còn nguồn máu nuôi dưỡng, tế bào ung thư sẽ đi thiếu dinh dưỡng và bị hoại tử, góp phần tăng cường hiệu quả chống ung thư và hạn chế độc tính toàn thân. (1)

TACE là thủ thuật được thực hiện từ cuối năm 1970 và là một trong số kỹ thuật được lựa chọn điều trị đầu tiên để điều trị ung thư gan nguyên phát hoặc ung thư di căn đến gan có khối u quá lớn không thể phẫu thuật cắt bỏ.

Ai phù hợp để thực hiện thuyên tắc hóa chất động mạch gan (TACE)?

TACE thường được khuyến nghị cho những bệnh nhân ung thư gan không thể phẫu thuật cắt bỏ khối u hoặc không thể điều trị bằng phương pháp đốt (phá hủy mô bằng nhiệt hoặc lạnh), giúp làm chậm đi sự phát triển của khối u, cải thiện chất lượng cuộc sống và kéo dài thời gian sống cho bệnh nhân.

1. Trường hợp chỉ định

Bệnh nhân được chỉ định thực hiện thủ thuật TACE nếu có chức năng gan tốt, không có dịch trong bụng (cổ trướng) và không gặp tình trạng cục máu đông trong tĩnh mạch cửa (huyết khối tĩnh mạch cửa). Đặc biệt, TACE sẽ được thực hiện khi tình trạng ung thư gan không thể loại bỏ bằng phẫu thuật, không thể điều trị bằng liệu pháp cắt bỏ và chưa di căn đến các mạch máu chính trong gan hoặc các bộ phận khác của cơ thể.

Đối với trường hợp khối u lớn, thường cần thực hiện nhiều lần TACE mới có thể làm khối u nhỏ lại. Trong trường hợp ung thư xuất hiện ở cả hai thùy gan, bác sĩ sẽ tiến hành điều trị từng thùy riêng biệt. Thông thường, mỗi lần điều trị cho một thùy gan sẽ được thực hiện cách nhau khoảng một tháng, nhằm giúp cơ thể có đủ thời gian nghỉ ngơi và hồi phục sau lần TACE trước. (2)

2. Trường hợp chống chỉ định

Trường hợp chống chỉ định tuyệt đối với thủ thuật TACE là khi bệnh nhân gặp phải tình trạng mất bù cấp tính chức năng gan, điển hình là bệnh não gan nặng, vì thuyên tắc hóa chất có nguy cơ làm suy giảm trầm trọng chức năng gan. Bên cạnh đó, TACE không thể thực hiện ở những bệnh nhân dị ứng thuốc cản quang iod nặng (như bị phản vệ) và huyết khối tĩnh mạch cửa.

Theo chuyên gia y tế, các chống chỉ định khác của TACE sẽ phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe tổng quát và chức năng của bệnh nhân. Bác sĩ đánh giá và cân nhắc kỹ lưỡng về lợi ích cũng như rủi ro suy gan nặng hơn so với khả năng điều trị thành công.

Cơ chế thuyên tắc hóa chất xuyên động mạch gan như thế nào?

Để hiểu rõ hiệu quả của phương pháp TACE, trước hết cần nắm được cơ chế hoạt động của sự thuyên tắc hóa chất xuyên qua động mạch, cụ thể như sau:

1. Nguyên lý cung cấp máu của khối u gan

Theo chuyên gia y tế, giai đoạn đầu của ung thư gan sẽ phát triển vô số mạch máu từ khối u. Các mạch máu này nhận gần như toàn bộ lượng máu cần thiết từ động mạch gan, trong khi phần còn lại của mô gan nhận máu từ tĩnh mạch cửa. (3)

Nghiên cứu chỉ ra, hơn 95% nguồn cung cấp máu cho khối u gan đến từ động mạch gan, trong khi 80% nguồn cung cấp máu cho nhu mô gan bình thường đến từ tĩnh mạch. Do đó, bằng cách thực hiện thủ thuật TACE chặn động mạch gan sẽ góp phần “cắt đứt” toàn bộ nguồn cung cấp máu cho các tế bào ung thư này mà không gây ra bất kỳ ảnh hưởng nào đến các phần khác của gan. (4)

2. Vai trò của hóa chất và vật liệu gây tắc mạch trong tiêu diệt tế bào ung thư

Trong thủ thuật thuyên tắc động mạch gan (TACE), thuốc hóa chất và vật liệu gây tắc mạch là hai vật liệu chính góp phần tiêu diệt tế bào ung thư một cách chọn lọc và hiệu quả. Trong đó, thuốc hóa chất sẽ tấn công tế bào ung thư từ bên trong, còn vật liệu gây tắc mạch sẽ “khóa” nguồn cung cấp máu nuôi dưỡng từ bên ngoài, từ đó tiêu diệt tế bào ung thư hiệu quả.

