Mất vị giác khi bị cúm cần phải khắc phục làm sao?

Mất vị giác không phổ biến ở bệnh nhân mắc cảm lạnh và cúm mùa nhưng gây khó chịu, ảnh hưởng đến quá trình chăm sóc, điều trị và phục hồi của bệnh nhân. Vậy đâu là nguyên nhân của hiện tượng này? Mất vị giác khi bị cúm có nguy hiểm không? Phòng ngừa, chăm sóc và điều trị như thế nào? Cùng chuyên gia giải đáp chi tiết trong bài viết dưới đây.

Mất vị giác khi bị cúm có sao không?

Cúm là các bệnh lý đường hô hấp phổ biến không chỉ khiến bệnh nhân sốt, ho, đau họng, sổ mũi…, mà còn có thể dẫn đến tình trạng mất vị giác ở một số người, phổ biến ở những người bị viêm mí hoặc viêm xoang kèm theo.

Trong cảm nhận ẩm thực hàng ngày, vị giác và khứu giác không hoạt động độc lập mà phối hợp chặt chẽ để tạo ra cảm nhận đầy đủ về mùi và vị của thức ăn. Khi mắc cúm, sự tấn công của virus cúm vào hệ hô hấp dẫn đến một loạt các phản ứng viêm, nghẹt mũi và tổn thương dây thần kinh cảm giác, làm suy giảm hoặc mất kết nối này. Điều này khiến bệnh nhân mắc cúm có thể không cảm nhận được hương thơm, cũng như mùi vị của các loại thực phẩm và đồ uống khi tiêu thụ.

Dù gây khó chịu, tình trạng này thường chỉ kéo dài trong thời gian ngắn và sẽ phục hồi khi cơ thể khỏi bệnh. Đây là hiện tượng phổ biến, không đáng lo nếu được chăm sóc đúng cách như giữ thông thoáng đường mũi và bổ sung dưỡng chất. Trong một số trường hợp, mất vị giác có thể kéo dài hơn ngay cả khi các triệu chứng điển hình của bệnh đã biến mất, tiềm ẩn nguy cơ phát triển các biến chứng khác như viêm xoang cấp tính hoặc các vấn đề khác về miễn dịch.

Xem thêm: Bệnh cảm cúm bao lâu thì khỏi?

Nguyên nhân gây mất vị giác khi bị cúm

Khi mắc cảm cúm, mũi và lưỡi đóng vai trò chính để não bộ tổng hợp thông tin về mùi và vị đều bị gián đoạn bởi các cơ chế viêm nhiễm và tổn thương do virus cúm gây ra. Cơ chế mất vị giác trong cúm mùa phần lớn bắt nguồn từ các yếu tố chính sau:

1. Nghẹt mũi và mất khứu giác gián tiếp (hyposmia)

Một trong những triệu chứng điển hình của cúm là nghẹt mũi, do niêm mạc mũi bị viêm và sản xuất ra lượng lớn chất nhầy. Sự tắc nghẽn này ngăn cản các phân tử mùi từ thức ăn xâm nhập đến thụ thể khứu giác nằm sâu trong mũi. Vì khứu giác và vị giác hoạt động đồng bộ trong việc cảm nhận vị trí giác quan, khi mũi không nhận diện được mùi, não bộ không thể ghép nối thông tin về mùi và vị, dẫn đến thực phẩm trở nên nhạt nhẽo hoặc khó cảm nhận.

2. Tổn thương thần kinh do virus

Virus cúm không chỉ gây viêm tại niêm mạc mũi, họng mà còn có thể ảnh hưởng đến các dây thần kinh chịu trách nhiệm về cảm nhận vị giác và khứu giác. Hai dây thần kinh quan trọng nhất là dây thần kinh mặt (thần kinh sọ số VII) và dây thần kinh lưỡi - hầu (thần kinh sọ số IX), đóng vai trò truyền tải tín hiệu từ lưỡi và mũi đến não bộ. Trong tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng nghiêm trọng, tín hiệu từ các dây thần kinh này có thể bị giảm hoặc mất hoàn toàn, dẫn đến sự suy giảm vị giác.

