6 ca não mô cầu ở thanh thiếu niên TP.HCM, cảnh giác khi đi chơi dịp lễ

Ba tháng đầu năm 2026, TP.HCM ghi nhận 6 ca bệnh não mô cầu rải rác ở thanh thiếu niên trên địa bàn. Trong bối cảnh các kỳ nghỉ lễ lớn sắp tới, khi nhu cầu giao lưu, tụ tập đông người gia tăng, nguy cơ lây lan cũng có thể tăng theo. Đây là thời điểm quan trọng để mỗi gia đình chủ động rà soát lịch tiêm và tiêm ngừa sớm để chủ động bảo vệ sức khỏe, vui chơi an toàn trước, trong và sau dịp Lễ.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), tính đến cuối tháng 3/2026, toàn thành phố đã ghi nhận 6 trường hợp mắc bệnh não mô cầu, phân bố rải rác tại một số phường, xã. Các bệnh nhân đều ở độ tuổi thanh thiếu niên và đã hồi phục sau điều trị. BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo - Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC nhận định, việc xuất hiện các ca bệnh rải rác trong cộng đồng là dấu hiệu cho thấy mầm bệnh đang âm thầm lưu hành, tiềm ẩn nguy cơ bùng phát nếu gặp điều kiện thuận lợi.

Não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp thông qua tiếp xúc gần với dịch tiết mũi họng của người bệnh hoặc người lành mang trùng. Khả năng lây lan của não mô cầu tăng cao trong các môi trường đông người như ký túc xá, trường học, doanh trại, đặc biệt khi có tiếp xúc gần với người mang mầm bệnh.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận hơn 1,2 triệu ca mắc và khoảng 135.000 ca tử vong do bệnh này. Tại Việt Nam, bệnh vẫn xuất hiện rải rác hằng năm, thậm chí có xu hướng gia tăng với 95 ca ghi nhận trong năm 2025, tăng 74 ca, khoảng 4,5 lần so với năm 2024.

Điểm đáng lo ngại là bệnh có thể diễn tiến cực nhanh. Não mô cầu thường gây hai thể bệnh chính là viêm màng não và nhiễm trùng huyết, có thể khiến người bệnh tử vong chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát, thậm chí 6 - 8 giờ trong thể tối cấp nếu không được xử trí kịp thời. Giai đoạn đầu, triệu chứng thường mơ hồ, dễ nhầm với cảm lạnh thông thường như sốt, đau đầu, viêm họng; nhưng chỉ sau vài giờ có thể chuyển nặng với tử ban, cứng cổ, rối loạn ý thức, co giật. Ngay cả khi được điều trị tích cực, tỷ lệ tử vong vẫn ở mức 10 - 20% và 20 - 50% người sống sót phải chịu di chứng nặng nề suốt đời như cắt cụt chi, giảm thính lực, tổn thương thần kinh.

Thanh thiếu niên là nhóm nguy cơ cao cả về mắc bệnh lẫn lan truyền. Theo Hội Y học dự phòng Việt Nam, có khoảng 10 - 20% người lành mang vi khuẩn não mô cầu trong hầu họng mà không có triệu chứng; tỷ lệ này tăng lên 25 - 32% ở nhóm thanh thiếu niên và có thể lên đến 50% trong các đợt dịch. Một phân tích tổng hợp từ 89 nghiên cứu tại 28 quốc gia cho thấy tỷ lệ mang mầm bệnh đạt đỉnh 23,7% ở tuổi 19, tương đương cứ 4 - 5 người trẻ thì có 1 người mang vi khuẩn mà không hề hay biết.

Lý giải nguy cơ này, BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo cho biết thanh thiếu niên thường sinh hoạt trong môi trường tập thể như trường học, ký túc xá, khu trọ, tham gia các hoạt động lễ hội, vui chơi đông người… Đây là những điều kiện thuận lợi để vi khuẩn lây lan qua tiếp xúc gần, dùng chung đồ uống hoặc không gian kín. Ngoài ra, một số thói quen như thức khuya, hút thuốc lá, uống rượu bia, dinh dưỡng không đầy đủ cũng làm suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện cho vi khuẩn từ trạng thái “cư trú” chuyển sang gây bệnh.

Thực tế trên thế giới cũng cho thấy nguy cơ bùng phát dịch ở nhóm tuổi này. Giữa tháng 3 vừa qua, Anh Quốc ghi nhận 20 ca nhiễm não mô cầu trong nhóm sinh viên, trong đó có 2 trường hợp tử vong ở độ tuổi 18 và 21, liên quan đến môi trường tụ tập đông người. Chính phủ Anh đã phải nâng mức cảnh báo và khuyến cáo tăng cường tiêm vắc xin cho học sinh, sinh viên.

Trong bối cảnh hiện tại, Việt Nam đang chuẩn bị bước vào chuỗi ngày lễ lớn kéo dài như Giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10/3 Âm lịch, 30/4 ngày Giải phóng miền Nam thống nhất Đất Nước và Quốc tế Lao động 1/5, trùng giai đoạn giao mùa, BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo cảnh báo, đây là thời điểm có thể “khuếch đại nguy cơ” gia tăng các bệnh truyền nhiễm, trong đó có não mô cầu.

