Khả năng virus HPV tồn tại ngoài môi trường bao lâu?

Có khoảng 11,6% phụ nữ trẻ chưa từng quan hệ tình dục vẫn bị nhiễm HPV (1). Lý do, đường lây truyền virus không chỉ giới hạn trong các hoạt động tình dục, mà còn thông qua các tiếp xúc gián tiếp với môi trường xung quanh. Vậy thực tế virus HPV tồn tại ngoài môi trường bao lâu? Làm thế nào để phòng ngừa lây nhiễm? Chuyên gia Từ Hệ thống tiêm chủng VNVC sẽ giải đáp trong bài viết dưới đây!

Virus HPV tồn tại ngoài môi trường bao lâu?

HPV có khả năng tồn tại ở môi trường bên ngoài trong một khoảng thời gian nhất định, phụ thuộc vào các yếu tố khách quan tác động như nhiệt độ, độ ẩm, bề mặt tiếp xúc… làm tăng nguy cơ lây truyền gián tiếp nếu không áp dụng các biện pháp phòng ngừa thích hợp.

1. Yếu tố ảnh hưởng đến thời gian sống của HPV

HPV tồn tại tương đối bền vững ở bên ngoài cơ thể, đặc biệt là trên các bề mặt xốp, ẩm ướt và các môi trường được che chắn kỹ lưỡng khỏi tia UV (2). Cụ thể như, các bề mặt ở phòng tắm công cộng, thiết bị tập thể dục và các khu vực tiếp xúc nhiều như tay nắm cửa, chậu rửa mặt… đều là những ổ chứa virus tiềm ẩn trong cộng đồng.

Bên cạnh đó, nhiệt độ cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tồn tại của HPV ở ngoài môi trường. Thực tế, HPV là virus DNA không có vỏ bọc lipid nên có khả năng chống chịu tốt với nền nhiệt thấp, vì nhiệt độ cao có thể làm biến đổi protein vỏ capsid và phá hủy DNA của virus, làm giảm khả năng lây truyền bệnh nhanh chóng. Đồng thời, biên độ nhiệt thay đổi liên tục có thể làm giảm tính ổn định của HPV, đặc biệt nếu kết hợp với tia sáng UV.

Ngoài ra, độ ẩm cũng có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sống sót của HPV. Đối với môi trường có độ ẩm cao, HPV có thể duy trì cấu trúc capsid và ngăn ngừa sự khô cứng, góp phần kéo dài sự sống hơn so với môi trường khô hạn. (3)

2. Thời gian sống cụ thể của HPV trên các bề mặt

Theo các chuyên gia y tế, thành phần và đặc tính của bề mặt ảnh hưởng lớn đến khả năng sống sót của virus ở ngoài môi trường. Nghiên cứu cho thấy, HPV có khả năng chống lại sự khô hạn và duy trì khả năng lây nhiễm với tỷ lệ 50% sau 3 ngày ở nhiệt độ phòng. (4)

Ở môi trường ngoài cơ thể, HPV có thể tồn tại từ vài giờ cho đến vài ngày, phụ thuộc vào đặc tính của các bề mặt. Mặc dù thời gian sống sót chính xác có thể khác nhau tùy thuộc vào mỗi phương pháp nghiên cứu, nhưng có một sự đồng thuận chung rằng: HPV có khả năng tồn tại trên các bề mặt trong thời gian dài.

Thời gian sống cụ thể của HPV trên các bề mặt

Một số dữ liệu trích dẫn từ các nghiên cứu về khả năng sống sót của HPV trên Fomites (véc tơ thụ động)

Bên cạnh đó, còn có một số yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn tại của HPV trên bề mặt, bao gồm:

• Loại virus: Mỗi type HPV khác nhau có thể biểu hiện mức độ ổn định trong môi trường khác nhau do sự khác biệt về cấu trúc protein vỏ và tổ chức bộ gen;
• Tải lượng virus: Nồng độ ban đầu của virus bám trên bề mặt ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tồn tại của virus. Chuyên gia cho rằng, tải lượng virus cao hơn tự nhiên sẽ kéo dài thời gian lây nhiễm có thể phát hiện được;
• Vật chất hữu cơ: Sự hiện diện của vật chất hữu cơ, chẳng hạn như máu, nước bọt hoặc tế bào da, có thể bảo vệ virus khỏi sự bất hoạt của môi trường bằng cách hoạt động như một rào cản vật lý và cung cấp một môi trường ổn định;
• Tiếp xúc với chất khử trùng: Nồng độ và thời gian tiếp xúc của chất khử trùng được sử dụng trên bề mặt là yếu tố quan trọng quyết định khả năng vô hiệu hóa virus.

