Phân biệt: Viêm tuyến nước bọt có phải quai bị không?

Quản lý Y khoa
Hệ thống Tiêm chủng VNVC

14:43 05/12/2025
Viêm tuyến nước bọt và quai bị đều gây sưng đau vùng má, góc hàm khiến nhiều người nhầm lẫn. Do đó, có rất nhiều câu hỏi đặt ra “Viêm tuyến nước bọt có phải quai bị không? Phân biệt hai bệnh lý như thế nào?”. Trong bài viết dưới đây, chuyên gia từ Hệ thống tiêm chủng VNVC sẽ giải đáp chi tiết và hướng dẫn cách phân biệt rõ hai bệnh lý này.
| BS Trần Huỳnh Tấn - Quản lý Y khoa vùng 1 Hồ Chí Minh, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC cho biết: “Có tới 30% người nhiễm virus quai bị không có biểu hiện lâm sàng, trong khi 40 - 50% chỉ có các triệu chứng nhẹ như sốt, mệt mỏi, đau cơ, chán ăn hoặc sưng nhẹ tuyến nước bọt (1). Tại Úc, trong giai đoạn 2015 - 2019, tỷ lệ mắc bệnh ghi nhận vào khoảng 2,5 ca trên 100.000 dân mỗi năm (2). Khi mắc bệnh, khoảng 70 - 80% trường hợp bị sưng cả hai bên tuyến nước bọt mang tai. Đặc biệt, nam giới mắc bệnh có nguy cơ gặp biến chứng viêm màng não hoặc viêm não cao gấp 3 lần nữ giới.” |

Viêm tuyến nước bọt có phải quai bị không?
Viêm tuyến nước bọt không phải lúc nào cũng là triệu chứng bệnh quai bị, mặc dù bệnh này là một trong những nguyên nhân phổ biến gây tình trạng viêm tuyến nước bọt. Bệnh do virus Mumps thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, còn chứng viêm tuyến nước bọt có thể do nhiều nguyên nhân khác như vi khuẩn, virus hoặc nấm gây ra.
Virus quai bị có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp, thông qua giọt bắn, dịch tiết mũi họng hoặc khi chạm vào bề mặt có chứa virus rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng. Bệnh dễ bùng phát ở môi trường đông người như nhà trẻ, trường học, khu vui chơi…
Các triệu chứng của bệnh quai bị có thể xuất hiện sau 2 - 3 tuần sau khi tiếp xúc với virus (3). Các triệu chứng điển hình như sốt, đau đầu, đau nhức cơ, chán ăn, sưng một hoặc cả hai tuyến ở hai bên mặt, đau hoặc nhạy cảm xung quanh chỗ sưng. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra các biến chứng như sưng tinh hoàn, sưng buồng trứng, viêm não, viêm màng não, mất thính lực…
Trong khi đó, viêm tuyến nước bọt là tình trạng viêm nhiễm ở tuyến nước bọt, có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra như nhiễm vi khuẩn (Staphylococcus aureus, vi khuẩn liên cầu, vi khuẩn Coliform) hoặc virus (HIV, Coxsackievirus, Parainfluenza loại 1 và 2, virus herpes, virus cúm A).
Viêm tuyến mang tai thường sưng to, lan rộng xung quanh tuyến, da ở vùng tuyến bị sưng có biểu hiện đỏ, đau, khi nói chuyện hay nuốt đều rất đau, có hạch viêm phản ứng ở góc hàm hoặc sau tai cùng bên. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến áp xe tuyến nước bọt, phì đại tuyến nước bọt, tắc nghẽn đường thở…

