Bệnh bạch hầu có tái phát không là vấn đề được nhiều phụ huynh và cộng đồng quan tâm khi vẫn còn tình trạng các ổ dịch rải rác tái xuất tại nhiều địa phương, dù bệnh đã được kiểm soát nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng. Thực tế cho thấy, khả năng miễn dịch suy giảm theo thời gian, cùng việc tiêm nhắc chưa được duy trì đầy đủ ở cả trẻ em và người lớn, đang tạo điều kiện để vi khuẩn bạch hầu quay trở lại, đặt ra yêu cầu cấp thiết về củng cố hàng rào miễn dịch cộng đồng.

Bệnh bạch hầu có tái phát không?

Người từng mắc bạch hầu vẫn có thể tái nhiễm, bởi bệnh không tạo miễn dịch suốt đời. Khi không có miễn dịch đặc hiệu hoặc kháng thể bảo vệ giảm thấp, mọi lứa tuổi đều có nguy cơ mắc bệnh trở lại.

Ngay cả việc tiêm chủng vắc xin, tạo miễn dịch chủ động chống lại ngoại độc tố của vi khuẩn bạch hầu, khả năng miễn dịch cũng không kéo dài vĩnh viễn mà tồn tại không một khoảng thời gian nhất định, sau đó giảm dần, thường là 10-20 năm. Theo nhiều nghiên cứu, sau 20 năm chỉ có khoảng 10-20% người lớn duy trì được kháng thể bảo vệ. Đây cũng là lý do lý giải cho khuyến cáo lịch tiêm nhắc vắc xin chứa thành phần bạch hầu mỗi 10 năm, đối với người lớn và thanh thiếu niên đã tiêm đủ liều cơ bản.

Một số trường hợp đặc biệt có thể cần tiêm nhắc sớm hơn, mỗi 5 năm, như người cao tuổi, người có bệnh nền mạn tính, phụ nữ mang thai (ở một số thai kỳ nhất định) hoặc những người làm công việc có nguy cơ cao…, theo chỉ định của bác sĩ.

Bạch hầu gây bệnh chủ yếu bằng ngoại độc tố (diphtheria toxin) do vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae tiết ra; chính độc tố này gây tổn thương mô (niêm mạc, tim, thần kinh) mà không phải bản thân vi khuẩn. Khi có kháng thể trung hòa (antitoxin) đủ cao trong máu, độc tố vi khuẩn bị trung hòa trước khi gây tổn thương (1). Hiện bệnh chủ yếu xuất hiện lẻ tẻ ở vùng sâu, vùng xa – nơi tỷ lệ tiêm chủng thấp hoặc người dân chưa tiêm đủ, tiêm nhắc lại không đầy đủ.

Cần làm gì để phòng ngừa bệnh bạch hầu tái phát?

• Tiêm vắc xin đầy đủ: Tuy đã có vắc xin trong cả chương trình tiêm chủng mở rộng và dịch vụ tại các cơ sở uy tín như VNVC, thậm chí đã có thuốc điều trị kháng độc tố bạch hầu (SAD), song bệnh vẫn chưa được loại bỏ hoàn toàn tại nước ta. Người dân vẫn có thể mắc bệnh, tái nhiễm nếu không được tiêm vắc xin và tiếp xúc với mầm bệnh. Để chủ động phòng tránh bệnh bạch hầu, Bộ Y tế khuyến cáo người dân cần tiêm vắc xin phòng bạch hầu đầy đủ, đúng lịch để đảm bảo miễn dịch phòng bệnh cho người trong độ tuổi tiêm chủng.
• Tuân thủ điều trị và theo dõi sau bệnh: Dùng thuốc đủ liều, đúng thời gian theo chỉ định; tái khám và xét nghiệm kiểm tra để đảm bảo đã loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn.
• Giữ vệ sinh cá nhân và đường hô hấp: Rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, súc họng bằng dung dịch sát khuẩn để giảm nguy cơ tái nhiễm.
• Hạn chế tiếp xúc nguồn lây: Tránh tiếp xúc gần với người nghi ngờ mắc bệnh, đặc biệt trong khu vực có ổ dịch; đeo khẩu trang khi đến nơi đông người.
• Khử khuẩn môi trường sống: Vệ sinh, thông thoáng nhà cửa, lớp học, đồ dùng cá nhân để hạn chế vi khuẩn tồn lưu.
• Theo dõi người tiếp xúc gần: Người sống cùng hoặc tiếp xúc gần cần được khám, dự phòng kháng sinh và tiêm nhắc nếu cần.

Vậy, bệnh bạch hầu có tái phát không? Câu trả lời là hoàn toàn có thể nếu người đã mắc bệnh có nồng độ kháng thể dưới mức bảo vệ. Do đó, dù đã mắc bạch hầu hay chưa thì việc chủ động phòng bệnh bằng vắc xin là biện pháp an toàn, hiệu quả giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ lây nhiễm bệnh cho bản thân và những người xung quanh.