Hưởng ứng ngày Thế giới phòng chống bại liệt (24/10)

Ngày Thế giới phòng chống bại liệt (24/10) là dịp nâng cao nhận thức cộng đồng về căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể gây liệt vĩnh viễn, thậm chí đe dọa tính mạng, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Dù thế giới đã đạt được nhiều tiến bộ trong kiểm soát bệnh, virus bại liệt vẫn có nguy cơ lây lan tại một số khu vực. Vì vậy, duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao, chủ động phòng bệnh và bảo vệ trẻ bằng vắc xin là những yếu tố quan trọng hướng tới mục tiêu thanh toán bệnh bại liệt trên toàn cầu.

Ngày Thế giới phòng chống bại liệt là gì?

Ngày Thế giới Phòng chống Bại liệt (World Polio Day) được tổ chức thường niên vào ngày 24/10 nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về căn bệnh bại liệt, đồng thời kêu gọi các quốc gia duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao để tiến tới mục tiêu xóa sổ hoàn toàn virus bại liệt (Poliovirus) trên phạm vi toàn cầu. Đây cũng là dịp để ghi nhận những đóng góp của các tổ chức y tế, nhân viên y tế, tình nguyện viên và cộng đồng trong cuộc chiến chống lại căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm này.

Bại liệt là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Polio gây ra, chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ nhỏ. Bệnh có thể dẫn đến liệt không hồi phục, tàn tật suốt đời và thậm chí tử vong nếu virus tấn công hệ thần kinh trung ương. Mặc dù hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc xin.

1. Nguồn gốc ra đời của World Polio Day

Ngày Thế giới phòng chống bại liệt (24/10) được Rotary International khởi xướng nhằm kỷ niệm ngày sinh của Jonas Salk, nhà khoa học dẫn đầu nhóm nghiên cứu phát triển vắc xin bại liệt bất hoạt đầu tiên vào năm 1955. Đến năm 1961, nhà nghiên cứu Albert Sabin tiếp tục phát triển vắc xin bại liệt đường uống (OPV), góp phần mở rộng khả năng phòng bệnh trên toàn cầu.

Những tiến bộ trong nghiên cứu và ứng dụng vắc xin đã tạo tiền đề cho sự ra đời của Sáng kiến Toàn cầu Thanh toán Bại liệt (GPEI) vào năm 1988. Kể từ đó, các nỗ lực tiêm chủng và giám sát dịch tễ quốc tế đã giúp giảm hơn 99% số ca mắc bại liệt do virus hoang dại trên toàn thế giới.

Hằng năm, Ngày Thế giới phòng chống bại liệt là dịp để Rotary International, các tổ chức y tế, nhân viên y tế và cộng đồng cùng nhìn lại những thành tựu đã đạt được, nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của tiêm chủng và thúc đẩy các hành động cần thiết nhằm tiến tới mục tiêu thanh toán hoàn toàn bệnh bại liệt trên toàn cầu.

2. Thông điệp và mục tiêu xóa sổ Poliovirus toàn cầu của WHO

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng các đối tác toàn cầu đang thúc đẩy mục tiêu thanh toán bệnh bại liệt trên toàn thế giới, hướng đến một tương lai không còn trẻ em bị liệt do virus bại liệt. Dù số ca mắc do virus bại liệt hoang dại đã giảm hơn 99% kể từ năm 1988, virus vẫn còn lưu hành và có thể lây lan sang những khu vực đã kiểm soát được bệnh, đặc biệt tại cộng đồng có tỷ lệ tiêm chủng thấp. Vì vậy, WHO nhấn mạnh vai trò then chốt của tiêm chủng đầy đủ, giám sát dịch tễ và phát hiện, ứng phó nhanh với các ca bệnh hoặc ổ dịch nghi ngờ.

Chiến lược Thanh toán Bại liệt giai đoạn 2022 - 2026 của Sáng kiến Toàn cầu Thanh toán Bại liệt đề ra lộ trình hướng tới một thế giới không còn bất kỳ dạng virus bại liệt nào. Chiến lược tập trung vào hai mục tiêu trọng tâm: chấm dứt sự lây truyền virus bại liệt hoang dại tại các quốc gia còn lưu hành dịch; đồng thời ngăn chặn sự lây truyền của virus bại liệt biến đổi có nguồn gốc từ vắc xin và phòng ngừa các đợt bùng phát tại những quốc gia đã kiểm soát được bệnh.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, GPEI kết hợp những biện pháp phòng chống đã được chứng minh hiệu quả với các chiến thuật tăng cường, đổi mới và có trọng tâm. Các hoạt động được theo dõi, đánh giá và điều chỉnh linh hoạt theo tình hình dịch tễ, đặc điểm virus học, điều kiện thực tế, bối cảnh chính trị - xã hội và nguồn lực tài chính, đồng thời tận dụng các công cụ, giải pháp mới nhằm nâng cao hiệu quả triển khai.