3. Viêm lan tỏa ở đường hô hấp trên

Cảm lạnh và cúm mùa thường gây viêm ở niêm mạc họng, nắp thanh quản, lưỡi và các vùng liên kết khác của đường hô hấp trên. Sự viêm nhiễm này không chỉ làm tăng cảm giác đau rát mà còn làm suy giảm khả năng làm việc của các thụ thể vị giác trên lưỡi, khiến thực phẩm khó được cảm nhận rõ ràng.

4. Tác động của phản ứng miễn dịch

Cơ thể khi đối mặt với virus cúm sẽ kích hoạt một phản ứng miễn dịch mạnh mẽ, bao gồm phóng thích cytokine và các chất viêm khác. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng những chất hóa học này cũng có thể ảnh hưởng đến cảm giác vị giác, đặc biệt là khi chúng gây viêm rộng hoặc chèn ép các cơ quan cảm giác.

Đối tượng dễ bị mất vị giác khi cảm cúm

Không phải ai cũng mất vị giác khi bị cúm, nhưng có một số nhóm đối tượng dễ gặp phải triệu chứng này hơn do sự tác động phức tạp của bệnh lý và tình trạng cơ thể. Dưới đây là các nhóm người dễ bị mất vị giác khi bị cúm:

1. Người cao tuổi và trẻ nhỏ

Người già và trẻ nhỏ là những đối tượng nhạy cảm nhất khi mắc cảm cúm. Hệ miễn dịch của họ hoạt động không hiệu quả như ở người trưởng thành khỏe mạnh, dẫn đến khả năng đối phó với virus kém hơn. Khi virus cúm tấn công, sự viêm nhiễm dễ lan rộng và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến các dây thần kinh cảm giác.

Ở người cao tuổi, các tế bào thụ thể vị giác trên lưỡi và dây thần kinh cảm nhận vị giác đã suy giảm chức năng theo thời gian. Khi bị cúm, những tác động từ viêm nhiễm đường hô hấp có thể làm trầm trọng thêm sự suy giảm này, dễ dẫn đến hiện tượng mất vị giác.

Với trẻ em, hệ thống cảm giác và miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện. Virus cúm cùng tình trạng viêm nhiễm đường hô hấp trên có thể làm suy giảm khả năng nhận biết mùi và vị, dẫn đến hiện tượng chán ăn hoặc mất cảm giác vị giác tạm thời.

2. Người mắc các bệnh lý nền mạn tính

Những người mắc các bệnh lý nền mạn tính như tiểu đường, huyết áp cao, bệnh tim mạch, hoặc bệnh thần kinh tự miễn thường có nguy cơ mất vị giác cao hơn khi mắc cúm. Nguyên nhân chính là do cơ thể của họ vốn đã phải chịu những tổn thương hệ thần kinh kéo dài hoặc hệ miễn dịch suy yếu. Khi mắc cúm, cơ chế viêm toàn thân do bệnh có thể làm tổn thương thêm các dây thần kinh vị giác và khứu giác, dẫn đến suy giảm hoặc mất hẳn khả năng nhận thức về mùi vị.

Cụ thể, người bị tiểu đường thường đối mặt với các biến chứng ảnh hưởng đến dây thần kinh ngoại biên. Khi mắc cúm, tác động của virus cúm làm tăng thêm mức độ viêm nhiễm, khiến các dây thần kinh cảm giác đã bị suy yếu dễ dàng bị tổn thương hơn. Trong khi đó, những người bị viêm xoang mạn tính hoặc các bệnh lý liên quan đến đường hô hấp trên thường xuyên phải đối mặt với tình trạng nghẹt mũi kéo dài. Khi mắc cúm, hiện tượng tắc nghẽn, viêm sưng có thể khiến khứu giác và vị giác thêm trầm trọng.

3. Người hút thuốc hoặc tiếp xúc với hóa chất

Nhóm người thường xuyên hút thuốc hoặc tiếp xúc với hóa chất độc hại là một trong những đối tượng dễ bị mất vị giác nhất khi mắc cúm. Thuốc lá và hóa chất trong môi trường không chỉ gây tổn thương niêm mạc mũi, họng mà còn làm suy giảm chức năng của các thụ thể cảm giác. Cảm cúm càng khiến niêm mạc bị tổn thương trầm trọng hơn, từ đó dẫn đến mất khứu giác và vị giác.

