Virus Ebola Bundibugyo là gì?

Virus Ebola Bundibugyo thuộc họ Ebolavirus có khả năng gây bệnh sốt xuất huyết Ebola nguy hiểm ở người. Dù ít được nhắc đến hơn so với chủng Ebola Zaire hay Sudan, virus Bundibugyo vẫn từng gây ra nhiều đợt bùng phát dịch nghiêm trọng tại châu Phi với tỷ lệ tử vong cao và nguy cơ lây lan nhanh trong cộng đồng.

Virus Ebola Bundibugyo là gì?

Virus Ebola Bundibugyo là một trong các chủng virus thuộc chi Ebolavirus, có khả năng gây ra bệnh Ebola (EVD) ở người, biểu hiện dưới dạng sốt xuất huyết do virus. Đây là một trong những tác nhân gây bệnh nguy hiểm, tuy có tỷ lệ tử vong thấp hơn chủng Ebola Zaire, Ebola Sudan nhưng vẫn có thể gây ra các đợt bùng phát dịch nghiêm trọng.

1. Phân loại học

Virus Ebola chủng Bundibugyo thuộc:

• Họ: Filoviridae
• Chi: Ebolavirus
• Bộ: Mononegavirales

Virus này được xếp vào nhóm tác nhân chọn lọc nguy hiểm cao và được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phân loại là mầm bệnh Nhóm 4 Rủi ro, yêu cầu các biện pháp an toàn sinh học cấp độ cao nhất (BSL-4) trong nghiên cứu và xử lý mẫu bệnh phẩm.

Ngoài ra, virus Ebola chủng Bundibugyo còn được Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH/NIAID) xếp vào nhóm mầm bệnh ưu tiên loại A. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ phân loại là tác nhân khủng bố sinh học loại A. Nhóm Australia liệt kê vào danh sách tác nhân sinh học cần kiểm soát xuất khẩu.

Đây là một trong những loài virus Ebola đã được xác định có khả năng gây bệnh ở người, bên cạnh các chủng khác như Ebola Zaire, Ebola Sudan và Ebola Taï Forest.

2. Cấu trúc vi sinh vật

Virus Bundibugyo thuộc họ Filoviridae, nhóm virus dạng sợi có màng bao bọc và chứa vật chất di truyền là RNA sợi đơn mang điện tích âm. Virus có hình dạng đa dạng, thường là các sợi dài uốn cong hoặc phân nhánh phức tạp. Khi quan sát dưới kính hiển vi điện tử, các hạt virus có hình thái giống những sợi chỉ kéo dài, một số cong thành hình giống số “6” đặc trưng.

Các virion của virus có đường kính khoảng 80 nm và chiều dài trung bình từ 800 - 1000 nanomet. Thành phần RNA chỉ chiếm khoảng 1% tổng khối lượng virus. Cấu trúc hoàn chỉnh của virus gồm ba phần chính:

• Nucleocapsid chứa vật chất di truyền RNA.
• Khoang chất nền.
• Lớp vỏ ngoài có màng bao lipid và glycoprotein giúp virus bám dính, xâm nhập vào tế bào vật chủ. (1)

Lịch sử và các đợt bùng phát dịch lớn

Virus Ebola chủng Bundibugyo là một trong những chủng virus Ebola nguy hiểm, từng gây ra nhiều đợt bùng phát dịch tại châu Phi. Mặc dù được phát hiện muộn hơn so với các chủng Ebola khác, nhưng BDBV đã nhanh chóng được ghi nhận là tác nhân gây bệnh đáng lo ngại với khả năng lây lan trong cộng đồng.

1. Phát hiện đầu tiên tại Bundibugyo (2007)

Virus Ebola chủng Bundibugyo được phát hiện lần đầu vào năm 2007 trong một đợt bùng phát sốt xuất huyết do virus tại các thị trấn Bundibugyo và Kikyo, thuộc huyện Bundibugyo ở miền tây Uganda. Các mẫu bệnh phẩm từ ca nghi nhiễm được gửi đến CDC Hoa Kỳ để phân tích và xác nhận có sự hiện diện của virus Ebola vào ngày 29/11/2007.

Qua nghiên cứu chuyên sâu, các nhà khoa học xác định đây là một chủng Ebola mới, có quan hệ gần với các chủng Ebola đã biết trước đó nhưng không hoàn toàn giống nhau. Đợt dịch đầu tiên ghi tại quận Bundibugyo, Uganda ghi nhận 149 ca mắc và 37 ca tử vong. Đợt bùng phát này được tuyên bố kết thúc vào ngày 20/02/2008.

