Tiêm vắc xin cúm có phòng được cúm A không?

Tiêm vắc xin cúm là biện pháp phòng bệnh cúm và các biến chứng nguy hiểm của cúm chủ động, hiệu quả và an toàn. Vậy, tiêm vắc xin cúm có phòng được cúm A không bởi cúm A là chủng virus cúm lưu hành phổ biến tại Việt Nam, có độc lực cao, lây lan nhanh và tiến triển nhanh chóng, dễ biến chứng bệnh nặng như suy hô hấp, viêm cơ tim, thậm chí dẫn đến tử vong.

Tiêm vắc xin cúm có phòng được cúm A không?

Vắc xin cúm có khả năng bảo vệ hiệu quả trước các phân nhóm virus cúm A được dự đoán là lưu hành phổ biến trong mùa cúm. Đây là một trong những biện pháp chủ động và hiệu quả để ngăn ngừa cúm A.

Vắc xin cúm mùa, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các cơ quan y tế công cộng khuyến cáo tiêm mỗi năm, được thiết kế để bảo vệ cơ thể trước những chủng virus cúm phổ biến trong mùa cúm đó. Các loại vắc xin cúm hiện nay thường là loại vắc xin 3 thành phần (trivalent) hoặc vắc xin 4 thành phần (quadrivalent), bao gồm:

• Hai chủng của virus cúm A (thường là H1N1 và H3N2);
• Một hoặc hai chủng của virus cúm B (tùy loại vắc xin).

Vắc xin cúm được sản xuất dựa trên các dự đoán của các nhà khoa học về các chủng virus cúm A và cúm B có khả năng lưu hành trong mùa cúm sắp tới. Nếu các virus trong vắc xin phù hợp với các chủng cúm A thực tế đang lưu hành, hiệu quả bảo vệ có thể đạt tới 60%[2].

Lưu ý: Do virus cúm A liên tục biến đổi di truyền, vắc xin không thể bảo vệ hoàn toàn nếu xuất hiện các chủng cúm A mới hoặc khác biệt. Quá trình biến đổi này được gọi là "trôi kháng nguyên" (antigenic drift) và có thể khiến hệ miễn dịch ghi nhớ từ các mùa cúm trước đó không còn hiệu quả. Trong một số trường hợp hiếm gặp, virus cúm A có thể tái tổ hợp gen (antigenic shift) và tạo ra các chủng virus hoàn toàn mới, có khả năng gây ra đại dịch.

Dù không bảo vệ hoàn toàn, vắc xin vẫn đóng vai trò chính trong việc giảm các triệu chứng nặng hoặc tử vong. Người tiêm vắc xin thường có nguy cơ nhập viện, biến chứng (như viêm phổi) và tử vong thấp hơn so với người không tiêm, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính.

Các nghiên cứu cho thấy tiêm phòng cúm giảm nguy cơ nhập viện liên quan đến cúm ở trẻ em xuống 41%, ở người lớn là 82%. Những người đã tiêm vắc xin phòng cúm, nếu không may bị cúm, bệnh cũng sẽ nhẹ hơn, khả năng nhập viện ICU thấp hơn.

Ai nên tiêm cúm để phòng ngừa bệnh cúm A?

Vắc xin phòng cúm A được chỉ định tiêm cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn. Bất cứ ai cũng nên tiêm phòng cúm, đặc biệt là những đối tượng nguy cơ cao trở nặng khi mắc cúm như:

• Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là dưới 2 tuổi: Đây là nhóm trẻ nhỏ có hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn chỉnh, dễ bị tổn thương trước virus cúm A. Cúm ở trẻ nhỏ không chỉ gây ra các triệu chứng nặng mà còn dễ tiến triển thành các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, viêm phế quản hoặc viêm tai giữa.
• Người cao tuổi trên 65: Hệ miễn dịch của người cao tuổi suy giảm theo thời gian, khiến họ có nguy cơ cao bị nhiễm virus cúm A và gặp các biến chứng nặng. Tiêm vắc xin cúm hàng năm không chỉ giúp họ giảm nguy cơ nhiễm bệnh mà còn làm giảm tỷ lệ nhập viện và tử vong do các biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp hoặc suy tim.
• Phụ nữ mang thai: Đây là nhóm phụ nữ có hệ miễn dịch thay đổi để bảo vệ thai nhi, khiến họ dễ bị tổn thương hơn trước virus cúm A. Nhiễm cúm khi mang thai làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, sinh non hoặc sẩy thai. Tiêm vắc xin cúm không chỉ bảo vệ mẹ mà còn giúp truyền kháng thể cho thai nhi, mang lại sự bảo vệ gián tiếp cho trẻ trong những tháng đầu đời.
• Người có bệnh mạn tính, đặc biệt là các bệnh viêm phổi, hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), xơ phổi, bệnh thận mạn tính, bệnh gan, béo phì, tim mạch, tiểu đường, người mắc các bệnh làm suy giảm miễn dịch như HIV/AIDS hoặc đang điều trị hóa trị liệu, người có tiền sử đột quỵ hay rối loạn thần kinh, người đang hóa, xạ trị hoặc sử dụng các loại thuốc ức chế miễn dịch trong thời gian dài…: Nhóm này không chỉ dễ bị nhiễm cúm A mà còn có nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm nhanh chóng hơn so với người khỏe mạnh…
• Nhân viên y tế và những người làm việc trong môi trường chăm sóc sức khỏe: Nhân viên y tế thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân là nhóm dễ nhiễm virus cúm A và cũng là nguồn lây lan cho những người khác. Việc tiêm vắc xin cúm vừa bảo vệ sức khỏe cá nhân vừa giảm nguy cơ lây lan cúm cho bệnh nhân và cộng đồng.
• Người sinh sống và làm việc trong môi trường tập thể, đông đúc như mái ấm, viện dưỡng lão, nhà trẻ, trường học, khu công nghiệp, ký túc xá…: Đây là nhóm người dễ bị phơi nhiễm và lây lan virus cúm A trong cộng đồng.
• Người chăm sóc trẻ sơ sinh hoặc người cao tuổi: Đây cũng là nhóm đối tượng dễ trở thành cầu nối truyền bệnh nếu không được tiêm phòng cúm.

Các loại vắc xin cúm phòng cúm A được Bộ Y tế cấp phép sử dụng hiện nay

Bên cạnh tiêm vắc xin cúm có phòng được cúm A không thì loại vắc xin nào phòng được cúm A do Bộ Y tế cấp phép. Tại Việt Nam, Bộ Y tế cấp phép lưu hành và tiêm chủng rộng rãi cho người dân các loại vắc xin phòng cúm A bao gồm: Vaxigrip (Pháp), Influvac (Hà Lan), GC Flu Quadrivalent (Hàn Quốc), Ivacflu-S (Việt Nam), Fluzone High-Dose (Mỹ), Flumist (Mỹ).

• Vắc xin Vaxigrip (Pháp): Vắc xin Vaxigrip cung cấp khả năng phòng 3 chủng virus cúm bao gồm: A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria. Vắc xin được nghiên cứu và sản xuất bởi tập đoàn dược phẩm Sanofi Pasteur của Pháp và được chỉ định tiêm chủng cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn.
• Vắc xin Influvac Tetra (Hà Lan): Vắc xin Influvac Tetra của hãng Abbott Hà Lan tương tự, là vắc xin phòng cúm tứ giá có khả năng phòng 4 chủng virus cúm bao gồm: A/H1N1, A/H3N2, B Yamagata và B Victoria. Vắc xin dùng cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn.
• Vắc xin GCflu Quadrivalent (Hàn Quốc): Vắc xin GCflu Quadrivalent do hãng Green Cross Hàn Quốc phát triển, có khả năng phòng 4 chủng virus cúm A/H1N1, A/H3N2, B Yamagata và B Victoria. Trẻ em từ 6 tháng tuổi và người lớn sử dụng qua đường tiêm bắp.
• Vắc xin Ivacflu-S (Việt Nam) : Vắc xin phòng cúm Việt Nam là vắc xin cúm tam giá có khả năng phòng 3 chủng cúm bao gồm: cúm A/H3N2, cúm A/H1N1, và cúm B (Victoria/Yamagata). Vắc xin được chỉ định tiêm cho người từ 18 tuổi đến 60 tuổi (đến sinh nhật lần thứ 60).
• Vắc xin cúm liều cao Fluzone High-Dose (Mỹ): là vắc xin cúm bất hoạt, liều cao, giúp phòng ngừa 3 chủng virus cúm gồm 2 chủng cúm A là A/H1N1, A/H3N2 và 1 dòng cúm B/Victoria cho người từ 60 tuổi trở lên.
• Vắc xin Flumist (Mỹ): Vắc xin cúm dạng xịt Flumist được chỉ định phòng ngừa cúm mùa do 3 chủng virus cúm đang lưu hành gồm 2 chủng cúm A (A/H1N1, A/H3N2) và 1 dòng cúm B/Victoria cho trẻ từ 2 tuổi đến dưới 18 tuổi.