Triệu chứng chung dễ nhầm giữa quai bị và viêm tuyến nước bọt
Quai bị và viêm tuyến nước bọt đều có thể gây sưng đau ở vùng má, gần tai hoặc góc hàm nên khiến nhiều người dễ nhầm lẫn. Một số triệu chứng chung của viêm tuyến nước bọt và quai bị bao gồm:
- Sưng một hoặc hai bên tuyến mang tai: Cả hai bệnh đều gây sưng đau ở một hoặc hai bên mặt, khiến vùng má và hàm sưng to.
- Đau hàm khi nhai, nuốt hoặc khi nói chuyện: Vùng sưng thường căng tức và đau, đặc biệt khi thực hiện các cử động liên quan đến hàm như nhai, nuốt, nói chuyện.
- Sốt: Cả hai bệnh đều có thể gây sốt từ nhẹ đến trung bình.
- Khô miệng hoặc giảm tiết nước bọt: Có cảm giác khô miệng, lượng nước bọt giảm.
- Mệt mỏi: Cơ thể cảm thấy mệt mỏi, khó chịu.
⇒ Bạn có thể tìm hiểu thêm: Các điểm bị sưng khi bị quai bị
Bảng phân biệt viêm tuyến nước bọt mang tai và quai bị
Việc nhầm lẫn giữa chứng viêm tuyến nước bọt và quai bị có thể dẫn đến điều trị sai cách, khiến bệnh diễn tiến nặng và có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng. Dưới đây là bảng phân biệt hai bệnh trên đầy đủ, chi tiết nhất:
| Tiêu chí | Quai bị | Viêm tuyến nước bọt |
| Nguyên nhân | Do virus Paramyxovirus gây ra. | Do một số loại virus hoặc vi khuẩn gây ra, như:
Ngoài ra, cũng có thể do mất nước, sử dụng thuốc lợi tiểu, kháng histamin, thuốc chẹn beta hoặc mắc hội chứng Sjogren, vệ sinh răng miệng kém. |
| Đối tượng | Thường gặp ở trẻ em nhưng cũng có thể xảy ra ở cả người lớn. | Mọi lứa tuổi đều có thể mắc chứng viêm tuyến nước bọt. Tuy nhiên, thường phổ biến nhất ở người lớn trên 50 tuổi, đặc biệt người có sỏi tuyến nước bọt. |
| Tính chất sưng | Sưng to cả hai bên hoặc một bên, căng bóng da, không nóng đỏ nhiều. Khi ấn vào có cảm giác đau, đặc biệt là khi nhai, há miệng. |
|
| Mức độ lây | Virus lây lan thông qua các giọt hô hấp, khí dung, qua tiếp xúc trực tiếp với nước bọt hoặc nước tiểu bị nhiễm bệnh hoặc qua vật dụng bị nhiễm bệnh. Thường lây nhiễm từ 2 ngày trước khi xuất hiện triệu chứng sưng tấy đến 5 ngày sau khi phát bệnh. |
|
| Triệu chứng kèm theo | Sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, chán ăn. | Sốt, giảm tiết nước bọt, đau khi ăn, khô miệng (xerostomia), sưng ở vùng má và cổ. |
| Biến chứng | Viêm màng não, viêm não, viêm tụy, viêm vú, viêm cơ tim, viêm gan, viêm tuyến giáp và mất thính lực, viêm tinh hoàn, viêm buồng trứng. | Áp xe tuyến nước bọt, phì đại tuyến nước bọt, tắc nghẽn đường thở, có thể dẫn đến tử vong. |
| Điều trị |
|
|
| Phòng ngừa |
|
|
Hy vọng qua bài viết trên, mọi người đã biết được “Viêm tuyến nước bọt có phải quai bị không?”. Bệnh quai bị có thể gây ra tình trạng viêm nhiễm tuyến nước bọt. Tuy nhiên, ngoài quai bị, chứng viêm tuyến nước bọt còn có thể do nhiều nguyên nhân khác gây ra. Do đó, khi có dấu hiệu sưng đau vùng má, cằm, hàm, nên đến bệnh viện ngay để bác sĩ kiểm tra, chẩn đoán bệnh và đưa ra phương pháp điều trị kịp thời. Đặc biệt, để phòng bệnh quai bị, trẻ em và người lớn nên tiêm vắc xin phòng bệnh đầy đủ, đúng lịch theo khuyến cáo.
- Mumps Clinical Information – MN Dept. of Health. (n.d.). https://www.health.state.mn.us/diseases/mumps/hcp/clinical.html
- Department of Health. Victoria, Australia. (2025, February 25). Mumps. health.vic.gov.au. https://www.health.vic.gov.au/infectious-diseases/mumps
- Mumps – Symptoms & causes – Mayo Clinic. (2022, November 23). Mayo Clinic. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/mumps/symptoms-causes/syc-20375361







