2 vị trí tiêm các loại vacxin ở đâu? Tiêm sai chỗ có sao không?

Vị trí tiêm các loại vacxin phù hợp đối với từng loại vắc xin, từng độ tuổi khác nhau. Vậy vị trí tiêm các loại vacxin ở đâu trên cơ thể? Tiêm sai chỗ sẽ mang lại những ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe và hiệu quả của vắc xin? Hy vọng bài viết sau sẽ mang đến cho bạn những thông tin cần thiết về vị trí tiêm của từng loại vắc xin.

Tìm hiểu 2 đường sử dụng vắc xin

Mỗi loại vắc xin đều có đường dùng theo khuyến nghị của nhà sản xuất. Trong đó, có 2 đường sử dụng vắc xin phổ biến được nhà sản xuất khuyến nghị để mang lại hiệu quả miễn dịch tốt nhất, bao gồm:

1. Đường uống (PO)

Uống vắc xin là phương pháp sử dụng vắc xin ít xâm lấn và không gây đau khi sử dụng. Phương pháp này được thực hiện dễ dàng hơn so với đường tiêm. Tuy nhiên cần lưu ý tư thế và cách cho uống để phòng ngừa sặc và hạn chế nôn trớ.

Hệ tiêu hóa là một trong những bộ phận dễ bị mầm bệnh tấn công. Vắc xin được dùng theo đường uống có khả năng kích hoạt và tăng cường đáp ứng miễn dịch ở tế bào niêm mạc đường tiêu hóa, tạo tuyến phòng thủ đầu tiên, ngăn chặn các tác nhân gây bệnh đến từ môi trường bên ngoài. Đây cũng là nguyên nhân khiến vắc xin đường uống đặc biệt hiệu quả trong việc ngăn ngừa các mầm bệnh lây qua đường tiêu hóa như tiêu chảy do Rotavirus.

2. Đường tiêm

Có ba đường tiêm để đưa vắc xin vào cơ thể gồm tiêm bắp, tiêm dưới da, tiêm trong da, không bao giờ được tiêm vắc xin vào đường tĩnh mạch.

• Đường tiêm bắp (IM): Đây là con đường phổ biến nhất để đưa vắc xin vào cơ thể. Khi tiêm bắp, kim tiêm sẽ xuyên qua da và các mô dưới da để vào lớp cơ. Tiêm bắp thường được thực hiện theo góc 90 độ so với da; lựa chọn các vị trí có lớp cơ dày và ít mạch máu lớn đi qua ở bắp tay, bắp đùi, tốt nhất là tại vùng giữa cơ delta, cơ tứ đầu đùi (1/3 giữa mặt trước ngoài đùi). Phương pháp này có tác dụng hấp thu vắc xin nhanh do cơ có nhiều mạch máu, kích thích phản ứng miễn dịch. Đối với tất cả các mũi tiêm bắp, kim phải đủ dài để chạm đến khối cơ và ngăn ngừa vắc xin thấm vào mô dưới da, nhưng không quá dài đến mức ảnh hưởng đến các dây thần kinh, mạch máu hoặc xương bên dưới. Người tiêm vắc xin phải quen thuộc với giải phẫu của khu vực mà họ đang tiêm.
• Đường tiêm dưới da (SC): Vắc xin sẽ được tiêm vào mô liên kết dưới da, nơi có ít mạch máu như vùng đầu dưới cơ delta (cánh tay) hoặc đùi (1/3 giữa mặt trước ngoài đùi). Điều dưỡng sẽ sử dụng kim tiêm cỡ 23G-25G x 5/8 inch, tiêm vào mô liên kết dưới da với góc 45 độ. Phương pháp này sẽ giúp việc phân tán vắc xin diễn ra một cách chậm rãi và ổn định, thời gian tác dụng kéo dài.
• Đường tiêm trong da (ID): Vắc xin sẽ được tiêm một lượng rất ít (giới hạn khoảng 0.1ml) vào lớp nội bì, giúp vắc xin hấp thụ rất chậm vào cơ thể, áp dụng với một số loại vắc xin phòng bệnh như vắc xin lao Ivactuber cho trẻ em, vắc xin dại hay thử phản ứng. Vị trí tiêm lao thường tại vùng da phía ngoài cơ delta. Thử phản ứng thuốc 1/3 trên mặt trước tronng cẳng tay.

Phương pháp có nhiều ưu điểm, điển hình như giúp tiết kiệm vắc xin hơn nhưng vẫn đạt được hiệu quả miễn dịch như mong muốn.

