Zona thần kinh ở trẻ sơ sinh: Nguyên nhân và cách điều trị
10:30 30/11/2024
Quản lý Y khoa
Hệ thống Tiêm chủng VNVC
Thủy đậu ở trẻ sơ sinh là một căn bệnh nghiêm trọng có tỷ lệ tử vong lên đến 30%, đặc biệt là nếu người mẹ nhiễm virus Varicella Zoster (VZV) trong 20 tuần đầu tiên của thai kỳ. Căn bệnh này có thể lây nhiễm cho thai nhi ngay khi còn trong bụng mẹ và có nguy cơ tiến triển zona thần kinh (giời leo) trong những năm đầu đời. Vậy zona thần kinh ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe của trẻ không? Nguyên nhân gây bệnh, cách điều trị và phòng ngừa như thế nào? Cùng chuyên gia VNVC tìm hiểu trong bài viết dưới đây!
| BS Phạm Văn Phú, Quản lý Y khoa Vùng 3 - Đông Nam Bộ, Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết: “Bệnh zona thần kinh rất hiếm gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, phần lớn xảy ra ở trẻ sau 5 tuổi (1) và phổ biến ở người cao tuổi từ 50 tuổi, người có bệnh nền. Tuy nhiên, trong trường hợp người mẹ nhiễm thủy đậu trong những tháng cuối của thai kỳ, có khả năng lây nhiễm virus cho thai nhi ngay trong bụng mẹ và bùng phát thành bệnh thủy đậu, sau khi khỏi bệnh có thể phát triển thành bệnh zona thần kinh, nguy cơ trẻ gặp các biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe và quá trình phát triển của trẻ trong tương lai.” |
Zona thần kinh ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là gì?
Zona thần kinh ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là bệnh nhiễm trùng do virus Varicella Zoster (VZV) gây ra, cũng là tác nhân gây bệnh thủy đậu. Sau khi gây nhiễm trùng lần đầu tiên và gây ra bệnh thủy đậu, virus sẽ trú ngụ ở dạng tiềm tàng tại các tế bào thần kinh cảm giác trong cơ thể ở trạng thái “ngủ đông” và cho đến khi gặp điều kiện thuận lợi như miễn dịch suy giảm, căng thẳng thần kinh, tuổi tác cao…, sẽ “thức giấc” gây ra bệnh zona thần kinh.
Bệnh zona thần kinh rất hiếm gặp ở trẻ nhỏ, thậm chí còn hiếm gặp hơn ở trẻ sơ sinh.
Tuy nhiên, hệ thống miễn dịch của trẻ sơ sinh vốn rất non yếu, chưa thể tự sản sinh kháng thể, chủ yếu nhận bảo vệ được truyền từ mẹ thông qua nhau thai (khi còn trong bào thai) và sữa mẹ (ở giai đoạn sơ sinh). Chính vì vậy, trẻ sơ sinh sẽ trở nên rất “nhạy cảm” với các tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn, nấm… đặc biệt là những tác nhân gây ra các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm vào thời điểm trẻ sơ sinh chưa đủ tuổi tiêm vắc xin, bao gồm virus Varicella Zoster gây bệnh thủy đậu và zona thần kinh.
Theo thống kê, trong hầu hết các trường hợp trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ mắc bệnh zona thần kinh đều lành tính và phục hồi nhanh chóng.
Một báo cáo ghi nhận, trường hợp trẻ 7 tháng tuổi bị bệnh zona thần kinh với biểu hiện các tổn thương mụn nước trên nền ban đỏ ở trên má dưới bên phải và phía sau cổ. Trẻ này không có tiền sử mắc bệnh thủy đậu nhưng lúc 5 tháng tuổi đã có tiếp xúc với anh trai ruột bị bệnh thủy đậu và mẹ có tiền sử mắc bệnh thủy đậu nhiều năm trước khi mang thai. Trẻ đã được điều trị bằng 200mg acyclovir uống 4 lần/ngày trong 7 ngày và đã khỏi hoàn toàn mà không để lại di chứng.
Một trường hợp khác ở bé trai 11 tháng tuổi với triệu chứng nổi sẩn, nhiều mụn nước trên má trái, không đáp ứng hydrocortisone 1% không kê đơn (thuốc kháng viêm, giảm ngứa và ức chế miễn dịch). Khai thác tiền sử bệnh cho thấy trẻ đã từng tiếp xúc với anh trai bị bệnh thủy đậu vào ngày được sinh ra. Trẻ được điều trị bằng 200mg acyclovir uống 4 lần một ngày trong 1 tuần. Các mụn nước của trẻ nhanh chóng đóng vảy và các mảng ban đỏ đã biến mất.
Tuy nhiên, zona thần kinh là bệnh có biểu hiện ngoài da nhưng gốc rễ tổn thương thần kinh nghiêm trọng nên vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ trẻ sơ sinh gặp các biến chứng nguy hiểm như suy đa cơ quan, suy hô hấp, viêm phổi, viêm não, viêm màng não, liệt mặt, mù lòa, điếc…
Một trường hợp trẻ sinh non 2 tuần tuổi bị nhiễm VZV do người mẹ bị bệnh thủy đậu trong giai đoạn mang thai. Trẻ này được ghi nhận tổn thương da ở 18 ngày tuổi và xác nhận tác nhân gây bệnh là do virus Varicella Zoster gây ra. Đồng thời, trẻ được xác nhận bị viêm não do liệt hành não. (2)
Nguy cơ mắc zona thần kinh ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Theo các chuyên gia, bệnh zona thần kinh thường không phổ biến ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, nhưng có một số yếu tố nguy cơ có thể gia tăng tỷ lệ mắc bệnh zona thần kinh ở trẻ như:
- Mẹ bầu bị thủy đậu vào giai đoạn rất muộn của thai kỳ (trong tam cá nguyệt thứ 3 của thai kỳ);
- Trẻ dưới 1 tuổi bị thủy đậu, không phát triển đủ kháng thể để ức chế VZV;
- Trẻ sơ sinh mắc HIV/AIDS và ung thư, làm giảm hiệu quả của hệ thống miễn dịch, dẫn đến tái hoạt động của virus zona.
