Giải mã viêm gan tự miễn ở trẻ em

Viêm gan tự miễn ở trẻ em là bệnh lý hiếm gặp nhưng có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như xơ gan, suy gan, ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bệnh xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công các tế bào gan bình thường, gây tổn thương khiến gan khó hoạt động bình thường.

Viêm gan tự miễn ở trẻ em là gì?

Viêm gan tự miễn ở trẻ em là bệnh viêm hoại tử gan hiếm gặp, chưa rõ nguyên nhân và được cho là bắt nguồn từ sự rối loạn điều hòa phản ứng miễn dịch khi tiếp xúc với các tác nhân kích hoạt từ môi trường ở những người có cơ địa di truyền.

Trong bệnh viêm gan tự miễn, hệ miễn dịch hoạt động sai lệch, nhầm lẫn và tấn công chính các tế bào gan khỏe mạnh. Điều này gây tổn thương gan, làm suy giảm chức năng và ảnh hưởng đến quá trình hoạt động bình thường của gan. Bệnh nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, có thể tiến triển nhanh, dẫn đến xơ gan và suy gan. (2)

Ở trẻ em, bênh được chia thành hai loại chính:

• Viêm gan tự miễn loại 1: Đây là thể bệnh phổ biến nhất, thường gặp ở lứa tuổi học sinh và thanh thiếu niên. Loại 1 có kháng thể cơ trơn (SMA) và/hoặc kháng thể kháng nhân (ANA).
• Viêm gan tự miễn loại 2: Hiếm gặp hơn, đặc biệt tại Hoa Kỳ. Loại 2 được xác định bằng kháng thể microsome thận gan loại 1 (anti-LKM-1) và/hoặc kháng thể kháng cytosol gan loại 1 (anti-LC1). Thể bệnh này có xu hướng nghiêm trọng hơn, khó điều trị hơn và thường khởi phát ở trẻ nhỏ hơn so với loại 1.

Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ gây ra bệnh

Nguyên nhân chính xác gây ra bệnh này vẫn chưa được xác định rõ ràng. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy, bệnh có thể liên quan đến sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm: (3)

• Đặc điểm thể chất di truyền từ bố mẹ: Trẻ có thể thừa hưởng một số gen nhất định từ bố mẹ, khiến hệ miễn dịch dễ bị rối loạn và tăng nguy cơ mắc bệnh.
• Môi trường: Tiếp xúc với một số độc tố, thuốc hoặc một số loại nhiễm trùng có thể gây viêm gan tự miễn ở trẻ em có cơ địa di truyền.
• Các vấn đề về hệ miễn dịch: Ở những người mắc bệnh này, một số tế bào điều hòa (ổn định) hệ miễn dịch bị giảm hoặc yếu đi, trong khi các tế bào khác khiến hệ miễn dịch tấn công lại hoạt động thường xuyên hơn hoặc mạnh hơn.
• Giới tính nữ: Mặc dù cả nam và nữ đều có nguy cơ mắc bệnh nhưng bệnh này lại phổ biến hơn ở nữ giới.

Triệu chứng bệnh viêm gan tự miễn ở trẻ em

Viêm gan tự miễn loại 1 và loại 2 đều có các triệu chứng tương tự nhau. Thông thường, các triệu chứng có thể xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển theo thời gian. Một số trẻ có thể không có triệu chứng rõ ràng, chỉ có thể được chẩn đoán dựa trên các xét nghiệm máu bất thường. Khi các triệu chứng xuất hiện, có thể bao gồm:

• Mệt mỏi (cảm thấy mệt mỏi mọi lúc);
• Phân nhạt màu hoặc xám;
• Buồn nôn;
• Nôn mửa;
• Gan hoặc lá lách to;
• Ngứa hoặc phát ban;
• Vàng da (da và mắt có màu vàng) ;
• Nước tiểu sẫm màu;
• Mất cảm giác thèm ăn;
• Đau bụng (belly);
• Đau nhức khớp.

Các biến chứng có thể gặp phải khi trẻ mắc viêm gan tự miễn

Viêm gan tự miễn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể gây sẹo vĩnh viễn cho mô gan, được gọi là xơ gan. Các biến chứng của xơ gan bao gồm: (4)

• Giãn tĩnh mạch thực quản: Tĩnh mạch cửa dẫn máu từ ruột đến gan, khi lưu thông máu qua tĩnh mạch cửa bị tắc nghẽn, máu có thể trào ngược vào các mạch máu khác, chủ yếu là dạ dày và thực quản. Những mạch máu này có thành mỏng, chứa nhiều máu hơn mức cần thiết nên dễ bị chảy máu. Chảy máu ồ ạt ở thực quản hoặc dạ dày từ những mạch máu này là trường hợp nghiêm trọng, đe dọa đến tính mạng.
• Dịch trong bụng (cổ trướng): Bệnh gan có thể khiến lượng dịch lớn tích tụ trong bụng. Cổ trướng có thể gây khó chịu, ảnh hưởng đến hô hấp. Đây là dấu hiệu của bệnh xơ gan tiến triển.
• Suy gan: Xảy ra khi tế bào gan bị tổn thương nghiêm trọng khiến gan không hoạt động tốt.
• Ung thư gan: Những người bị xơ gan có nguy cơ mắc ung thư gan cao hơn.