2. Đợt bùng phát tại Cộng hòa Dân chủ Congo - 2012

Năm 2012, WHO ghi nhận đợt bùng phát Ebola Bundibugyo thứ hai tại tỉnh Orientale, Cộng hòa Dân chủ Congo. Các ca bệnh đầu tiên xuất hiện tại Isiro, Pawa và Dungu với nhiều trường hợp tử vong, trong đó có cả nhân viên y tế.

Ban đầu, WHO ghi nhận 15 trường hợp nghi nhiễm và 10 ca tử vong. Sau đó, số ca mắc tiếp tục tăng nhanh, lan sang nhiều khu vực khác. Đến tháng 9/2012, tổng cộng đã ghi nhận 77 trường hợp, bao gồm ca xác nhận, ca nghi ngờ và ca có khả năng nhiễm bệnh, với 36 trường hợp tử vong.

Các chuyên gia cho rằng nguồn lây ban đầu có thể liên quan đến việc tiếp xúc với thịt động vật hoang dã nhiễm virus. Đợt bùng phát này tiếp tục cho thấy mức độ nguy hiểm và khả năng lây lan nghiêm trọng của virus Ebola chủng Bundibugyo trong cộng đồng.

Cơ chế lây truyền của Virus Ebola Bundibugyo

Virus Bundibugyo là tác nhân gây bệnh nguy hiểm với khả năng lây truyền từ động vật sang người và giữa người với người, đặc biệt trong môi trường tiếp xúc gần hoặc điều kiện kiểm soát nhiễm khuẩn không đảm bảo.

1. Lây truyền từ động vật

Dơi ăn quả được xem là vật chủ tự nhiên của virus Ebola chủng Bundibugyo. Con người có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc gần với máu, mô, dịch tiết hoặc các cơ quan của động vật hoang dã mang virus, bao gồm dơi và các loài linh trưởng không phải người như khỉ hoặc tinh tinh.

Nguy cơ lây nhiễm thường tăng cao trong quá trình săn bắt, giết mổ, chế biến hoặc tiêu thụ động vật nhiễm bệnh tại các khu vực có dịch lưu hành.

2. Lây truyền từ người sang người

Sau khi lây nhiễm ở người, virus Bundibugyo tiếp tục lan truyền trong cộng đồng thông qua tiếp xúc trực tiếp với nguồn bệnh:

• Tiếp xúc với máu, dịch tiết và dịch cơ thể của người nhiễm bệnh, bao gồm nước bọt, mồ hôi, nước tiểu, phân, dịch nôn, tinh dịch.
• Lây qua vết thương hở hoặc niêm mạc (mắt, mũi, miệng).
• Tiếp xúc với dụng cụ, bề mặt hoặc vật dụng bị nhiễm virus. (2)

Các dấu hiệu nhận biết theo từng giai đoạn

Bệnh do virus Ebola có diễn tiến nhanh, được chia thành hai giai đoạn chính là khởi phát và toàn phát. Việc nhận biết sớm dấu hiệu từng giai đoạn giúp phát hiện bệnh kịp thời và hạn chế lây lan.

1. Giai đoạn đầu

Thời gian ủ bệnh của virus thường dao động từ 2 - 21 ngày. Trong giai đoạn này, người nhiễm virus thường chưa có khả năng lây truyền bệnh cho người khác cho đến khi xuất hiện triệu chứng.

Các biểu hiện ban đầu thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh truyền nhiễm khác, bao gồm:

• Sốt cao;
• Mệt mỏi;
• Đau cơ;
• Đau đầu;
• Đau họng;
• Cảm giác suy nhược toàn thân.

2. Giai đoạn sau

Khi bệnh tiến triển nặng hơn, người bệnh có thể xuất hiện nhiều triệu chứng nghiêm trọng liên quan đến đường tiêu hóa và tổn thương đa cơ quan, bao gồm:

• Buồn nôn và nôn.
• Tiêu chảy.
• Đau bụng.
• Mất nước nghiêm trọng.
• Suy gan, suy thận hoặc rối loạn chức năng đa cơ quan;
• Bệnh nhân có thể xuất hiện các biểu hiện xuất huyết như chảy máu chân răng, xuất huyết dưới da, nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu, chảy máu tại vị trí tiêm…

Phương pháp chẩn đoán và điều trị hiện nay

Bệnh do virus Bundibugyo gây ra là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm với diễn tiến nhanh, nguy cơ biến chứng nặng và tỷ lệ tử vong cao. Vì vậy, việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời có ý nghĩa rất quan trọng trong cải thiện tiên lượng cho người bệnh.

