Mưa kéo dài, cúm vào mùa khiến người cao tuổi đối mặt nguy cơ biến chứng nặng

Bác sĩ tham vấn BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo

Quản lý Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC

Tác giả Lương Diễm Chinh

Ngày đăng: 12/10/2026

Theo dõi VNVC: GGoogle News GThêm trên Google Chọn VNVC làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm. Xem hướng dẫn.

Virus cúm gia tăng, người cao tuổi đối mặt nguy cơ viêm phổi, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và bệnh nền trở nặng. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tỷ lệ xét nghiệm cúm dương tính tại khu vực Tây Thái Bình Dương tăng trong hai tuần đến tuần 33/2026; tại Việt Nam, số ca mắc cúm cũng ghi nhận xu hướng gia tăng trong những tuần gần đây, Bộ Y tế cũng phát cảnh báo vào ngày 1/10, khuyến cáo người dân chủ động phòng bệnh.

Mưa lớn, ngập lụt diễn ra tại nhiều khu vực trong cả nước, trong khi hoạt động của virus cúm tại khu vực Tây Thái Bình Dương có xu hướng gia tăng. Theo dữ liệu giám sát của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đến tuần 33/2026, tỷ lệ xét nghiệm cúm dương tính trong khu vực tăng từ khoảng 12 - 13% chỉ trong hai tuần. Một số chuyên gia nhận định mùa cúm có thể bắt đầu sớm hơn tại một số quốc gia trong năm nay.

Tại Việt Nam, số ca mắc cúm mùa cũng có xu hướng tăng nhẹ trong một số tuần gần đây. Ngày 1/10, Bộ Y tế khuyến cáo người dân chủ động phòng bệnh, đặc biệt lưu ý người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh nền.

BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết, thời tiết chuyển lạnh, độ ẩm cao và việc sinh hoạt trong không gian kín có thể làm thay đổi nguy cơ phơi nhiễm virus. Tuy nhiên, mức độ lưu hành của virus, đặc điểm từng chủng và hành vi tiếp xúc cũng ảnh hưởng đến khả năng lây truyền. Vì vậy, trong giai đoạn virus cúm gia tăng, người dân cần chú trọng các biện pháp phòng bệnh, nhất là những người có nguy cơ diễn biến nặng.

Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm, chủ yếu thuộc chủng cúm A và B gây ra. Virus lây lan chủ yếu qua các hạt dịch tiết đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, đặc biệt trong điều kiện tiếp xúc gần. Sau khoảng 1 - 4 ngày ủ bệnh, người mắc cúm thường khởi phát đột ngột các triệu chứng như sốt, ớn lạnh, ho, đau họng, sổ mũi, đau đầu, đau cơ và mệt mỏi. Phần lớn trường hợp hồi phục sau khoảng một tuần, nhưng một số người có thể gặp biến chứng nghiêm trọng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm trên toàn cầu có khoảng một tỷ ca cúm mùa, trong đó 3 -5 triệu trường hợp mắc bệnh nặng và 290.000 - 650.000 ca tử vong liên quan đến bệnh hô hấp. Đáng lưu ý, WHO xác định người từ 65 tuổi trở lên và người mắc bệnh mãn tính thuộc nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng nghiêm trọng khi nhiễm virus cúm, cần được ưu tiên bảo vệ và chủ động phòng bệnh.

BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo cho biết, tuổi càng cao, hệ miễn dịch càng suy giảm, khiến cơ thể giảm khả năng chống lại tác nhân gây bệnh. Đồng thời, người cao tuổi thường có một hoặc nhiều bệnh nền như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, suy tim, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính hoặc bệnh thận. Khi nhiễm cúm, phản ứng viêm và những thay đổi trong hoạt động của cơ thể có thể khiến các bệnh lý này mất ổn định, làm tăng nguy cơ biến chứng.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), trong nhiều mùa cúm, người từ 65 tuổi trở lên chiếm khoảng 70 - 85% số ca tử vong liên quan đến cúm mùa và 50 - 70% số ca nhập viện do cúm tại Hoa Kỳ.

Viêm phổi là một trong những biến chứng nghiêm trọng của cúm, đặc biệt ở người cao tuổi. Virus cúm có thể trực tiếp gây tổn thương đường hô hấp dưới, dẫn đến viêm phổi và làm suy giảm khả năng trao đổi oxy của phổi. Ngoài ra, người bệnh còn có nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn sau nhiễm virus, khiến tổn thương phổi tiến triển nặng hơn. Khi quá trình trao đổi oxy bị ảnh hưởng nghiêm trọng, người bệnh có thể xuất hiện khó thở, thở nhanh, tím và suy hô hấp, cần được can thiệp y tế kịp thời.

Ở người cao tuổi, dấu hiệu viêm phổi đôi khi không điển hình. Người bệnh có thể không sốt cao hoặc ho nhiều mà chỉ mệt mỏi bất thường, ăn uống kém, lú lẫn, đi lại khó khăn hoặc giảm khả năng tự chăm sóc. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với thay đổi do tuổi tác, khiến việc phát hiện bệnh chậm trễ. Đặc biệt, ở người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hoặc suy tim, nhiễm trùng đường hô hấp có thể làm tình trạng khó thở tăng lên, khiến bệnh nền mất kiểm soát và gia tăng nguy cơ nhập viện.