Đây là giai đoạn có tần suất di chuyển và giao lưu xã hội tăng đột biến, với hàng triệu lượt người tham gia lễ hội, du lịch, về quê, tụ tập đông người tại các điểm công cộng như khu du lịch, trung tâm thương mại, đền, chùa, lăng, miếu, bến xe, nhà ga, sân bay, quán ăn, sự kiện ngoài trời. Những yếu tố này tạo ra “môi trường lý tưởng” để vi khuẩn lây lan qua đường hô hấp.

Nguy cơ càng gia tăng khi các nhóm dân cư từ nhiều địa phương khác nhau giao thoa, làm tăng khả năng mang theo và phát tán mầm bệnh giữa các vùng. Đáng chú ý, với đặc điểm của não mô cầu là có tỷ lệ người lành mang trùng cao, nhiều người có thể mang vi khuẩn trong hầu họng mà không có triệu chứng, vô tình trở thành nguồn lây trong các hoạt động tụ tập, ăn uống, sinh hoạt chung.

Dự báo trong thời gian tới, BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo cho biết nếu không có biện pháp phòng ngừa chủ động từ sớm, các bệnh truyền nhiễm nói chung, đặc biệt là các bệnh lây qua đường hô hấp, có thể có xu hướng gia tăng nhẹ tại một số đô thị lớn và khu vực đông dân cư, nhất là ở nhóm thanh thiếu niên và người trẻ tuổi.

Trong bối cảnh đó, Bác sĩ nhấn mạnh, chủ động phòng bệnh trước kỳ nghỉ lễ, nâng cao sức đề kháng, hạn chế tiếp xúc nguy cơ cao và đặc biệt thông qua tiêm vắc xin càng sớm càng tốt, không nên chờ đến sát kỳ nghỉ lễ mới đi tiêm. Lý do là cơ thể cần tối thiểu 2 - 4 tuần để hình thành miễn dịch bảo vệ tối ưu sau tiêm. Việc tiêm muộn không chỉ làm giảm hiệu quả phòng bệnh trong giai đoạn cao điểm mà còn làm tăng nguy cơ mắc bệnh nặng hoặc để lại di chứng lâu dài nếu không may nhiễm bệnh.

Hiện nay, ngành y tế đã xác định 6 nhóm huyết thanh não mô cầu chính (A, B, C, Y, W-135 và X), gây ra hơn 90% ca bệnh trên toàn cầu. Tại Hệ thống, hàng trăm Trung tâm Tiêm chủng VNVC trên toàn quốc đã có đầy đủ vắc xin phòng 5 nhóm huyết thanh nguy hiểm gồm A, B, C, Y và W-135, giúp bảo vệ hiệu quả cho cả cá nhân và cộng đồng.

BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo khuyến cáo mỗi người cần tiêm phối hợp đầy đủ các loại vắc xin phù hợp để mở rộng phạm vi bảo vệ trước nhiều nhóm huyết thanh khác nhau. Nếu chỉ tiêm phòng nhóm B, cơ thể vẫn có nguy cơ mắc bệnh do các nhóm ACYW chưa được bao phủ miễn dịch và ngược lại.

Vắc xin	Loại vắc xin	Độ tuổi	Đăng ký tiêm
Menquadfi (Sanofi, Mỹ)	Phòng Não mô cầu nhóm A, C, Y, W-135	Từ 6 tuần tuổi trở lên, không giới hạn độ tuổi trên	Click đăng ký
Nimenrix (Pfizer, Mỹ)			Click đăng ký
Menactra (Sanofi, Mỹ)		Từ 9 tháng tuổi đến 55 tuổi	Click đăng ký
Bexsero (GSK, Bỉ)	Phòng Não mô cầu nhóm B [Thế hệ mới]	Từ 2 tháng tuổi đến 50 tuổi	Click đăng ký
VA-Mengoc-BC (Cuba)	Phòng Não mô cầu nhóm B, C	Từ 6 tháng tuổi đến 45 tuổi	Click đăng ký
Nhằm tạo điều kiện cho người dân chủ động phòng bệnh trước mùa cao điểm, VNVC đang triển khai nhiều chương trình ưu đãi khi tiêm vắc xin não mô cầu trên toàn quốc, không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí mà còn khuyến khích người dân tiêm phòng sớm, chủ động xây dựng “lá chắn miễn dịch” vững chắc để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình, sẵn sàng đón kỳ nghỉ lễ an toàn, trọn vẹn:

Bên cạnh tiêm vắc xin, ngành y tế cần tăng cường giám sát tại bến xe, nhà ga, sân bay và các khu vực đông người, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền về khẩu trang và vệ sinh tay. Người dân nên nâng cao ý thức phòng bệnh, hạn chế tụ tập đông, duy trì vệ sinh cá nhân và tiêm chủng đầy đủ. Trước khi du lịch đến địa phương khác, nên cập nhật tình hình dịch bệnh để chủ động phòng ngừa.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