1. Các xét nghiệm chẩn đoán y khoa

Để xác định chính xác một người có nhiễm virus Ebola Bundibugyo hay không, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu trong điều kiện kiểm soát an toàn sinh học nghiêm ngặt. Các phương pháp chẩn đoán thường được sử dụng gồm:

• Xét nghiệm phản ứng chuỗi polymerase sao chép ngược (RT-PCR);
• Xét nghiệm miễn dịch liên kết enzyme bắt giữ kháng thể (ELISA);
• Xét nghiệm phát hiện kháng nguyên;
• Phân lập virus bằng phương pháp nuôi cấy tế bào.

Do virus Bundibugyo thuộc nhóm tác nhân gây bệnh nguy hiểm cao, các mẫu bệnh phẩm từ người nghi nhiễm tiềm ẩn nguy cơ sinh học rất lớn. Vì vậy, việc xét nghiệm các mẫu chưa được bất hoạt phải được thực hiện trong phòng thí nghiệm đạt mức an toàn sinh học tối đa. Toàn bộ mẫu sinh học khi vận chuyển trong nước hoặc quốc tế đều phải được đóng gói theo hệ thống ba lớp nhằm đảm bảo an toàn và hạn chế nguy cơ phát tán mầm bệnh ra môi trường.

2. Liệu pháp điều trị

Hiện nay, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu được cấp phép rộng rãi dành riêng cho virus Bundibugyo. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào chăm sóc hỗ trợ tích cực nhằm duy trì chức năng sống và giảm nguy cơ biến chứng.

Các biện pháp điều trị thường bao gồm:

• Bù nước và điện giải;
• Duy trì huyết áp và hỗ trợ hô hấp;
• Kiểm soát đau, sốt và các triệu chứng đi kèm;
• Điều trị nhiễm trùng thứ phát nếu có;
• Theo dõi và hỗ trợ chức năng gan, thận, tim mạch.

Người bệnh cần được cách ly nghiêm ngặt và chăm sóc tại các cơ sở y tế có khả năng kiểm soát nhiễm khuẩn chuyên biệt để hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng và môi trường bệnh viện.

Câu hỏi thường gặp

Bên cạnh những thông tin trên, nhiều người cũng quan tâm đến mức độ nguy hiểm cũng như khả năng phòng ngừa virus Bundibugyo. Dưới đây là những câu hỏi thường gặp về chủng virus này:

1. Bundibugyo ebolavirus có tỷ lệ tử vong là bao nhiêu?

Theo nghiên cứu toàn cầu công bố năm 2024, virus Ebola chủng Bundibugyo có tỷ lệ tử vong dao động khoảng 30 - 40% ở người nhiễm bệnh, thấp hơn đáng kể so với chủng Ebola Zaire, chủng virus có thể khiến tới 90% bệnh nhân tử vong trong một số đợt bùng phát. Trong các đợt bùng phát từng được ghi nhận, virus Ebola Bundibugyo có tỷ lệ tử vong dao động khoảng 30 - 50%.

2. Có vaccine tiêm phòng cho chủng virus Bundibugyo này chưa?

Hiện nay, chưa có vắc xin hoặc thuốc điều trị đặc hiệu được cấp phép chính thức dành riêng cho virus Ebola chủng Bundibugyo. Tuy nhiên, các nhà khoa học và tổ chức y tế quốc tế vẫn đang tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm các loại vắc xin và liệu pháp điều trị mới nhằm kiểm soát nguy cơ bùng phát dịch trong tương lai.

Dù chưa có vắc xin đặc hiệu, việc phát hiện sớm, cách ly nghiêm ngặt và điều trị hỗ trợ tích cực vẫn có thể giúp cải thiện khả năng sống sót cho người bệnh và hạn chế lây lan trong cộng đồng.

Virus Ebola Bundibugyo là chủng virus nguy hiểm có khả năng lây lan nhanh và gây tỷ lệ tử vong cao. Hiện chưa có vắc xin hoặc thuốc điều trị đặc hiệu được cấp phép rộng rãi, do đó việc phát hiện sớm, cách ly và kiểm soát lây nhiễm nghiêm ngặt đóng vai trò quan trọng trong phòng chống dịch bệnh.