Cúm còn có thể ảnh hưởng đến hệ tim mạch, nhất là ở người có tiền sử bệnh tim, xơ vữa động mạch hoặc đột quỵ. Khi cơ thể chống lại virus, phản ứng viêm toàn thân, sốt và tình trạng mất nước có thể làm tăng gánh nặng cho tim. Đồng thời, nhu cầu oxy của cơ thể tăng lên, trong khi tình trạng viêm cấp tính có thể góp phần thúc đẩy các biến cố tim mạch ở người vốn đã có nguy cơ.

Theo nghiên cứu được công bố năm 2018, nguy cơ nhồi máu cơ tim cao gấp khoảng 6 lần trong tuần đầu sau khi người bệnh được xác nhận nhiễm cúm. Một nghiên cứu khác năm 2020, phân tích hơn 80.000 người trưởng thành nhập viện vì cúm tại Hoa Kỳ trong 8 mùa cúm cũng cho thấy khoảng 12% gặp biến chứng tim nghiêm trọng cấp tính.

Bên cạnh đó, nhiễm cúm có thể khiến đường huyết khó kiểm soát hơn ở người mắc đái tháo đường, làm tăng tình trạng khó thở ở người mắc bệnh phổi mạn tính hoặc gây thêm áp lực cho tim ở người suy tim. Khi mắc nhiều bệnh nền cùng lúc, người cao tuổi càng có nguy cơ gặp diễn biến phức tạp và cần thời gian điều trị, phục hồi lâu hơn.

Sau một cúm nặng, người bệnh có nguy cơ cao đối mặt với các di chứng kéo dài như mệt mỏi, mất sức cơ, giảm khả năng đi lại và ăn uống kém có thể khiến người cao tuổi gặp khó khăn trong sinh hoạt thường ngày, đặc biệt nếu phải nằm viện lâu hoặc vốn có sức khỏe yếu.

BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo cho biết quá trình phục hồi thể lực và khả năng tự chăm sóc có thể mất nhiều thời gian ở người lớn tuổi mắc nhiều bệnh nền hoặc trải qua đợt bệnh nặng. Vì vậy, mức độ ảnh hưởng của cúm không chỉ nằm ở nguy cơ tử vong và biến chứng cấp tính mà còn ở khả năng vận động, tính tự chủ và chất lượng cuộc sống sau bệnh.

Để giảm nguy cơ mắc cúm và biến chứng, tiêm vắc xin cúm hằng năm là một trong những biện pháp phòng bệnh quan trọng. Virus cúm liên tục biến đổi, thành phần vắc xin được cập nhật định kỳ để phù hợp hơn với các chủng virus dự kiến lưu hành. Miễn dịch sau tiêm cũng suy giảm theo thời gian, do đó người dân cần tiêm nhắc lại theo khuyến cáo, kể cả khi đã tiêm trong mùa cúm trước.

WHO khuyến cáo tiêm vắc xin cúm hàng năm cho người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và các nhóm có nguy cơ cao khác. Dù hiệu quả bảo vệ có thể khác nhau theo mùa, độ tuổi và mức độ tương đồng giữa thành phần vắc xin với virus đang lưu hành, tiêm chủng vẫn giúp giảm nguy cơ mắc cúm và hạn chế nguy cơ bệnh diễn tiến nặng.

Hiện nay, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cung cấp đầy đủ vắc xin cúm mùa cho nhiều nhóm tuổi, với quy trình bảo quản vắc xin đạt chuẩn GSP chất lượng quốc tế, đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng giàu kinh nghiệm và quy trình tiêm chủng an toàn. Khách hàng được khám sàng lọc, tư vấn loại vắc xin và lịch tiêm phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe, bệnh lý nền; đồng thời được theo dõi sau tiêm và hướng dẫn chăm sóc tại nhà.

Danh mục vắc xin phòng cúm tại Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC

Bên cạnh tiêm chủng, người cao tuổi cần duy trì các thói quen giúp giảm nguy cơ lây nhiễm và hỗ trợ sức khỏe tổng thể. Người dân nên rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng, hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp và đeo khẩu trang tại nơi đông người hoặc khi đến cơ sở y tế. Chế độ dinh dưỡng đầy đủ, uống đủ nước, ngủ đủ giấc và vận động phù hợp với thể trạng cũng góp phần duy trì sức khỏe.

Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt, ho, khó thở, đau ngực, lú lẫn hoặc mệt mỏi bất thường, người cao tuổi và gia đình cần sớm liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá, đặc biệt khi người bệnh có sẵn bệnh nền. Không nên tự ý dùng thuốc hoặc trì hoãn thăm khám khi triệu chứng trở nặng, Bác sĩ Đạo khuyến cáo.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