Có nguy cơ lây nhiễm HPV qua môi trường, không khí không?

Bên cạnh thắc mắc về “virus HPV tồn tại ngoài môi trường bao lâu”, nhiều người lo ngại về sự tồn tại này có thể gây lây nhiễm lan rộng trong cộng đồng.

Về khả năng lây nhiễm qua không khí, hiện tại chưa có bằng chứng chỉ ra HPV có khả năng lây nhiễm qua con đường này như cách các bệnh đường hô hấp khác, chẳng hạn như cúm, Covid-19…

Tuy nhiên, thực tế nghiên cứu đã chỉ ra các bề mặt ở nơi công cộng như tay nắm cửa, bồn rửa mặt, nhà vệ sinh công cộng ở một số bệnh viện phụ sản... được phát hiện có chứa DNA HPV với tỷ lệ dương tính lên đến 38,89%. Điều này cho thấy, HPV có thể tồn tại trong môi trường bên ngoài và nguy cơ lây nhiễm cho người vô tình chạm vào rồi đưa tay lên các bộ phận như mắt, mũi, miệng…

⇒ Tìm hiểu thêm: HPV lây qua đường nào? Làm thế nào để tránh lây nhiễm?

Tiêu diệt virus HPV ngoài không khí bằng cách nào?

Như đã đề cập, đến nay vẫn chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy HPV có thể lây truyền qua không khí. HPV chủ yếu lây qua tiếp xúc trực tiếp da - niêm mạc, đặc biệt trong quan hệ tình dục. Do đó, không cần các biện pháp tiêu diệt HPV trong không khí, mà cách phòng ngừa hiệu quả nhất vẫn là chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ khi quan hệ và tầm soát định kỳ để phát hiện sớm tổn thương do virus gây ra.

1. Sử dụng biện pháp bảo vệ khi quan hệ tình dục

Sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục đúng cách có thể làm giảm nguy cơ lây nhiễm HPV. Tuy nhiên, cần lưu ý:

• Bao cao su không che phủ toàn bộ vùng da sinh dục, nơi virus có thể tồn tại, do đó chỉ mang tính hỗ trợ, không thay thế hoàn toàn được các biện pháp dự phòng khác;
• Ngoài bao cao su, nên tránh quan hệ tình dục với nhiều bạn tình hoặc bạn tình chưa rõ tình trạng sức khỏe sinh dục, để giảm nguy cơ phơi nhiễm HPV và các bệnh lây truyền khác.

2. Tầm soát định kỳ và theo dõi sức khỏe sinh dục

Tầm soát giúp phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư hoặc nhiễm HPV dù chưa có triệu chứng, từ đó can thiệp sớm và hiệu quả hơn. (5)

Đối với nữ giới, các chuyên gia khuyến cáo thực hiện:

• Xét nghiệm HPV DNA: phát hiện các chủng HPV nguy cơ cao.
• Pap smear (xét nghiệm tế bào cổ tử cung): phát hiện tế bào bất thường.

Bắt đầu tầm soát từ 21 tuổi hoặc khi bắt đầu có quan hệ tình dục, thực hiện định kỳ 3 - 5 năm, tùy phương pháp.

Đối với nam giới, hiện chưa có xét nghiệm tầm soát chuẩn hóa như nữ giới. Trường hợp có biểu hiện như sùi mào gà, viêm nhiễm hoặc nghi ngờ ung thư hầu họng, hậu môn nên đi khám chuyên khoa để được chẩn đoán kịp thời.

3. Duy trì lối sống lành mạnh, vệ sinh cá nhân đúng cách

• Tránh dùng chung khăn tắm, đồ lót với người khác để hạn chế nguy cơ lây nhiễm qua vật dụng cá nhân.
• Vệ sinh vùng sinh dục trước và sau khi quan hệ.
• Tăng cường hệ miễn dịch qua chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên.
• Tránh hút thuốc lá, đây là yếu tố làm giảm khả năng tự đào thải HPV của cơ thể.

Thắc mắc virus HPV tồn tại ngoài môi trường bao lâu đã được chuyên gia giải đáp. Thực tế, HPV có cấu trúc bền vững và có thể tồn tại hàng giờ, thậm chí lên đến vài ngày ở môi trường bên ngoài. Do đó, mỗi người cần chủ động phòng bệnh bằng cách tăng cường sức đề kháng, tuân thủ vệ sinh và duy trì lối sống lành mạnh.