Liên tiếp ghi nhận ổ dịch thủy đậu và quai bị ở trường học, phụ huynh chú ý phòng ngừa cho con

Ngày 3/4, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Đắk Lắk ghi nhận ổ dịch thủy đậu tại Trường Tiểu học Lê Văn Tám (xã Ea Riêng, huyện M’Đrắk) với 26 học sinh mắc bệnh. Đến ngày 4/4, địa phương này tiếp tục ghi nhận ổ dịch quai bị tại Trường Tiểu học Phạm Hồng Thái (xã Cư Pơng) với 9 học sinh dương tính. Hai ổ dịch xuất hiện liên tiếp chỉ trong vài ngày, chủ yếu ở học sinh tiểu học, chuyên gia khuyến cáo phụ huynh cần khẩn trương rà soát lịch tiêm, chủ động cho con em hoàn tất tiêm phòng và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường ở trẻ để chủ động phòng bệnh kịp thời.

Theo CDC Đắk Lắk, ổ dịch thủy đậu bắt đầu từ ngày 29/3 khi Trạm Y tế xã Ea Riêng tiếp nhận 3 ca đầu tiên. Đến ngày 30/3, số ca nghi ngờ tăng vọt lên 44 em với triệu chứng sốt, phát ban dạng mụn nước ngứa ngáy. Ngành y tế đã khẩn trương điều tra dịch tễ, sàng lọc, cách ly và khử trùng môi trường. Kết quả xác định 26 ca dương tính (chủ yếu lớp 2), số còn lại là viêm da thông thường.

Tại huyện Krông Búk, ngày 3/4, ngành y tế phát hiện nhiều học sinh nghi quai bị rải rác ở 5 lớp (từ lớp 1 đến lớp 3) thuộc Trường Tiểu học Phạm Hồng Thái. Đến nay ghi nhận 9 ca chính thức, tất cả đều có triệu chứng sốt, sưng đau vùng mang tai, khó nhai nuốt và mệt mỏi. Chưa ghi nhận biến chứng nặng, nhưng nguy cơ lây lan cao do mật độ học sinh đông và tiếp xúc gần gũi.

Theo Bác sĩ Nguyễn Văn Mác Toàn - Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella Zoster (VZV) gây ra, có khả năng lây lan rất mạnh qua đường hô hấp (ho, hắt hơi) và tiếp xúc trực tiếp với dịch mụn nước. Theo Viện Pasteur TP.HCM, hệ số lây nhiễm khoảng 9 - 10, nghĩa là 1 người nhiễm thủy đậu có thể lây bệnh cho 9 - 10 người khác chưa có miễn dịch với thủy đậu ở xung quanh, cùng nguy cơ mắc bệnh sau khi tiếp xúc với người bệnh thủy đậu lên đến 90%.

Bệnh thường bùng phát mạnh từ tháng 2 đến tháng 6, khởi phát bằng sốt, mệt mỏi rồi nổi phát ban ngứa toàn thân. Hầu hết trẻ em hồi phục sau 2 tuần, nhưng vẫn tiềm ẩn biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm não, viêm gan, nhiễm khuẩn huyết hoặc suy đa tạng. Người có hệ miễn dịch yếu như trẻ nhỏ dưới 1 tuổi, phụ nữ mang thai, người lớn tuổi, bệnh lý nền tim mạch, đái tháo đường, suy thận… dễ diễn tiến nặng và tử vong cao hơn.

Đặc biệt, virus có thể “ẩn náu” trong tế bào thần kinh nhiều năm và tái phát thành zona thần kinh hay thường được gọi là bệnh giời leo, gây đau dữ dội và suy giảm chất lượng sống trầm trọng. Đáng chú ý là người bị zona vẫn lây được thủy đậu cho người khác, Bác sĩ Toàn nhấn mạnh.

Trong khi đó, quai bị do virus Paramyxovirus gây ra, biểu hiện điển hình bằng sưng đau tuyến nước bọt (thường là tuyến mang tai), sốt, mệt mỏi, khó nuốt. Bệnh lây qua giọt bắn hô hấp và nước bọt, rất dễ lan trong lớp học. Biến chứng bao gồm viêm màng não (nhức đầu, nôn, cứng cổ), viêm tinh hoàn (thường gặp sau tuổi dậy thì ở nam giới, có nguy cơ gây vô sinh), viêm tụy, viêm khớp, viêm cầu thận, viêm cơ tim và hiếm hơn là mất thính lực. Bệnh thuộc nhóm truyền nhiễm nhóm B, cần nhập viện theo dõi.

Hai ổ dịch tại Đắk Lắk không chỉ là cảnh báo cục bộ mà phản ánh rõ nguy cơ bùng phát dịch trong môi trường trường học. Nghiên cứu cho thấy, các trường mầm non, tiểu học và trung học là những “điểm nóng” dễ hình thành ổ dịch do sự kết hợp của yếu tố miễn dịch và hành vi tiếp xúc. Ở bậc mầm non và tiểu học, hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện, khiến trẻ dễ mắc bệnh và có thể mang virus lâu hơn, làm tăng nguy cơ lây lan. Cùng với đó, thói quen sinh hoạt như tiếp xúc gần, dùng chung đồ, ăn ngủ tập thể và ý thức vệ sinh cá nhân chưa đầy đủ khiến việc kiểm soát dịch trở nên khó khăn, đặc biệt khi bệnh có thể lây ngay từ giai đoạn ủ với triệu chứng ban đầu không rõ ràng.

