Hướng dẫn chăm sóc người sốt bại liệt (Polio) đúng cách

Chăm sóc người sốt bại liệt không chỉ dừng lại ở việc hạ sốt hay điều trị triệu chứng mà là quá trình hỗ trợ toàn diện cho hệ thần kinh và thể trạng người bệnh. Cách chăm sóc khoa học, theo dõi sát sao và can thiệp đúng thời điểm đóng vai trò quyết định trong việc phục hồi chức năng vận động, ngăn ngừa di chứng và duy trì chất lượng sống lâu dài.

Tầm quan trọng của việc chăm sóc người sốt bại liệt đúng cách

Chăm sóc đúng cách cho người sốt bại liệt ngay từ giai đoạn cấp tính giúp bảo vệ chức năng thần kinh, duy trì khả năng vận động và nâng cao chất lượng sống lâu dài. Virus bại liệt khi xâm nhập cơ thể có khả năng tấn công trực tiếp tế bào thần kinh vận động tại tủy sống và thân não, gây hoại tử và mất chức năng dẫn truyền. Một khi tổn thương đã hình thành, tế bào thần kinh không có khả năng tái sinh, do đó chiến lược chăm sóc cần tập trung vào bảo tồn phần chức năng còn lại, hỗ trợ tái lập kết nối thần kinh và ngăn ngừa biến chứng thứ phát.

Trong giai đoạn sớm, theo dõi chặt chẽ dấu hiệu sinh tồn như: Duy trì cân bằng dịch điện giải và hỗ trợ hô hấp đóng vai trò quyết định đến tỷ lệ sống sót, đặc biệt ở những trường hợp tổn thương vùng hành tủy gây liệt hô hấp. (1)

Giai đoạn tiếp theo, các biện pháp phục hồi chức năng như vật lý trị liệu sớm, duy trì dinh dưỡng nhằm bảo vệ khối cơ và kiểm soát phản ứng viêm có ý nghĩa quan trọng trong tối ưu hóa khả năng bù trừ thần kinh, hạn chế teo cơ và giảm nguy cơ biến dạng khớp. Quá trình phục hồi này không dừng lại sau giai đoạn cấp mà có thể tiếp tục mang lại cải thiện vận động trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Chuyên gia cho biết, việc chăm sóc đúng chuẩn còn góp phần giảm gánh nặng tàn tật mạn tính, hạn chế nguy cơ hội chứng sau bại liệt và nâng cao khả năng tái hòa nhập xã hội cho người bệnh, qua đó tạo ra giá trị sức khỏe cộng đồng lâu dài. Dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ cho thấy, khoảng 25 - 40% người từng mắc bại liệt có thể phát triển hội chứng sau bại liệt sau vài thập kỷ. Việc phục hồi chức năng từ sớm và chăm sóc toàn diện đã được chứng minh là giúp tăng sức mạnh cơ, duy trì khả năng vận động và làm chậm quá trình suy giảm thần kinh, từ đó cải thiện đáng kể chất lượng sống cho người bệnh.

Hướng dẫn chăm sóc người sốt bại liệt theo từng giai đoạn

Chăm sóc người mắc sốt bại liệt cần được triển khai theo từng giai đoạn với mục tiêu điều trị rõ ràng ở mỗi thời điểm. Từ việc ổn định các chức năng sống trong giai đoạn cấp tính đến hỗ trợ phục hồi vận động và phòng ngừa biến chứng lâu dài, từng bước chăm sóc đều giữ vai trò then chốt trong việc cải thiện sức khỏe và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh. (2)

1. Chăm sóc trong giai đoạn cấp tính

Đây là giai đoạn bệnh tiến triển nhanh và tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm, đặc biệt khi virus gây tổn thương trung tâm hô hấp hoặc tế bào thần kinh vận động. Mục tiêu chăm sóc cần tập trung vào việc duy trì ổn định các chức năng sống, kiểm soát triệu chứng và hạn chế tối đa tổn thương thứ phát.