4. Người có hệ miễn dịch suy yếu

Những người có hệ miễn dịch suy yếu, chẳng hạn như bệnh nhân HIV/AIDS, người đang điều trị ung thư bằng hóa - xạ trị hoặc người sử dụng các loại thuốc ức chế miễn dịch, cũng là những đối tượng dễ bị tác động nghiêm trọng bởi cúm. Ngoài việc dễ dàng bị virus tấn công, họ cũng nhạy cảm hơn với những biến chứng như mất vị giác vì cơ thể không đủ sức chống lại tình trạng viêm nhiễm hoặc phục hồi dây thần kinh cảm giác.

5. Người từng có tiền sử tổn thương thần kinh hoặc khứu giác

Những người từng bị tổn thương về khứu giác hoặc vị giác do các nguyên nhân khác (chẳng hạn chấn thương đầu, viêm dây thần kinh, hoặc hậu quả từ các bệnh virus như Covid-19) cũng dễ bị mất vị giác khi mắc cúm. Các tổn thương trước đó làm giảm khả năng thích nghi và phục hồi của các cơ quan cảm giác, khiến cảm cúm dễ dàng làm suy giảm thêm chức năng này.

Khi nào cần đến gặp bác sĩ?

Một số dấu hiệu hoặc triệu chứng của cúm có thể chỉ báo cho những tình trạng nghiêm trọng hơn, đòi hỏi sự can thiệp y tế kịp thời. Việc biết chính xác khi nào cần đến gặp bác sĩ không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe mà đôi khi còn cứu sống người bệnh trong tình huống nguy cấp. Chính vì thế, cảm cúm mất vị giác cần tìm đến sự giúp đỡ của bác sĩ khi gặp phải các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Cúm kéo dài mà không có dấu hiệu thuyên giảm
• Xuất hiện khó thở hoặc đau tức ngực: Khó thở, hụt hơi, hoặc đau tức ngực là những dấu hiệu nguy hiểm có thể báo hiệu cho các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, hội chứng suy hô hấp cấp (ARDS) hoặc các vấn đề tim mạch. Đặc biệt, người cao tuổi, bệnh nhân có tiền sử bệnh tim hoặc phổi mạn tính cần hết sức cảnh giác khi gặp triệu chứng này.
• Sốt cao kéo dài hoặc kèm theo các biểu hiện bất thường
• Các triệu chứng thần kinh: như lơ mơ, mất tỉnh táo, nhầm lẫn, khó thức dậy, hoặc co giật là những triệu chứng báo động cần can thiệp y tế ngay lập tức. Đây có thể là dấu hiệu của viêm não, một biến chứng hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm do virus cúm gây ra.
• Mệt mỏi cực độ hoặc suy nhược cơ thể, mất nước nghiêm trọng

Cách điều trị tình trạng cảm cúm mất vị giác

Để điều trị tình trạng mất vị giác khi bị cúm, bệnh nhân cần điều trị triệt để bệnh cúm bằng việc sử dụng thuốc kết hợp cùng các phương pháp điều trị tại nhà.

1. Sử dụng thuốc

Thuốc điều trị cúm bao gồm thuốc giảm sốt, đau họng và đau đầu thường được sử dụng là paracetamol. Đây là loại thuốc an toàn giúp giảm sốt, giảm đau hiệu quả. Thuốc được chia liều cho trẻ em, người lớn hoặc cân nặng của mỗi cá nhân. Thông thường, cần dùng thuốc cách nhau 4 - 6 giờ. Bệnh nhân cần đảm bảo sử dụng thuốc đúng liều và khoảng cách giữa các lần hợp lý.

Ngoài ra, bệnh nhân cúm còn có thể được bác sĩ chỉ định sử dụng các loại thuốc dưới dạng nhỏ mũi như xylometazolin, Naphazolin… Đây là các loại thuốc nhỏ mũi có tác dụng làm co động mạch nhỏ, tĩnh mạch hang, mao mạch, đẩy máu đi nơi khác thông thoáng hốc mũi giúp bệnh nhân dễ thở hơn. Lưu ý, người bệnh nên dùng thuốc theo đúng phác đồ của bác sĩ chỉ định, không sử dụng kéo dài để tránh các tác dụng phụ như viêm mũi, phù nề, đau đầu, khả năng ngửi kém.