Tầm quan trọng của vị trí tiêm các loại vacxin

Lựa chọn đúng vị trí tiêm cho mỗi loại vắc xin không chỉ tối ưu hóa hiệu quả mà còn đóng góp vào việc giảm thiểu các phản ứng phụ và đảm bảo quy trình tiêm chủng an toàn cho mọi người.

• Đảm bảo hiệu quả của vắc xin: Mỗi vị trí tiêm tạo điều kiện đáp ứng miễn dịch khác nhau. Tiêm đúng vị trí sẽ tối ưu hóa phản ứng miễn dịch, kích thích phản ứng miễn dịch mạnh mẽ nhất. Việc tiêm sai vị trí so với khuyến cáo của nhà sản xuất có thể làm giảm hoặc mất hiệu quả của vắc xin.
• Hạn chế phản ứng phụ: Tiêm vắc xin vào đúng vị trí, đúng đường tiêm giảm thiểu khả năng gây ra các phản ứng tại chỗ như sưng, đỏ, và đau, giúp quá trình hồi phục nhanh chóng hơn. Đồng thời, việc này cũng giúp ngăn chặn tổn thương các cấu trúc xung quanh như dây thần kinh hoặc mạch máu từ đó giảm thiểu nguy cơ gây ra các tác dụng phụ không mong muốn.
• Đảm bảo an toàn tiêm chủng: Tiêm vắc xin đúng vị trí giúp đảm bảo an toàn. CDC Hoa Kỳ nhấn mạnh, tiêm chủng đúng kỹ thuật, lựa chọn đúng vị trí tiêm phù hợp với từng lứa tuổi, từng loại vắc xin để giảm thiểu rủi ro, tăng hiệu quả tiêm chủng.

Vị trí tiêm các loại vắc xin thường gặp nhất

Có 2 vị trí tiêm các loại vacxin thường gặp nhất bao gồm vùng đùi, cánh tay.

1. Vùng đùi

Cơ đùi lớn phía ngoài là vị trí tiêm được khuyến nghị cho trẻ dưới 18 tháng tuổi vì khối lượng cơ đùi ở trẻ sơ sinh lúc này lớn hơn vùng bắp tay (cơ delta). Để xác định vị trí tiêm, nhân viên y tế sẽ chia mặt trước ngoài đùi thành 3 phần. Vị trí tiêm sẽ nằm ở giữa Trong một số trường hợp trẻ bị dị tật chân bẩm sinh, có vết chàm hoặc đặt nẹp hông, nhân viên y tế có thể xem xét tiêm ở vị trí thay thế như cánh tay hoặc đùi khác.

2. Cánh tay

Cơ delta cánh tay là vị trí tiêm thường được nhân viên y tế lựa chọn để tiêm cho trẻ trên 18 tháng, người lớn. Vị trí này phù hợp khi cơ delta phát triển đủ để an toàn tiêm vắc xin. Việc tiêm ở cánh tay có thể giúp giảm bớt sự khó chịu cho trẻ và thuận tiện hơn trong quá trình tiêm do dễ tiếp cận.

Đối với những trẻ lớn có thể tự ngồi, vị trí tiêm các loại vacxin vào cơ delta cánh tay khá đơn giản. Tuy nhiên, với trẻ nhỏ hơn, ba mẹ có thể hỗ trợ quá trình tiêm vắc xin bằng cách giữ con từ phía sau, để con ngồi trên đùi hoặc giữ trẻ bên cạnh. Ba mẹ nên thực hiện theo hướng dẫn của điều dưỡng viên để lựa chọn tư thế phù hợp nhất.

3. Vùng sau ngoài mông

Lưu ý, không thực hiện tiêm vắc xin ở vị trí này. Đây là vùng cơ bắp sâu không có mạch máu lớn hay thần kinh đi qua. Vị trí này thường dùng để tiêm thuốc dầu hay các thuốc không thể tiêm dưới da do kích thích mô dưới da.

Vị trí tiêm cho các loại vắc xin cụ thể

Tiêm đồng thời nhiều loại vắc xin hay tiêm nhiều lần thì vị trí tiêm như thế nào?

Nếu tiêm nhiều loại vắc xin trong một lần, hãy tiêm mỗi loại vắc xin tại một vị trí khác nhau. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, nếu tiêm hơn 2 loại vắc xin vào 1 chi, thì vùng đùi là vị trí được ưu tiên vì có khối lượng cơ lớn. Các mũi tiêm phải cách nhau đủ xa (≥ 2,5 cm) để có thể phân biệt các phản ứng tại chỗ (nếu có).

Với kỹ thuật tiêm trong da, các mũi tiêm cần cách nhau > 2,5 cm, tiêm dưới da mũi tiêm cần cách nhau 2 cm. Đối với trẻ lớn hơn và người lớn, có thể sử dụng cơ delta trong đường tiêm bắp nhiều hơn một lần.