• Đảm bảo vệ sinh, phòng ngừa lây nhiễm

Người mắc bại liệt cần được cách ly tiếp xúc để tránh lây lan virus qua đường phân - miệng. Tất cả đồ dùng cá nhân phải được vệ sinh và khử khuẩn đúng quy trình. Nhân viên y tế và người chăm sóc cần rửa tay thường xuyên, sử dụng găng tay và khẩu trang khi tiếp xúc với dịch tiết của bệnh nhân. Việc duy trì môi trường sạch sẽ và đảm bảo an toàn vệ sinh giúp hạn chế lây nhiễm chéo, đặc biệt trong các cơ sở điều trị có nhiều người bệnh.

• Chăm sóc đường hô hấp

Tổn thương các tế bào thần kinh ở hành tủy có thể gây yếu cơ hô hấp, dẫn tới suy hô hấp cấp. Người bệnh cần được theo dõi sát nhịp thở, bão hòa oxy và dấu hiệu ngừng thở. Trong trường hợp có nguy cơ suy hô hấp, cần hỗ trợ thông khí sớm bằng máy thở hoặc các phương tiện hỗ trợ phù hợp. Hút đờm dãi định kỳ và duy trì tư thế nằm đầu cao cũng góp phần giúp đường thở thông thoáng.

• Giảm đau và kiểm soát triệu chứng

Sốt, đau cơ và co cứng là các triệu chứng thường gặp ở giai đoạn cấp tính. Người bệnh có thể được sử dụng thuốc hạ sốt và giảm đau theo chỉ định của bác sĩ. Việc nghỉ ngơi tuyệt đối trong giai đoạn này giúp giảm gánh nặng lên hệ thần kinh và hạn chế lan rộng tổn thương. Theo dõi sát các biểu hiện thần kinh mới khởi phát để kịp thời can thiệp khi có dấu hiệu tiến triển nặng.

• Dinh dưỡng và bù nước

Cung cấp dinh dưỡng đầy đủ giúp cơ thể duy trì sức đề kháng và hỗ trợ quá trình hồi phục. Thực đơn nên cân đối giữa năng lượng, protein và vi chất thiết yếu, đồng thời đảm bảo dễ tiêu hóa. Với người bệnh khó nuốt, cần áp dụng chế độ ăn lỏng hoặc hỗ trợ qua sonde để đảm bảo đủ năng lượng. Bù nước và điện giải kịp thời giúp ổn định tuần hoàn và hạn chế rối loạn chuyển hóa.

• Phòng ngừa biến chứng do nằm lâu

Bệnh nhân liệt vận động có nguy cơ cao mắc loét tì đè, viêm phổi ứ đọng và huyết khối tĩnh mạch sâu. Thay đổi tư thế thường xuyên, sử dụng đệm chống loét và tập vận động thụ động sớm giúp giảm nguy cơ biến chứng. Việc theo dõi da và tuần hoàn ngoại vi phải được thực hiện định kỳ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

• Hỗ trợ tâm lý

Tổn thương thần kinh và nguy cơ tàn tật lâu dài có thể gây lo âu, trầm cảm ở người bệnh. Hỗ trợ tâm lý và cung cấp thông tin đầy đủ về quá trình điều trị giúp họ hợp tác tốt hơn với phác đồ chăm sóc. Sự đồng hành của gia đình và đội ngũ y tế là yếu tố quan trọng giúp người bệnh duy trì tinh thần tích cực, qua đó cải thiện hiệu quả hồi phục.

