Cách phân biệt tay chân miệng và viêm họng ở trẻ cha mẹ cần biết

Tay chân miệng trong giai đoạn khởi phát thường xuất hiện triệu chứng đau họng trong 1 - 2 ngày là lý do tại sao khi cha mẹ phân biệt tay chân miệng và viêm họng dễ bị nhầm lẫn dẫn đến việc trì hoãn điều trị hoặc áp dụng sai phương pháp, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và quá trình hồi phục của trẻ. Tìm hiểu cách nhận diện chính xác hai bệnh lý này và đưa ra quyết định chăm sóc, điều trị kịp thời, hợp lý.

Phân biệt tay chân miệng và viêm họng

Mặc dù cả hai đều là bệnh lý truyền nhiễm thường gặp, song sự khác biệt về nguyên nhân, vị trí và tính chất của tổn thương là chìa khóa để so sánh tay chân miệng và viêm họng thông thường:

Tiêu chí	Tay chân miệng	Viêm họng
Nguyên nhân	Chủ yếu do virus đường ruột Coxsackie, Echovirus và Enterovirus A71 (EV-A71) thuộc nhóm Enterovirus của họ Picornaviridae gây ra.	Chủ yếu do nhiễm virus, thường gặp trong các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp như cảm lạnh thông thường hoặc do nhiễm vi khuẩn, điển hình là viêm họng do liên cầu khuẩn. (1)
Vị trí tổn thương miệng	Phát ban xuất hiện dưới dạng các vết loét hoặc vết thương gây đau, chủ yếu tập trung ở phía sau cổ họng Trẻ có thể cảm thấy đau họng, mệt mỏi, biếng ăn trong giai đoạn 1 - 2 ngày bệnh khởi phát.	Đau họng, niêm mạc họng đỏ, sưng. Tổn thương (đốm trắng, mủ) chủ yếu tập trung ở họng và amidan.
Tổn thương da	Đặc trưng là ban đỏ, phỏng nước không ngứa, xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đôi khi ở mông, đầu gối và khuỷu tay. Đây là dấu hiệu quan trọng để phân biệt tay chân miệng và viêm họng.	Thông thường không có phát ban da.
Sốt	Có thể xuất hiện triệu chứng sốt ở mọi lứa tuổi.	Có thể xuất hiện triệu chứng sốt.
Biến chứng	Các biến chứng nghiêm trọng của bệnh tay chân miệng nhìn chung hiếm gặp. Tuy nhiên, Enterovirus 71 (EV71) có nguy cơ gây biến chứng cao hơn so với các virus tay chân miệng khác. Những biến chứng có thể xảy ra bao gồm mất nước do tổn thương miệng khiến trẻ khó nuốt; viêm màng não do virus (phù nề màng não - tủy sống); viêm não; viêm cơ tim; và trong những trường hợp nặng, có thể dẫn đến liệt.	Thường lành tính. Hầu hết các trường hợp đau họng do nhiễm virus sẽ khỏi trong vòng 3 - 10 ngày.
Hình ảnh phân biệt

Phân biệt tay chân miệng với viêm họng Herpangina

Tay chân miệng ở trẻ đặc trưng bởi sốt, tổn thương miệng (bóng nước/loét) và phát ban ở tay, chân, mông. Tay chân miệng có khả năng lây lan cao, chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với nước bọt, dịch mũi họng, dịch từ bóng nước hoặc phân của người nhiễm bệnh.

Viêm họng Herpangina có nhiều điểm tương đồng với tay chân miệng và cũng do các virus cùng nhóm enterovirus gây ra, với các tác nhân gây bệnh thường gặp bao gồm virus coxsackie B, virus coxsackie A16, các serotype virus enterovirus 71. Tuy nhiên, bệnh chủ yếu ảnh hưởng đến khoang miệng và họng, với các tổn thương đau rát khu trú, không kèm phát ban da ở tay, chân hay mông như tay chân miệng.

Triệu chứng của tay chân miệng và Herpangina thường xuất hiện sau 3 - 5 ngày kể từ khi nhiễm virus (thời gian ủ bệnh). Bệnh thường khởi phát với:

• Sốt: thường là dấu hiệu đầu tiên; tay chân miệng đa số sốt nhẹ (dưới 38,5°C), trong khi Herpangina có thể sốt cao và khởi phát đột ngột.
• Tổn thương miệng: bóng nước hoặc loét ở lưỡi, lợi, má trong, gây đau khi ăn uống.
• Đau họng: do tổn thương ở amidan và khẩu cái mềm, đôi khi khó quan sát.
• Phát ban da: xuất hiện ở lòng bàn tay, bàn chân và đôi khi ở mông; có thể tiến triển thành bóng nước, thường không ngứa và không gặp trong Herpangina.
• Trẻ quấy khóc, dễ kích thích, chán ăn, khó chịu toàn thân.
• Hiếm gặp các triệu chứng như nôn ói.

Nhìn chung, điểm khác biệt quan trọng giúp nhận diện là tay chân miệng có tổn thương da điển hình, trong khi Herpangina chỉ khu trú ở miệng - họng.

Herpangina và tay chân miệng nhìn chung là bệnh lành tính và tự giới hạn. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm gặp, đặc biệt khi tác nhân gây bệnh là Enterovirus 71 (EV71), bệnh có thể dẫn đến biến chứng nặng, bao gồm viêm não thân não, liệt mềm cấp, viêm màng não vô khuẩn và viêm cơ tim. Những trường hợp này được đánh giá là nguy kịch, cần nhập viện theo dõi và điều trị tích cực, thậm chí chăm sóc tại đơn vị hồi sức tích cực (ICU) khi có chỉ định. (2)

Có thể thấy, việc nhận diện sớm và phân biệt đúng bệnh giúp cha mẹ chủ động theo dõi, đưa trẻ đi khám kịp thời khi có dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng không nên chỉ dừng lại ở việc phát hiện và điều trị khi trẻ đã mắc bệnh, bởi tay chân miệng có thể khởi phát nhẹ, dễ bị bỏ sót nhưng tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nặng.

⇒ Xem thêm: Phân biệt vết loét miệng và tay chân miệng qua các điểm đặc trưng

Trong bối cảnh tay chân miệng vẫn lưu hành phức tạp và có tính mùa vụ rõ rệt, phòng bệnh chủ động được xem là giải pháp bền vững và hiệu quả nhất. Bên cạnh việc giữ vệ sinh cá nhân, môi trường sống và theo dõi sức khỏe trẻ sát sao, tiêm vắc xin phòng tay chân miệng đầy đủ, đúng lịch là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế ca nặng và bảo vệ sức khỏe trẻ em lâu dài, mang lại sự an tâm cho gia đình, đặc biệt trong những giai đoạn cao điểm dịch hằng năm.

Việc phân biệt tay chân miệng và viêm họng đòi hỏi quan sát tổng hợp nhiều dấu hiệu, đặc biệt là tổn thương da và miệng. Nhận biết đúng giúp cha mẹ theo dõi sát, phòng lây nhiễm và đưa trẻ đến cơ sở y tế khi cần. Chủ động kiến thức là chìa khóa bảo vệ trẻ trong những giai đoạn dịch bệnh theo mùa.