Các biện pháp hỗ trợ khác giúp phòng ngừa bệnh cúm A

Song song với việc tiêm phòng, người dân cần áp dụng các biện pháp hỗ trợ phòng cúm, bao gồm:

• Vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 20 giây, đặc biệt là sau khi ho, hắt hơi hay tiếp xúc với các bề mặt công cộng.
• Tránh tiếp xúc gần: Nên giữ khoảng cách với bệnh nhân cúm hoặc người có triệu chứng nghi ngờ cúm như sốt, ho, đau họng. Trong mùa cúm, cần hạn chế tụ tập nơi đông người, trong không gian kín
• Tăng cường miễn dịch: Chế độ ăn lành mạnh với nhiều rau xanh, trái cây và các thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất có khả năng cung cấp dưỡng chất cho hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn. Song song đó, bạn cần uống đủ nước để duy trì độ ẩm của niêm mạc đường hô hấp, tăng khả năng chống lại virus. Đừng quên ngủ đủ giấc 7 - 8 tiếng mỗi ngày, để cơ thể phục hồi và tăng cường miễn dịch. Tập thể dục thường xuyên để tăng cường lưu thông máu và kích thích miễn dịch
• Vệ sinh môi trường sống: Bên cạnh vệ sinh cá nhân, thì vệ sinh môi trường sống cũng rất quan trọng để giảm nguy cơ lây nhiễm virus cúm. Hãy để cửa thông gió thường xuyên để không khí trong nhà lưu thông tốt. Lau chùi các bề mặt tiếp xúc như tay nắm cửa, bàn, ghế, sàn nhà bằng dung dịch khử trùng để loại bỏ mầm bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêm vắc xin cúm rồi có thể bị cúm A không?

Tiêm vắc xin cúm rồi vẫn có thể mắc cúm, nhưng nếu mắc bệnh thì thường nhẹ hơn, đồng thời nguy cơ biến chứng cũng thấp hơn, vắc xin giúp giảm đáng kể khả năng mắc bệnh và mức độ nghiêm trọng.

2. Thời điểm nào tốt để tiêm phòng cúm

Virus cúm có khả năng thay đổi tính kháng nguyên liên tục. Khả năng miễn dịch sau khi tiêm vắc xin cúm cũng sẽ giảm dần theo thời gian. Do đó, người dân nên tiêm vắc xin cúm hàng năm để có khả năng bảo vệ tối ưu trước bệnh cúm.

Tiêm vắc xin cúm có phòng được cúm A không? Tiêm vắc xin cúm là một trong các biện pháp phòng bệnh cúm được đánh giá hiệu quả, an toàn và tiết kiệm. Vắc xin lưu hành tại nước ta có khả năng phòng các chủng cúm A phổ biến như A/H1N1, A/H3N2 cùng chủng cúm B Victoria. Người dân cần tiêm phòng cúm đúng lịch, đủ liều và không quên lịch nhắc lại hàng năm để tối ưu hóa sự bảo vệ của vắc xin. Theo dõi ngay VNVC để cập nhất thêm nhiều thông tin bổ ích về sức khỏe.