2. Chăm sóc trong giai đoạn phục hồi và phục hồi chức năng

Khi giai đoạn cấp tính đã được kiểm soát, mục tiêu điều trị chuyển sang khôi phục thể lực, duy trì chức năng vận động và phòng ngừa các biến chứng muộn. Đây là quá trình dài hạn, đòi hỏi kế hoạch can thiệp bài bản và sự phối hợp liên tục giữa nhân viên y tế, người bệnh và gia đình. (3)

• Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng

Can thiệp phục hồi đóng vai trò trung tâm trong giai đoạn này, giúp cải thiện sức cơ, duy trì tầm vận động khớp và ngăn ngừa biến dạng. Các bài tập cần được thiết kế phù hợp với mức độ tổn thương và tiến triển lâm sàng, đồng thời thực hiện dưới sự giám sát chuyên môn để đảm bảo hiệu quả và an toàn. Ở những trường hợp yếu liệt nặng, có thể kết hợp thêm dụng cụ hỗ trợ nhằm tối ưu hóa khả năng vận động và sinh hoạt hàng ngày.

• Chế độ dinh dưỡng đặc biệt

Dinh dưỡng hợp lý là yếu tố nền tảng cho quá trình hồi phục. Khẩu phần cần cung cấp đủ năng lượng, protein và vi chất để hỗ trợ tái tạo mô cơ, duy trì khối nạc và tăng cường miễn dịch. Việc điều chỉnh chế độ ăn nên dựa trên tình trạng dinh dưỡng, mức độ hoạt động thể lực và các bệnh lý đi kèm, giúp tối ưu hóa hiệu quả phục hồi.

• Hỗ trợ tâm lý và xã hội

Sự thay đổi chức năng vận động sau bại liệt có thể ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý và chất lượng sống. Can thiệp tâm lý học đường, tư vấn chuyên sâu và tạo điều kiện tham gia hoạt động xã hội có vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ trầm cảm, cải thiện sự thích nghi và hỗ trợ người bệnh tái hòa nhập cộng đồng. Sự đồng hành của gia đình và môi trường sống thuận lợi góp phần củng cố quá trình hồi phục toàn diện.

LƯU Ý QUAN TRỌNG: Bại liệt có thể để lại hậu quả nặng nề như yếu liệt chi, biến dạng cơ, thậm chí tàn tật suốt đời. Ở nhiều trường hợp, nếu người bệnh không được chăm sóc đúng cách trong giai đoạn cấp, tổn thương thần kinh và cơ bắp có thể trở nên vĩnh viễn, gây teo cơ, cứng khớp, rối loạn hô hấp hoặc biến chứng đe dọa tính mạng. Chính vì vậy, song song với việc chăm sóc phục hồi chức năng và dinh dưỡng hợp lý, việc chủ động tiêm vắc xin phòng bại liệt là yếu tố quyết định, giúp phòng ngừa lây nhiễm, bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng, đặc biệt là ở trẻ nhỏ, nhóm dễ tổn thương nhất trước căn bệnh này.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo trẻ cần được tiêm đầy đủ các liều vắc xin bại liệt theo lịch, bao gồm dạng uống (OPV) hoặc tiêm (IPV), để hình thành miễn dịch bền vững. Việc tiêm nhắc định kỳ không chỉ giúp củng cố hàng rào bảo vệ cá nhân mà còn góp phần duy trì thành quả thanh toán bệnh bại liệt tại Việt Nam, giảm nguy cơ virus quay trở lại và gây bùng phát dịch trong tương lai.

Xem thêm: Vaccine bại liệt uống hay tiêm? IPV và OPV khác nhau như thế nào?

Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào về vấn đề chăm sóc người sốt bại liệt, quý Khách hàng có thể liên hệ trực tiếp với VNVC thông qua hotline 028.7102.6595 hoặc inbox qua fanpage VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em & Người lớn hoặc đến ngay các trung tâm tiêm chủng VNVC trên toàn quốc để được nhân viên chăm sóc Khách hàng hướng dẫn chi tiết, được bác sĩ thăm khám sàng lọc, tư vấn sức khỏe và chỉ định tiêm ngừa phù hợp. Tra cứu trung tâm tiêm chủng VNVC gần nhất tại đây.

Tóm lại, chăm sóc người sốt bại liệt đúng cách giúp cải thiện khả năng vận động, giảm biến chứng thần kinh và nâng cao chất lượng sống. Đây là nền tảng quan trọng quyết định mức độ hồi phục và triển vọng sức khỏe về sau.