Ebola lây qua đường gì? Đối tượng nào dễ mắc bệnh?

"Ebola lây qua đường gì?" là vấn đề được đặc biệt quan tâm bởi đây là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có tỷ lệ tử vong rất cao. Virus Ebola chủ yếu lây qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể, đồ vật nhiễm mầm bệnh hoặc người bệnh đã tử vong, khiến nguy cơ bùng phát dịch tăng mạnh nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời.

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y Khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC.

Ebola lây qua đường gì?

Ebola có thể lây từ động vật sang người, sau đó lây từ người sang người khi máu, dịch cơ thể hoặc vật dụng nhiễm dịch cơ thể tiếp xúc với vùng da bị trầy xước hoặc niêm mạc mắt, mũi, miệng. Người mắc Ebola có thể lây virus cho người khác khi bắt đầu xuất hiện triệu chứng.

1. Từ động vật sang người

Các nhà khoa học cho rằng dơi ăn quả châu Phi có liên quan đến sự lây lan của virus Ebola và có thể là nguồn chứa virus. Con người có thể bị lây nhiễm khi tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh như dơi, linh trưởng hoặc linh dương rừng. Virus cũng có thể lây qua hoạt động săn bắt, xử lý hoặc ăn thịt động vật nhiễm bệnh.

2. Lây truyền từ người sang người

Sau khi virus lây từ động vật sang người, Ebola có thể tiếp tục lây giữa người với người. Một người có thể nhiễm bệnh khi vùng da bị trầy xước hoặc niêm mạc mắt, mũi, miệng tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể của người đang mắc Ebola hoặc đã tử vong do Ebola. Các dịch cơ thể được đề cập gồm nước tiểu, nước bọt, mồ hôi, phân, chất nôn, sữa mẹ và nước ối.

3. Lây nhiễm qua bề mặt và vật dụng trung gian

Ebola có thể lây qua các vật dụng bị nhiễm máu hoặc dịch cơ thể của người đang mắc bệnh hoặc đã tử vong do Ebola. Các vật dụng này có thể bao gồm quần áo, chăn ga, kim tiêm và thiết bị y tế.

4. Rủi ro lây truyền qua đường tình dục sau khi phục hồi

Virus Ebola có thể còn tồn tại trong tinh dịch của người đã khỏi bệnh và có thể lây qua quan hệ tình dục bằng miệng, âm đạo hoặc hậu môn. Hiện chưa có bằng chứng cho thấy virus Ortho Ebola lây qua tiếp xúc với dịch âm đạo của người đã từng mắc Ebola. (1)

Những đối tượng nào có nguy cơ lây nhiễm Ebola cao?

Ebola là bệnh hiếm gặp nhưng rất trầm trọng, chủ yếu diễn ra ở Trung và Tây Phi. Tuy nhiên, bệnh cũng từng xuất hiện ở những khu vực khác trên thế giới. Ebola có thể mắc ở cả nam và nữ, không loại trừ bất kỳ lứa tuổi nào.

Đối với hầu hết mọi người, nguy cơ mắc Ebola là rất thấp. Tuy nhiên, nguy cơ có thể tăng cao ở một số nhóm sau:

• Người thường xuyên tiếp xúc, chăm sóc bệnh nhân Ebola: Đây là nhóm có nguy cơ cao nhất vì có thể tiếp xúc với máu hoặc dịch tiết cơ thể của người bệnh. Nhóm này thường gồm người thân trong gia đình người bệnh và nhân viên y tế;
• Người du lịch hoặc làm việc tại khu vực đang có dịch Ebola: Khi dịch bệnh bùng phát, người đi du lịch hoặc làm việc tại nơi xảy ra dịch Ebola có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn;
• Người thực hiện nghiên cứu trên động vật: Các nhà nghiên cứu, chuyên gia có thể có nguy cơ nhiễm virus Ebola nếu thực hiện nghiên cứu trên động vật, đặc biệt là khỉ được nhập khẩu từ châu Phi hoặc Philippines;
• Người tham gia chôn cất, mai táng người tử vong do Ebola: Ngay cả khi người bệnh đã qua đời, thi thể của người chết vì Ebola vẫn có thể truyền bệnh.

Bệnh Ebola không lây qua những đường nào?

Ebola là bệnh nguy hiểm, nhưng không phải cứ ở gần người khác là sẽ bị lây. Virus Ebola chủ yếu lây khi tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc vật dụng nhiễm dịch cơ thể của người bệnh, vì vậy người dân cần hiểu đúng để phòng bệnh phù hợp.