3. Hiệu quả cộng hưởng của tắc mạch và thuốc hóa trị

Thủ thuật TACE có thể đạt hiệu quả cao nhờ sự cộng hưởng điều trị giữa thuốc hóa trị và vật liệu gây tắc mạch. Thuốc hóa trị được đưa trực tiếp vào động mạch nuôi khối u, giúp nồng độ thuốc tại vị trí khối u cao hơn nhiều so với khi dùng toàn thân, từ đó tiêu diệt tế bào ung thư một cách mạnh mẽ và hạn chế tác dụng phụ lên các cơ quan khác. Đồng thời, vật liệu gây tắc mạch sẽ chặn dòng máu nuôi dưỡng khối u, khiến tế bào ung thư rơi vào tình trạng thiếu oxy và dinh dưỡng, đồng thời giữ thuốc hóa trị lưu lại lâu hơn tại khối u để tăng hiệu quả tiêu diệt.

Các kỹ thuật thuyên tắc hóa chất xuyên động mạch gan hiện nay

Thủ thuật TACE điều trị dựa vào việc truyền hóa chất trực tiếp vào động mạch nuôi khối u để hoại tử các tế bào ung thư gan. Do đó, dựa vào cách phối hợp giữa thuốc hóa chất và vật liệu gây tắc mạch, kỹ thuật này được chia thành hai dạng chính sau:

1. Thuyên tắc hóa chất động mạch gan cổ điển

Thuyên tắc hóa chất động mạch gan cổ điển (thông thường) sử dụng thuốc hóa trị liệu và các hạt thuyên tắc, bao gồm hỗn hợp 3 tác nhân sau:

• Thuốc cản quang Lipiodol giúp nhìn thấy các vùng được điều trị trên hình ảnh;
• Một loại thuốc hóa trị;
• Một tác nhân thuyên tắc không liên kết hóa học với thuốc hóa trị, dùng để chặn nguồn cung cấp máu cho khối u.

2. Thuyên tắc hóa chất động mạch gan bằng giải phóng thuốc

Thuyên tắc hóa chất động mạch gan có thể sử dụng loại hạt nhựa nhỏ li ti liên kết với chính trác nhân hóa trị, giúp giải phóng thuốc từ từ theo thời gian. Cho đến nay, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chỉ mới phê duyệt hai loại thuốc hóa trị sử dụng theo cách này là: Doxorubicin để điều trị một số loại khối u gan và ung thư đa di căn; Irinotecan được sử dụng cho ung thư đã di căn từ đại tràng và trực tràng. (5)

Quy trình thực hiện kỹ thuật thuyên tắc hóa chất qua động mạch gan

Tiến trình thực hiện kỹ thuật thuyên tắc hóa chất qua động mạch gan (TACE) thường được thực hiện theo các bước cơ bản sau, giúp đảm bảo thuốc hóa chất tập trung vào khối u gan và hạn chế ảnh hưởng đến phần gan lành:

1. Chuẩn bị trước thủ thuật xâm lấn

Trước khi thực hiện thủ thuật, Bác sĩ sẽ chẩn đoán hình ảnh can thiệp bằng cách sử dụng một ống nhỏ (catheter) và công nghệ hình ảnh tiên tiến để đánh giá tổng quan.

Thông thường kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sẽ được thực hiện là chụp cắt lớp vi tính (CT) đa pha hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) đa pha. Hai phương pháp này đóng vai trò bổ sung cho nhau: CT có ưu điểm thể hiện giải phẫu mạch máu, vôi hóa và tích tụ Lipiodol sau TACE, trong khi MRI giúp phát hiện các ung thư biểu mô tế bào gan nhỏ, đánh giá khối u sau điều trị cũng như các đặc điểm của khối u nhờ độ phân giải tương phản tốt.