Tùy vào tình trạng của mỗi bệnh nhân, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thuốc giảm ho hay không. Nếu bệnh nhân có triệu chứng ho, nhưng chỉ ho ít, ho nhẹ thì không nhất thiết phải sử dụng thuốc giảm ho. Còn nếu ho nhiều, ho thường xuyên đi kèm triệu chứng đau rát họng, khó chịu thì thuốc giảm ho sẽ được chỉ định. Các thuốc giảm ho có chứa decolgen, atussin, rhumenol… điều trị ho khan, kém sổ mũi, nghẹt mũi.

Thuốc giảm ho chứa hoạt chất kháng histamin giúp giảm nhanh sổ mũi, hắt hơi, nghẹt mũi. Tuy nhiên, cần lưu ý các nhóm thuốc kháng histamin thường khiến bệnh nhân dễ buồn ngủ và mất tập trung.

Ngoài ra, nếu có đờm sẽ được bác sĩ chỉ định sử dụng thuốc long đờm. Nhóm thuốc kháng histamin giúp người bệnh thuyên giảm khó chịu do hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi.

2. Sử dụng các phương pháp tại nhà

Để giảm nhanh các triệu chứng khó chịu và mệt mỏi kéo dài khi mắc cúm, người bệnh có thể áp dụng một số phương pháp điều trị cúm tại nhà sau.

Đầu tiên, người bệnh cần giảm tối đa khối lượng công việc nặng hay phải đi lại ngoài trời nhiều. Thay vào đó, dành thời gian nghỉ ngơi và thư giãn để tình trạng bệnh tiến triển tốt hơn. Hãy chú ý lắng nghe cơ thể. Nếu cảm thấy mệt mỏi, không muốn vận động hay tập thể dục thì đừng nên ép buộc bản thân gắng sức.

Ngoài ra, nên tăng độ ẩm cho môi trường xung quanh. Vì virus cúm có khả năng tồn tại lâu hơn trong không khí khô, đặc biệt vào mùa lạnh, nhiệt độ ngoài trời lạnh làm giảm độ ẩm không khí hay không khí khô do tác dụng của hệ thống sưởi hoặc điều hòa không khí. Để tăng độ ẩm trong nhà, giúp giảm virus cúm trong không khí bạn có thể sử dụng máy tạo độ ẩm. Ngoài ra, không khí ẩm còn giúp người bệnh giảm triệu chứng nghẹt mũi, đau họng.

Bên cạnh sử dụng máy tạo độ ẩm, nếu muốn đường thở thông thoáng, bạn có thể đun một nồi nước sôi để xông mũi. Trong nước có thể kết hợp với các nguyên liệu như lá sả, lá buổi, tía tô, ngải cứu, bạc hà, hương nhu... để gia tăng hiệu quả.

Ngoài ra, người bệnh có thể tắm nước nóng để bổ sung hơi nước, giữ ẩm, thông mũi giúp việc hô hấp trở nên dễ dàng hơn. Không tắm nước lạnh vì có thể khiến nhiệt độ cơ thể giảm đột ngột, bệnh nặng hơn. Chườm khăn ấm lên trán, mũi để giảm đau đầu, viêm xoang. Thường xuyên súc nước muối loãng để diệt khuẩn và sát trùng cổ họng. Ngoài ra, súc nước muối thường xuyên còn loại bỏ các chất nhầy tích tụ sau cổ họng, giảm nhanh các triệu chứng đau họng, rát cổ, viêm nhiễm cổ họng.

Hướng dẫn theo dõi mất vị giác do cảm cúm

Theo dõi tình trạng mất vị giác khi bị cảm, cúm giữ vai trò quan trọng giúp phát hiện kịp thời những biểu hiện bất thường đồng thời phòng tránh những biến chứng có thể xảy ra.