Xử lý các phản ứng sau tiêm cấp tính

Trong trường hợp gặp các phản ứng cấp tính sau tiêm vắc xin như: sốt trên 39 độ C, mệt lả, lờ đờ, lịm dần, không có phản ứng khi được gọi, trẻ quấy khóc dữ dội, tím tái, thở rít,... cần lay gọi, kích thích vào lòng bàn chân và tìm cách nhanh nhất đưa đến bệnh viện để được cấp cứu.

Những phản ứng sau tiêm cấp tính thường rất hiếm gặp và không gây nguy hiểm nếu được phát hiện và xử trí kịp thời. Tuy nhiên, tùy theo cơ địa, bệnh lý tiềm ẩn hoặc và một số nguyên nhân khác, phản ứng sau tiêm có thể xảy ra và gây nguy hiểm đến tính mạng. Do đó, cần theo dõi sức khỏe của người được tiêm chủng liên tục trong 22-48 giờ sau tiêm, đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất nếu có phản ứng bất thường.

⇒ Tham khảo thêm: Các phản ứng sau tiêm của từng loại vắc xin từ nhẹ đến nặng.

Một số câu hỏi thường gặp về vị trí tiêm các loại vắc xin

1. Tiêm vắc xin sai vị trí có sao không?

Tiêm vắc xin sai vị trí tức là tiêm không an toàn, có thể gây ra một số vấn đề tùy thuộc vào loại vắc xin và mức độ sai lệch. Dưới đây là một số hậu quả có thể xảy ra nếu tiêm vắc xin sai vị trí:

• Giảm hiệu quả của vắc xin: Một số vắc xin được thiết kế để tiêm vào cơ bắp (IM) hoặc dưới da (SC) để đạt hiệu quả tối ưu. Tiêm vào vị trí không đúng có thể làm giảm khả năng đáp ứng miễn dịch, giảm hiệu quả của vắc xin.
• Phản ứng phụ tăng cao: Tiêm sai vị trí có thể gây ra phản ứng phụ nghiêm trọng hơn như viêm tại chỗ tiêm, kích ứng cục bộ, chai cứng, đổi màu da, viêm và hình thành u hạt.
• Tổn thương mô, tế bào: Một số vắc xin nếu tiêm không đúng cách có thể gây tổn thương cho các mô hoặc tế bào xung quanh, dẫn đến đau đớn, nhiễm trùng, thậm chí hoại tử mô tại chỗ tiêm.

Trong thực hành y tế, điều dưỡng được đào tạo để chọn đúng vị trí tiêm cho từng loại vắc xin nhằm giảm thiểu rủi ro và tăng cường hiệu quả. Nếu có nghi ngờ về việc tiêm vắc xin không đúng cách, nên trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.

2. Làm gì khi quên vị trí tiêm mũi trước đó của mình? Có sao không?

Miễn là các mũi tiêm đã được thực hiện đúng cách và tuân thủ lịch tiêm chủng được khuyến nghị, khách hàng không cần phải quá lo lắng. Trong trường hợp bạn có bất kỳ lo ngại hoặc câu hỏi nào về việc tiêm vắc xin, giải pháp tốt nhất là gặp trực tiếp nhân viên y tế tại điểm tiêm để trao đổi.

Trong tương lai, khi đi tiêm chủng, nên ghi chép lại vị trí tiêm của mỗi mũi vắc xin để theo dõi. Điều này hữu ích cho việc quản lý sức khỏe dự phòng cá nhân và giúp bác sĩ hoặc điều dưỡng có thông tin đầy đủ khi cần thiết khi tiêm chủng.

Vị trí tiêm các loại vacxin phù hợp giúp vắc xin phát huy miễn dịch tối đa, tăng hiệu quả bảo phòng bệnh. Khách hàng có nhu cầu tiêm vắc xin có thể liên hệ với Trung tâm tiêm chủng VNVC qua hotline 028 7102 6595 hoặc fanpage trungtamtiemchungvnvc để được tư vấn và đặt lịch tiêm.

100% bác sĩ, điều dưỡng viên tại VNVC đều có chứng chỉ tiêm chủng an toàn, thường xuyên được đào tạo kỹ năng chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ, kỹ năng tiêm giảm đau, nhẹ nhàng cùng với sự chu đáo và nhiệt tình với Khách hàng sẽ đảm bảo cho Quý Khách hàng một quy trình tiêm chủng an toàn và những trải nghiệm chuyên nghiệp khi đến với VNVC.