Viêm gan tự miễn ở trẻ được chẩn đoán như thế nào?

Để chẩn đoán viêm gan tự miễn ở trẻ em, bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện các biện pháp như:

• Xét nghiệm máu: Xét nghiệm kháng thể trong mẫu máu có thể phân biệt bệnh này với viêm gan virus và các bệnh lý khác có triệu chứng tương tự. Xét nghiệm này cũng giúp xác định loại viêm gan tự miễn mà trẻ mắc phải.
• Sinh thiết gan: Một mẫu mô gan sẽ được lấy để xác nhận chẩn đoán và xác định mức độ cũng như loại tổn thương gan.
• Xét nghiệm hình ảnh bụng và gan của trẻ, chẳng hạn như siêu âm, FibroScan hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI).

Phương pháp điều trị viêm gan tự miễn cho trẻ

Việc điều trị viêm gan tự miễn ở trẻ em là một quá trình lâu dài và phức tạp, nhằm kiểm soát phản ứng miễn dịch quá mức và bảo vệ gan khỏi những tổn thương vĩnh viễn.

1. Mục tiêu điều trị

Mục tiêu chính của việc điều trị là đưa bệnh vào trạng thái thuyên giảm, nghĩa là làm giảm hoặc loại bỏ các triệu chứng và đưa các chỉ số xét nghiệm về mức bình thường. Điều này giúp ngăn ngừa sự tiến triển của bệnh thành xơ gan, suy gan và các biến chứng nghiêm trọng khác.

2. Dùng thuốc ức chế miễn dịch

Dùng thuốc ức chế miễn dịch là phương pháp điều trị chính và hiệu quả. Các loại thuốc này hoạt động bằng cách làm dịu hệ miễn dịch, ngăn nó tấn công các tế bào gan. Có 2 loại thuốc chính được sử dụng bao gồm:

• Corticosteroid (Steroid): Prednisone (hoặc prednisolone) giúp ngăn chặn hệ miễn dịch tấn công gan, đồng thời cũng làm giảm viêm gan. Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định thuốc Budesonide. Đây là một corticosteroid khác, ít tác dụng phụ hơn, nhưng chủ yếu được dùng sau khi bệnh đã được kiểm soát.
• Thuốc ức chế miễn dịch: Azathioprine hoặc mercaptopurine thường được thêm vào liệu pháp điều trị. Chúng phối hợp với prednisone để kiểm soát hệ miễn dịch.

3. Ghép gan

Đối với những trường hợp điều trị bằng thuốc không hiệu quả hoặc khi gan đã bị tổn thương nghiêm trọng đến mức không thể phục hồi, bác sĩ sẽ chỉ định ghép gan. Gan bị bệnh sẽ được cắt bỏ và thay thế bằng một gan mới, có thể toàn bộ gan hoặc một phần gan từ người hiến tặng. Sau khi ghép gan, các loại thuốc và thủ thuật đặc biệt (liệu pháp chống đào thải) sẽ giúp cơ thể chấp nhận và thích nghi với cơ quan mới.

Làm sao bảo vệ trẻ khỏi bệnh viêm gan tự miễn?

Để phòng bệnh viêm gan tự miễn ở trẻ em, có thể áp dụng các biện pháp sau:

• Khám sức khỏe định kỳ: Giúp phát hiện sớm những bất thường ở gan, đặc biệt khi trẻ có dấu hiệu mệt mỏi, vàng da, chán ăn.
• Bảo vệ hệ miễn dịch của trẻ: Cho trẻ tiêm vắc xin đầy đủ (như vắc xin phòng viêm gan A, viêm gan B), hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại, thuốc không rõ nguồn gốc.
• Dinh dưỡng hợp lý: Xây dựng chế độ ăn uống cân bằng, cho trẻ ăn nhiều rau xanh, trái cây, hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ và đồ ngọt để giảm gánh nặng cho gan.
• Kiểm soát bệnh lý liên quan: Nếu trẻ có bệnh tự miễn khác cần theo dõi và điều trị chặt chẽ vì đây có thể là yếu tố nguy cơ làm tăng nguy cơ mắc căn bệnh này.
• Theo dõi yếu tố gia đình: Nếu trong gia đình có người mắc bệnh tự miễn, cha mẹ nên quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe gan của trẻ.

Viêm gan tự miễn ở trẻ em là bệnh lý hiếm gặp nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng gan và sức khỏe lâu dài của trẻ. Do đó, bố mẹ cần chủ động đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường như vàng da, mệt mỏi, buồn nôn hoặc nôn mửa… Đồng thời, xây dựng lối sống lành mạnh, dinh dưỡng khoa học và theo dõi sức khỏe định kỳ để bảo vệ gan cho trẻ.