Bị tay chân miệng rồi có cần tiêm phòng nữa không?

Trẻ bị tay chân miệng rồi có cần tiêm phòng nữa không là vấn đề khiến nhiều phụ huynh băn khoăn khi đứng trước quyết định tiêm chủng sau giai đoạn hồi phục. Trong bối cảnh tay chân miệng vẫn lưu hành phức tạp và có thể diễn tiến nghiêm trọng ở trẻ nhỏ, việc tìm hiểu đầy đủ thông tin và đưa ra quyết định phù hợp theo khuyến cáo y tế chính là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe và sự phát triển an toàn của trẻ.

Bị tay chân miệng rồi có cần tiêm phòng nữa không?

Bị tay chân miệng rồi vẫn nên tiêm phòng vì miễn dịch tự nhiên sau khi mắc bệnh thường không bền vững và mạnh mẽ như miễn dịch chủ động từ vắc xin nên không đủ khả năng bảo vệ hoàn toàn trước nguy cơ tái nhiễm và biến chứng nặng.

Hơn nữa, nếu bệnh trước đó do Coxsackievirus hoặc chủng khác gây ra (chiếm phần lớn các ca nhẹ), thì vắc xin phòng tay chân miệng EV71 vẫn rất cần thiết để bảo vệ chống lại chủng virus nguy hiểm EV71, là tác nhân gây tử vong với tỷ lệ cao nhất, như ghi nhận trong các đợt bùng phát tại miền Nam Việt Nam năm 2023. (1)

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do nhiều loại virus đường ruột khác nhau gây ra, phổ biến nhất là Enterovirus 71 (EV71), Coxsackievirus A16, A6, A10. Miễn dịch sau nhiễm thường chỉ đặc hiệu với một type virus nhất định và không có khả năng bảo vệ chéo hoàn toàn. Chính điều này khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc lại tay chân miệng trong những lần tiếp theo, thậm chí với mức độ nặng hơn.

Các loại vắc xin tay chân miệng hiện nay chủ yếu nhằm phòng ngừa các ca bệnh do EV71, là tác nhân được ghi nhận là nguyên nhân hàng đầu gây biến chứng thần kinh, suy hô hấp và tử vong. Đối với vắc xin Envacgen (Thụy Sĩ), được Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) phê duyệt lưu hành tại Việt Nam từ …., dữ liệu cho thấy vắc xin còn có miễn dịch chéo với các chủng B5, C4 gây bệnh.

Do đó, tiêm vắc xin giúp cơ thể chủ động tạo miễn dịch đặc hiệu, từ đó giảm rõ rệt nguy cơ mắc các thể bệnh nặng, góp phần bảo vệ an toàn lâu dài cho trẻ trong giai đoạn dễ tổn thương nhất.

Vắc xin tay chân miệng Envacgen sắp có mặt tại Việt Nam và triển khai tiêm cho trẻ em từ 2 tháng tuổi trở lên đến dưới 6 tuổi trên toàn quốc tại hàng trăm Trung tâm Tiêm chủng VNVC trên toàn quốc. Trước đó, Hệ thống Tiêm chủng VNVC đã ký kết bản ghi nhớ hợp tác với đơn vị phân phối vắc xin này tại Việt Nam là Công ty dược phẩm Substipharm Biologics (Thụy Sĩ), hiện đang khẩn trương hoàn tất các thủ tục và điều kiện cần thiết để sớm đưa vắc xin về Việt Nam và triển khai tiêm chủng rộng rãi.

Phụ huynh có thể đăng ký nhận thông tin từ VNVC để được cập nhật sớm về thời điểm vắc xin chính thức triển khai tiêm chủng.

Hiểu về nguy cơ tái nhiễm tay chân miệng dù đã từng mắc bệnh

Bệnh tay chân miệng do nhiều loại virus enterovirus gây ra, chủ yếu là coxsackievirus A16 (CV-A16) và enterovirus 71 (EV71). Miễn dịch sau khi mắc bệnh chỉ cụ thể với loại virus đã gây bệnh lần đó và không bảo vệ chống lại các chủng virus khác trong cùng nhóm enterovirus.

Điều này giải thích tại sao trẻ có thể bị tay chân miệng nhiều lần, thậm chí 2, 3 hay 4 lần. Theo nghiên cứu trên 107.677 trường hợp mắc tay chân miệng tại Vô Tích, Trung Quốc, tỷ lệ tái nhiễm được ghi nhận ở mức 6,01%. Đáng chú ý, đa số các trường hợp tái nhiễm là nhiễm lần thứ hai (chiếm 94,42%), tuy nhiên cũng có những trường hợp đặc biệt ghi nhận một trẻ có thể nhiễm bệnh tới 5 lần trong vòng 3 năm. (2)

Các chuyên gia y tế đã chỉ ra những đặc điểm nhân khẩu học và hành vi tác động trực tiếp đến nguy cơ này:

• Giới tính và lối sống: Tỷ lệ tái nhiễm ở bé trai thường cao hơn bé gái. Điều này được giải thích bởi lối sống hiếu động, tần suất tiếp xúc với các đồ vật hoặc bề mặt nhiễm bẩn tại nơi công cộng của bé trai thường cao hơn.
• Độ tuổi rủi ro: Nguy cơ tái nhiễm có xu hướng tỷ lệ nghịch với độ tuổi. Trẻ dưới 4 tuổi chiếm tới 86,82% các ca nhiễm lần đầu và có tỷ lệ tái nhiễm cao nhất. Nguyên nhân do mức độ lưu hành kháng thể tự nhiên (anti-EV71 và anti-CoxA16) ở lứa tuổi này còn thấp và chỉ bắt đầu đạt đỉnh khi trẻ lên 4 tuổi.
• Khoảng cách giữa các lần nhiễm: Thời gian trung vị giữa hai lần nhiễm bệnh thường rơi vào khoảng 13 tháng. Do đó, trẻ em dưới 4 tuổi đặc biệt dễ bị tái nhiễm trong vòng 1 - 2 năm sau lần mắc bệnh đầu tiên.
• Môi trường sống và mật độ dân cư: Trẻ em được chăm sóc tại gia đình có tỷ lệ tái nhiễm cao hơn trẻ đi học, do nhận thức về vệ sinh cá nhân chưa hoàn thiện và phụ thuộc hoàn toàn vào người chăm sóc. Ngoài ra, trẻ sống tại các khu vực đô thị có mật độ dân số cao và dân cư biến động cũng đối mặt với áp lực lây nhiễm lớn hơn từ môi trường.

Lợi ích của việc tiêm vắc xin tay chân miệng sau khi đã khỏi bệnh

Tiêm vắc xin tay chân miệng mang lại nhiều lợi ích rõ rệt ngay cả khi trẻ đã từng mắc bệnh trước đó. Đây không chỉ là biện pháp tăng cường miễn dịch chủ động đối với chủng virus nguy cơ cao mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm tỷ lệ bệnh nặng và biến chứng nghiêm trọng.

• Tăng cường miễn dịch chủ động và ổn định: Vắc xin giúp cơ thể hình thành đáp ứng miễn dịch với nồng độ kháng thể cao và duy trì ổn định hơn so với miễn dịch tự nhiên sau nhiễm. Nhờ đó, trẻ được bảo vệ hiệu quả trước tác nhân có khả năng gây tổn thương thần kinh và diễn tiến nặng.
• Giảm gánh nặng điều trị và áp lực cho gia đình: Tay chân miệng nặng có thể diễn tiến nhanh và cần theo dõi, điều trị tích cực tại cơ sở y tế chuyên sâu. Tiêm vắc xin góp phần làm giảm tỷ lệ nhập viện và nhu cầu điều trị hồi sức, từ đó hạn chế chi phí y tế và những áp lực tâm lý cho gia đình.
• Góp phần kiểm soát dịch bệnh trong cộng đồng: Tiêm chủng giúp xây dựng miễn dịch cộng đồng đối với EV71. Khi tỷ lệ trẻ được bảo vệ tăng cao, khả năng lây lan của chủng virus nguy hiểm này giảm xuống, qua đó bảo vệ gián tiếp cho các nhóm trẻ chưa đủ điều kiện tiêm hoặc có nguy cơ cao.

Khi nào nên đưa trẻ đi tiêm sau khi khỏi bệnh?

Thời điểm tiêm vắc xin sau khi trẻ đã mắc tay chân miệng cần tuân theo nguyên tắc an toàn và hồi phục hoàn toàn. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, trẻ em mắc các bệnh từ mức độ trung bình đến nặng, có hoặc không kèm theo sốt, có thể được tiêm phòng ngay khi các triệu chứng bệnh giảm bớt.

Thông thường, thời gian chờ sau khi khỏi bệnh tùy tình trạng cụ thể của từng trẻ và đánh giá của nhân viên y tế. Việc trì hoãn tiêm cho đến khi cơ thể hồi phục hoàn toàn giúp đảm bảo đáp ứng miễn dịch tốt và giảm nguy cơ phản ứng không mong muốn sau tiêm.

Ngoài ra, phụ huynh cần cung cấp đầy đủ thông tin về tiền sử bệnh, thời điểm mắc và mức độ nặng của đợt tay chân miệng trước đó để được tư vấn lịch tiêm phù hợp. Không nên tự ý trì hoãn quá lâu vì điều này có thể khiến trẻ bỏ lỡ giai đoạn phòng bệnh hiệu quả nhất.

Bị tay chân miệng rồi có cần tiêm phòng nữa không? Câu trả lời là có, nhằm tăng cường miễn dịch, giảm nguy cơ tái nhiễm và bảo vệ trẻ trước các thể bệnh nặng. Việc tuân thủ lịch tiêm chủng không chỉ bảo vệ cá nhân trẻ mà còn là yếu tố quan trọng trong việc kiểm soát dịch bệnh một cách hiệu quả và bền vững.