Đồng thời, bệnh nhân sẽ thực hiện xét nghiệm máu để được đánh giá chức năng thận và kiểm tra các vấn đề về đông máu. Ngoài ra, Bác sĩ có thể kê các đơn thuốc giúp bệnh nhân giảm nguy cơ nhiễm trùng, giảm thiểu buồn nôn và bảo vệ thận khỏi các chất có hại được giải phóng bởi các tế bào khối u bị hoại tử.

2. Tiến trình can thiệp nội mạch

Đầu tiên, Bác sĩ sẽ thực hiện gây tê tại chỗ với bệnh nhân. Đối với bệnh nhi, có thể sử dụng gây mê toàn thân để bệnh nhân ngủ trong suốt quá trình phẫu thuật; đối với người lớn thường sẽ dùng thuốc an thần để giúp họ thư giãn và buồn ngủ. Lúc này, Bác sĩ chuyên khoa X-quang can thiệp sẽ rạch một đường nhỏ trên mạch máu gần cổ tay hoặc bẹn, sau đó đưa một ống thông qua vết rạch và hướng đến khối u bằng phương pháp chụp huỳnh quang.

Tiếp đó, một loại thuốc cản quang đặc biệt được tiêm vào để giúp hình dung khối u và các mạch máu xung quanh. Hỗn hợp thuốc hóa trị và thuốc gây tắc mạch sẽ được đưa trực tiếp vào khối u. Sau khi hoàn tất thủ thuật, ống thông sẽ được tháo ra và vết mổ sẽ được đóng lại bằng băng.

⇒ Xem thêm: Các kỹ thuật truyền hóa chất qua động mạch gan (HAIC)

3. Giai đoạn sau thủ thuật

Sau khi thực hiện thủ thuật, bệnh nhân sẽ nằm trên giường bệnh 4 - 6 giờ để giảm thiểu nguy cơ bầm tím/chảy máu từ động mạch. Sau đó bệnh nhân cần được đánh giá lại thể trạng, theo dõi và có thể kê một số loại thuốc cần thiết để giảm tác dụng phụ. Hầu hết bệnh nhân có thể về nhà nghỉ ngơi vào ngày hôm sau thực hiện thủ thuật.

Sau khi thực hiện thủ thuật TACE, nhiều người sẽ bị đau, buồn nôn, nôn và sốt nhẹ - được gọi là hội chứng sau thuyên tắc. Các biến chứng lớn không phổ biến, chỉ xảy ra ở 5% bệnh nhân và bệnh nhân thường được xuất viện trong 1 hoặc 2 ngày cho đến khi triệu chứng này thuyên giảm. Khi xuất viện nghỉ ngơi tại nhà, các tác dụng phụ như sốt vẫn có thể kéo dài tới một tuần, mệt mỏi và chán ăn có thể kéo dài vài tuần, vẫn cần dùng thuốc giảm đau và buồn nôn dai dẳng.

Ưu điểm và nhược điểm khi thực hiện thuyên tắc hóa chất qua động mạch gan

Tương tự bất kỳ kỹ thuật y khoa nào, thủ thuật TACE không chỉ mang lại những lợi ích rõ rệt mà cũng tồn tại những hạn chế nhất định, cụ thể như sau:

1. Ưu điểm

Phương pháp tắc mạch hóa chất ngăn chặn sự phát triển của khối u ở khoảng 70% bệnh nhân, từ đó kéo dài thời gian sống và hiếm khi ảnh hưởng đến hoạt động của gan. Đồng thời, thời gian hồi phục sẽ nhanh hơn so với các phương pháp điều trị ung thư truyền thống, vì phương pháp này hoạt động bằng việc đưa hóa chất trực tiếp vào khối u qua động mạch gan, có khả năng tăng liều hóa chất đồng thời giảm tác dụng phụ ở các bộ phận khác của cơ thể. Hầu hết bệnh nhân sẽ cảm thấy khỏe hơn chỉ sau vài tuần.

Bên cạnh đó, TACE có thể thực hiện lặp lại để kiểm soát sự tiến triển của bệnh, đặc biệt là nếu khối u sống mới phát triển hoặc khối u quá lớn chỉ đáp ứng một phần.