Mục tiêu cuối cùng của chiến lược là bảo đảm không còn trẻ em nào trên thế giới bị liệt do bất kỳ dạng virus bại liệt nào. Để tiến gần hơn đến mục tiêu này, việc duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao, tăng cường giám sát dịch tễ và chủ động phát hiện, ứng phó với nguy cơ bùng phát dịch vẫn giữ vai trò then chốt.

3. Cột mốc công nhận thanh toán bệnh bại liệt tại Việt Nam

Trước khi vắc xin được triển khai rộng rãi, bệnh bại liệt từng gây ra nhiều đợt dịch lớn tại Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn 1957 - 1959, khiến nhiều trẻ nhỏ tử vong hoặc phải chịu di chứng liệt vĩnh viễn. Nhờ đẩy mạnh chương trình tiêm chủng và duy trì tỷ lệ bao phủ vắc xin trên 90%, Việt Nam từng bước kiểm soát bệnh. Ca bại liệt do virus hoang dại cuối cùng được ghi nhận vào năm 1997 và đến năm 2000, Việt Nam chính thức được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công nhận thanh toán bệnh bại liệt.

Tuy nhiên, thanh toán bệnh bại liệt tại Việt Nam không đồng nghĩa với việc nguy cơ đã hoàn toàn biến mất. Khi virus vẫn còn lưu hành ở một số nơi trên thế giới, nguy cơ xâm nhập và lây lan vẫn tồn tại. Vì vậy, WHO khuyến cáo các quốc gia tiếp tục duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao, giám sát dịch tễ và bảo đảm trẻ em được uống, tiêm vắc xin phòng bại liệt đầy đủ, đúng lịch theo Chương trình Tiêm chủng mở rộng, góp phần bảo vệ thành quả đã đạt được và hướng tới mục tiêu thanh toán bệnh trên toàn cầu.

Hành động hưởng ứng ngày Thế giới phòng chống bại liệt

Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng chống bại liệt 24/10, mỗi cá nhân và gia đình có thể góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng thông qua những hành động thiết thực, đặc biệt là chủ động phòng bệnh cho trẻ em. Dù nhiều quốc gia đã thanh toán bệnh bại liệt, virus vẫn có nguy cơ lây lan khi còn tồn tại những khu vực chưa được kiểm soát hoàn toàn.

Để bảo vệ trẻ và duy trì thành quả phòng chống bại liệt, phụ huynh nên thực hiện các biện pháp sau:

• Cho trẻ uống, tiêm vắc xin bại liệt đầy đủ, đúng lịch: Tuân thủ lịch tiêm chủng theo khuyến cáo của Bộ Y tế, giúp trẻ hình thành miễn dịch và giảm nguy cơ mắc bệnh.
• Kiểm tra lịch sử tiêm chủng của trẻ: Nếu trẻ bỏ lỡ một hoặc nhiều liều, phụ huynh nên liên hệ cơ sở tiêm chủng để được tư vấn lịch tiêm bù phù hợp.
• Duy trì vệ sinh cá nhân và môi trường sống: Rửa tay bằng xà phòng, sử dụng nguồn nước sạch, ăn chín uống sôi và giữ gìn vệ sinh môi trường để hạn chế nguy cơ lây truyền virus qua đường phân - miệng.
• Theo dõi sức khỏe và chủ động đưa trẻ đi khám: Khi trẻ có biểu hiện bất thường như sốt kèm yếu cơ, yếu hoặc liệt chi đột ngột, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và xử trí kịp thời.
• Chia sẻ thông tin phòng bệnh chính xác: Tuyên truyền về lợi ích của vắc xin, khuyến khích các gia đình đưa trẻ đi tiêm chủng và tránh lan truyền thông tin sai lệch khiến cộng đồng chủ quan với bệnh.

⇒ Xem thêm: Các loại vắc xin bại liệt phòng bệnh hiệu quả cho trẻ mẹ phải biết

Ngày Thế giới phòng chống bại liệt 24/10 nhắc nhở mỗi người về tầm quan trọng của việc duy trì các biện pháp phòng bệnh, ngay cả khi số ca mắc đã giảm đáng kể. Để bảo vệ trẻ trước nguy cơ nhiễm virus bại liệt, phụ huynh cần đưa trẻ đi tiêm/uống vắc xin đầy đủ, đúng lịch theo khuyến cáo, đồng thời phối hợp thực hiện các biện pháp vệ sinh và phòng chống dịch. Mỗi trẻ được bảo vệ bằng vắc xin là một bước tiến hướng tới tương lai không còn bệnh bại liệt.