• Bệnh Ebola không lây qua không khí như cảm lạnh, cúm hoặc COVID-19. Người dân không mắc Ebola chỉ vì hít thở chung bầu không khí, hoặc vì người khác ho, hắt hơi ở gần;
• Hiện chưa có bằng chứng cho thấy muỗi hoặc các loại côn trùng đốt có thể truyền virus Ebola từ người này sang người khác;
• Ebola không lây qua nguồn nước và nhìn chung không lây qua thực phẩm. Đây không phải là bệnh lây qua ăn uống thông thường. Tuy nhiên, việc săn bắt, giết mổ hoặc xử lý thịt thú rừng có thể khiến con người tiếp xúc với máu và các dịch cơ thể khác của động vật có khả năng nhiễm bệnh, từ đó làm tăng nguy cơ phơi nhiễm virus Ebola.
• Ebola không lây qua giao tiếp thông thường như nói chuyện, đứng gần hoặc tiếp xúc xã giao, nếu không tiếp xúc với máu, dịch cơ thể hoặc vật dụng nhiễm dịch cơ thể của người bệnh. Với người đã khỏi Ebola, việc giao tiếp thông thường không phải là đường lây bệnh, nhưng vẫn cần lưu ý nguy cơ lây truyền qua đường tình dục trong một số trường hợp sau khi hồi phục. (2)

Hướng dẫn cách phòng ngừa lây nhiễm virus Ebola hiệu quả

Phòng ngừa Ebola hiệu quả bắt đầu từ việc hiểu đúng nguồn lây và tránh các tiếp xúc nguy cơ. Những biện pháp dưới đây giúp giảm nguy cơ lây truyền virus trong cộng đồng:

• Đưa người bệnh đến nơi điều trị phù hợp: Người nghi ngờ hoặc được xác định mắc Ebola cần được chăm sóc sớm tại trung tâm điều trị được chỉ định. Việc cách ly tại cơ sở phù hợp giúp hạn chế nguy cơ lây truyền trong gia đình;
• Theo dõi người từng tiếp xúc với ca bệnh: Người có khả năng đã tiếp xúc với ca bệnh Ebola cần được xác định và theo dõi sức khỏe trong 21 ngày. Việc theo dõi giúp phát hiện sớm dấu hiệu nghi ngờ và hạn chế nguy cơ bệnh tiếp tục lây lan;
• Tách người khỏe khỏi người bệnh: Trong quá trình kiểm soát dịch, cần tách người khỏe mạnh khỏi người đang mắc bệnh để ngăn ngừa lây truyền thêm. Người bệnh đã được xác định cần được chăm sóc tại cơ sở điều trị phù hợp;
• Mai táng an toàn, trang nghiêm: Việc mai táng người tử vong do Ebola cần được thực hiện an toàn và trang nghiêm. Đây là một phần quan trọng trong các biện pháp kiểm soát ổ dịch;
• Giữ vệ sinh và môi trường sạch: Duy trì vệ sinh tốt và giữ môi trường sạch là yếu tố quan trọng trong phòng ngừa Ebola. Cộng đồng cũng cần được cung cấp thông tin đầy đủ về bệnh và cách kiểm soát ổ dịch để nâng cao hiệu quả phòng ngừa.

Câu hỏi thường gặp

1. Ebola có lây qua muỗi đốt​ không?

Hiện chưa có bằng chứng cho thấy muỗi hoặc các loại côn trùng đốt có thể truyền virus Ebola. Người dân không cần quá lo lắng về nguy cơ mắc Ebola chỉ từ vết muỗi đốt. Việc phòng bệnh nên tập trung vào tránh tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc vật dụng nhiễm dịch từ người mắc bệnh.

2. Người không có triệu chứng có lây truyền Ebola không?

Nhiễm Ebola không triệu chứng được xem là hiện tượng hạn chế và nhiều khả năng không đóng góp đáng kể vào quá trình lây truyền Ebola từ người sang người. Vì vậy, nguy cơ lây truyền chủ yếu cần được chú ý ở người đã xuất hiện triệu chứng bệnh, đặc biệt khi có tiếp xúc với máu, dịch cơ thể hoặc vật dụng nhiễm dịch cơ thể của người bệnh.

Tóm lại, hiểu đúng "Ebola lây qua đường gì?" giúp người dân phòng bệnh hiệu quả và tránh hoang mang. Ebola chủ yếu lây qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc vật dụng nhiễm dịch của người bệnh, không lây qua không khí, nước, thực phẩm thông thường hay muỗi đốt. Khi có nguy cơ phơi nhiễm hoặc dấu hiệu nghi ngờ, cần liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn kịp thời.