Trong khi đó, ở bậc trung học, nguy cơ lại đến từ “khoảng trống miễn dịch”, khi một bộ phận học sinh chưa tiêm đủ vắc xin hoặc miễn dịch suy giảm nhưng chưa được tiêm nhắc lại. Khi virus xâm nhập vào cộng đồng có độ bao phủ vắc xin không đồng đều, nguy cơ bùng phát ổ dịch là rất cao. Ngoài ra, việc học tập kéo dài trong không gian kín, lớp học đông và ít thông khí càng tạo điều kiện cho virus lây truyền qua đường hô hấp, đặc biệt với các bệnh như thủy đậu và quai bị vốn có khả năng lây lan nhanh qua giọt bắn và tiếp xúc gần.

Bác sĩ Toàn còn cho biết thêm, ở các học sinh mắc bệnh hoặc tiếp xúc với mầm bệnh ở môi trường học đường, có thể mang theo mầm bệnh về nhà, lây cho cha mẹ, ông bà hoặc anh chị em, hình thành các ổ dịch trong gia đình, thậm chí lây lan trong cộng đồng. Nghiên cứu cho thấy người lớn mắc thủy đậu có tỷ lệ nhập viện cao gấp 13 lần và tử vong cao gấp 25 lần so với trẻ em, với viêm phổi là biến chứng phổ biến nhất, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 30%. Lý do, người lớn phản ứng miễn dịch mạnh nhưng thiếu kiểm soát, gây tổn thương phổi, gan và hệ thần kinh trung ương. Các yếu tố như bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hay tổn thương phổi do hút thuốc làm tăng nguy cơ biến chứng nặng.

Một trường hợp điển hình gần đây tại Bệnh Nhiệt đới Trung ương, tiếp nhận một bệnh nhân 39 tuổi (Lạng Sơn) sốc nhiễm khuẩn toàn thân sau phẫu thuật tắc ruột, xuất hiện dày đặc các tổn thương thủy đậu. Một trường hợp khác là nam bệnh nhân 20 tuổi (Lào Cai) nhập viện với suy hô hấp, suy gan cấp trên nền hội chứng thận hư, tiên lượng dè dặt.

Trước tình hình dịch bệnh gia tăng, đặc biệt là các bệnh lưu hành phổ biến trong môi trường học đường như thủy đậu và quai bị, Bác sĩ Toàn khuyến cáo phụ huynh cần chủ động rà soát lại lịch sử tiêm chủng của con em mình. Trường hợp trẻ chưa tiêm đủ mũi hoặc bỏ lỡ lịch tiêm, cần sớm hoàn tất theo khuyến cáo. Với những trẻ chưa từng tiêm phòng, phụ huynh nên đưa trẻ đến các trung tâm VNVC gần nhất để được bác sĩ khám sàng lọc miễn phí, tư vấn và chỉ định tiêm vắc xin phù hợp theo từng độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Hiện nay, Hệ thống Tiêm chủng VNVC đang cung cấp đầy đủ các loại vắc xin phòng thủy đậu và quai bị, đáp ứng đa dạng nhu cầu phòng bệnh, bao gồm vắc xin Thủy đậu đơn lẻ; vắc xin phối hợp 3 trong 1 phòng Quai bị - Thủy đậu - Rubella và đặc biệt là vắc xin phối hợp 4 trong 1 phòng đồng thời Thủy đậu - Quai bị - Sởi - Rubella trong cùng một mũi tiêm. Loại vắc xin này được triển khai với lịch tiêm 2 mũi cách nhau 3 tháng (tối thiểu 1 tháng). Việc hoàn thành đủ 2 liều vắc xin thủy đậu có thể mang lại hiệu quả bảo vệ lên đến 98%, giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng.

Tại Đắk Lắk, VNVC hiện có 5 trung tâm tiêm chủng quy mô lớn, cơ sở vật chất hiện đại, đảm bảo nguồn vắc xin chất lượng cao, quy trình tiêm chủng an toàn, dịch vụ chuyên nghiệp và thân thiện. Các trung tâm bao gồm: VNVC Buôn Hồ, VNVC Krông Pắc, VNVC Cư M’gar, VNVC Ea Kar, VNVC Buôn Ma Thuột.

Đặc biệt, nhằm đáp ứng nhu cầu tiêm chủng ngày càng tăng của người dân trong bối cảnh dịch tễ diễn biến phức tạp, VNVC đang chuẩn bị khai trương thêm trung tâm VNVC Ea Tam, góp phần mở rộng độ bao phủ dịch vụ, giúp người dân tiếp cận vắc xin thuận tiện và kịp thời hơn.

Bên cạnh đó, Bác sĩ Toàn khuyến cáo phụ huynh cần chủ động kết hợp đồng bộ các biện pháp phòng bệnh để hạn chế lây lan thủy đậu trong gia đình và cộng đồng. Cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc với người mắc bệnh, tránh đến gần hoặc dùng chung các vật dụng cá nhân. Khi có ca bệnh, cần thực hiện cách ly đúng cách, cho trẻ nghỉ học và người bệnh nghỉ làm cho đến khi các nốt ban đã đóng vảy hoàn toàn để giảm nguy cơ lây nhiễm.

Duy trì vệ sinh cá nhân tốt bằng cách rửa tay thường xuyên với xà phòng, giữ da sạch sẽ, tránh gãi làm vỡ mụn nước gây nhiễm trùng. Môi trường sống cũng cần được vệ sinh định kỳ, làm sạch bề mặt, đồ dùng, đồ chơi và đảm bảo không gian luôn thông thoáng. Trong những tình huống cần thiết, nên đeo khẩu trang để hạn chế lây truyền qua đường hô hấp. Song song đó, việc tăng cường sức đề kháng thông qua chế độ dinh dưỡng đầy đủ, nghỉ ngơi hợp lý cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa và giảm nhẹ diễn tiến bệnh.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