Đầu tiên, bệnh nhân cần theo dõi sự xuất hiện của các thay đổi về vị giác, đặc biệt là khi không còn cảm nhận vị chua, mặn, ngọt, đắng hay cảm giác lẫn lộn vị kéo dài hơn 5 - 7 ngày. Đây là khoảng thời gian trung bình vị giác có thể bị ảnh hưởng do hiện tượng viêm niêm mạc đường hô hấp trên. Nếu tình trạng mất vị giác vượt quá thời gian này thì người bệnh cần cảnh giác và đến tái khám tại bệnh viện.

Trong quá trình theo dõi tình trạng mất vị giác, cần quan tâm cả những triệu chứng đi kèm như nghẹt mũi, chảy nước mũi, đau đầu, sốt cao hoặc ho kéo dài để phân biệt mất vị giác do cảm, cúm đơn thuần với những nguyên nhân nghiêm trọng hơn như viêm xoang mãn tính hoặc tổn thương thần kinh khứu giác. Bệnh nhân nên chủ động ghi chú thời gian bắt đầu gặp tình trạng mất vị giác, mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt và ăn uống hàng ngày để giúp bác sĩ đánh giá và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.

Cách phòng ngừa mất vị giác do cúm

Để phòng ngừa mất vị giác do cảm, cúm bạn có thể áp dụng một số biện pháp sau:

• Thường xuyên uống nước để giữ miệng ẩm: Nước bọt là một phần quan trọng của vị giác. Uống nhiều nước để tăng sản xuất nước bọt, tránh miệng khô ảnh hưởng đến chức năng vị giác.
• Không hút thuốc lá: Hút thuốc lá có thể khiến miệng khô, làm trầm trọng thêm các triệu chứng của cúm.
• Tập thói quen rửa tay thường xuyên bằng nước sạch và xà phòng.
• Vệ sinh mũi, họng sạch sẽ.
• Bổ sung nhiều vitamin B12, kẽm.

Các vấn đề thường gặp

1. Cách phân biệt mất vị giác do cúm và do COVID-19

Cúm và Covid-19 đều là bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp và đều có khả năng khiến người bệnh thay đổi hoặc mất vị giác, khứu giác. Để phân biệt tình trạng mất vị giác do cúm và Covid-19, bạn có thể căn cứ vào một số yếu tố sau:

2. Có cần uống vitamin để cải thiện vị giác sau khi hết cúm không?

VIệc bổ sung các loại vitamin nhóm A, C, B và các khoáng chất khán như kẽm giúp thúc đẩy quá trình hồi phục của hệ thần kinh và niêm mạc hô hấp, từ đó có thể khôi phục chức năng vị giác nhanh chóng, hiệu quả. Trong đó, vitamin C và kẽm tăng cường khả năng miễn dịch, giảm viêm nhiễm và thúc đẩy tái tạo tế bào. Trong khi vitamin nhóm B duy trì và cải thiện hoạt động thần kinh bao gồm cả hệ thống vị giác. Ngoài ra, một chế độ ăn uống giàu rau củ, trái cây tươi và các thực phẩm bổ dưỡng góp phần cải thiện vị giác sau cúm.

3. Bị cảm cúm có thể mất vị giác vĩnh viễn không?

Trong những trường hợp hiếm gặp, bệnh nhân có bệnh nền nghiêm trọng hay biến chứng thần kinh thì tình trạng mất vị giác có thể kéo dài hoặc thậm chí tổn thương nặng đến hệ thần kinh vị giác. Đây là trường hợp rất hiếm và thường đi kèm rối loạn thần kinh nghiêm trọng khác, do đó bệnh nhân cần được theo dõi chặt chẽ. Nếu mất vị giác kéo dài nhiều tuần cần được tư vấn y tế chuyên sâu để xác định nguyên nhân và phương án xử trí kịp thời.

Tình trạng mất vị giác khi bị cúm có thể gặp phải và kéo dài không quá lâu. Để giảm nhanh triệu chứng mất vị giác, bệnh nhân cần lưu ý điều trị triệt để cúm - căn nguyên của bệnh theo hướng dẫn của bác sĩ, đi kèm với đó là chế độ nghỉ ngơi, chăm sóc sức khỏe hợp lý tại nhà.