2. Nhược điểm

Mặc dù thủ thuật TACE thường được coi là phương pháp điều trị an toàn, nhưng cũng tồn tại một số rủi ro nhất định, bao gồm:

• Trong một số trường hợp, TACE có thể gây suy giảm chức năng gan tạm thời;
• Nhiễm trùng hoặc chảy máu tại vị trí đặt ống thông (tương tự như bất kỳ thủ thuật nào liên quan đến mạch máu);
• Túi mật có thể bị nhiễm trùng do lưu lượng máu qua các mạch máu bị chặn;
• Trường hợp gặp biến chứng về thận hoặc tim mạch cực hiếm, chỉ xuất hiện ở ít hơn 1% bệnh nhân.

Thuyên tắc hóa chất qua động mạch gan phát huy hiệu quả dựa trên nguyên tắc can thiệp chọn lọc, vừa làm tắc nguồn máu nuôi khối u, vừa đưa thuốc hóa trị tác động trực tiếp tại tổn thương, giúp kiểm soát bệnh trong khi hạn chế ảnh hưởng toàn thân. Tuy nhiên, đây cũng là kỹ thuật đòi hỏi chức năng gan còn đủ dự trữ, bởi gan phải chịu đồng thời tác động của thiếu máu cục bộ và thuốc điều trị tại chỗ.

Trong bối cảnh đó, việc bảo vệ gan từ sớm trước các nguy cơ viêm gan virus có ý nghĩa then chốt. Các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân, đặc biệt là nhóm có bệnh gan nền hoặc nguy cơ cao, nên chủ động tiêm vắc xin phòng viêm gan A và viêm gan B nhằm giảm nguy cơ viêm gan cấp, mạn tính và suy gan, qua đó góp phần duy trì chức năng gan ổn định và nâng cao hiệu quả cũng như độ an toàn của các can thiệp điều trị như TACE về lâu dài.

Hiện tại, VNVC hiện đang cung ứng đầy đủ các loại vắc xin phòng các bệnh viêm gan nguy hiểm cho trẻ sơ sinh, trẻ em và người lớn, triển khai tiêm an toàn, hiệu quả tại hàng trăm trung tâm trên toàn quốc, giá thành hợp lý, luôn bình ổn, nhiều ưu đãi, hỗ trợ tiêm trước - trả sau không lãi suất.

Để được tư vấn, đặt lịch tiêm và giải đáp các thắc mắc liên quan đến gói vắc xin tại VNVC, Quý khách có thể liên hệ trực tiếp với VNVC theo thông tin sau:

• Hotline: 028 7102 6595;
• Fanpage: VNVC – Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Xem thêm những thông tin tiêm chủng hữu ích từ kênh Tik Tok: https://www.tiktok.com/@vnvc.vn;
• Tra cứu trung tâm tiêm chủng VNVC gần nhất tại đây;
• Để đặt mua vắc xin và tham khảo các sản phẩm vắc xin, Quý khách vui lòng truy cập: https://vax.vnvc.vn/vaccine;
• Đặt mua các sản phẩm chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng chính hãng, chất lượng cao từ các thương hiệu uy tín hàng đầu quốc tế như Nestlé Health Science (Thụy Sĩ), Asahi - Wakodo (Nhật Bản), ECO Green (sản xuất tại Mỹ) với giá ưu đãi tại VNVC SHOP TẠI ĐÂY;

Quý Khách hàng có thể cài đặt ứng dụng “Trợ lý tiêm chủng toàn năng” – app VNVC dễ dàng thông qua 2 đường dẫn sau:

• IOS (iPhone, iPad…): https://bit.ly/VNVC_APPSTORE
• Android (Oppo, Samsung, Sony…): https://bit.ly/VNVC_GGPLAY

Nhìn chung, thuyên tắc hóa chất qua động mạch gan (TACE) hoạt động dựa trên sự phối hợp giữa việc đưa trực tiếp hóa chất vào động mạch nuôi dưỡng khối u, đồng thời ngăn chặn dòng máu nuôi dưỡng khối u này bằng chất gây tắc, từ đó tiêu diệt tế bào ung thư một cách hiệu quả.