⇒ Tham khảo thêm: Bà bầu bị zona thần kinh có ảnh hưởng đến thai nhi không?
Nguyên nhân trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bị zona thần kinh
Bệnh zona thần kinh không thể lây từ người sang người do zona thần kinh là tình trạng nhiễm trùng thứ phát sau khi khỏi bệnh thủy đậu. Chính vì thế, nguyên nhân chính lây bệnh zona ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là sự tiếp xúc của trẻ với VZV, gây bệnh thủy đậu, sau khi khỏi bệnh, virus tái kích hoạt và gây bệnh zona. Các nguyên nhân trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bị zona thần kinh bao gồm:
1. Lây truyền từ mẹ
Theo các chuyên gia y tế, bệnh zona thần kinh ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường là kết quả của sự tái hoạt động của nhiễm trùng VZV mắc phải trong tử cung hoặc trong thời kỳ đầu của trẻ sơ sinh trong khi chỉ được bảo vệ một phần bởi kháng thể của mẹ. Thực tế, trong hầu hết các trường hợp trẻ bị bệnh zona đều ghi nhận tiền sử mắc bệnh thủy đậu ở người mẹ trong thời kỳ mang thai, điều này cho thấy việc tiếp xúc VZV của trẻ ngay trong tử cung trước khi ra đời.
Trẻ sơ sinh có thể bị zona thần kinh nếu người mẹ mắc thủy đậu hoặc zona trong thời gian mang thai, đặc biệt là trong ba tháng cuối thai kỳ hoặc ngay trước khi sinh. VZV có khả năng vượt qua hàng rào nhau thai, gây nhiễm trùng thai nhi.
Nếu người mẹ nhiễm virus trong thời kỳ này, cơ thể mẹ có thể chưa đủ thời gian để sản xuất và truyền đủ lượng kháng thể bảo vệ cho thai nhi thông qua nhau thai, dẫn đến trẻ sinh ra có nguy cơ mắc bệnh. Mặc dù nguy cơ này thường thấp, nhưng trong một số trường hợp, trẻ có thể biểu hiện triệu chứng của zona ngay từ khi sinh ra hoặc phát triển bệnh trong những tuần đầu đời.
Một trường hợp khác có thể là ở người mẹ sau sinh bị bệnh thủy đậu hoặc nhiễm trùng zona tiếp xúc với trẻ thông qua các hoạt động chăm sóc như cho trẻ bú sữa, ôm ấp, hôn hít, vệ sinh cho trẻ...
Theo kết quả nghiên cứu cho thấy, virus gây bệnh zona chưa được tìm thấy trong sữa mẹ nhưng vẫn tồn tại khả năng trẻ tiếp xúc với nốt ban đỏ hoặc mụn nước từ quầng vú bị tổn thương khi đang bú sữa mẹ (3). Do đó, nếu mẹ bị thủy đậu hoặc zona sau sinh và có tổn thương vùng da ở quầng vú, nên hút sữa và vứt bỏ cho đến khi những nốt ban đóng vảy và lành hoàn toàn.
2. Lây nhiễm từ người khác
Bên cạnh báo cáo về việc trẻ sơ sinh bị zona thần kinh do lây nhiễm VZV trong tử cung từ mẹ có tiền sử thủy đậu, còn có nguyên nhân khác là do trẻ tiếp xúc với mầm bệnh trong những tháng đầu đời. (4)
Do hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh còn yếu, khả năng chống lại nhiễm trùng thấp, nên việc tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với người bị nhiễm VZV có thể dẫn đến lây nhiễm. Đặc biệt, những người trong gia đình hoặc người chăm sóc trực tiếp là nguồn lây nhiễm gần gũi, vì virus này có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp với vết phát ban hoặc dịch từ các mụn nước.
Triệu chứng zona thần kinh ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
1. Triệu chứng trên da
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ mắc bệnh zona thần kinh thường khó nhận biết hơn so với trẻ lớn và người lớn, do trẻ chưa biết nói và chưa biết biểu hiện sự khó chịu trong cơ thể ra ngoài để báo hiệu cho bố mẹ, ngoài việc quấy khóc. Do đó, phụ huynh cần đặc biệt chú ý để các biểu hiện ngoài da của trẻ.
Thông thường, các triệu chứng các bệnh zona thần kinh ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ sẽ biểu hiện với tình trạng phát ban đỏ trên da, thường xuất hiện ở thân và mông của trẻ. Ngoài ra, các nốt ban có thể xuất hiện ở tay, chân hoặc mặt, bắt đầu là những đốm đỏ nhỏ và dần chuyển thành mụn nước, vài ngày sau sẽ khô lại và đóng vảy
Hầu hết các trường hợp trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bị zona thần kinh thường chỉ biểu hiện tổn thương da mà không có cơn đau cấp tính hoặc đau thần kinh sau zona. Các tổn thương da thường phát triển từ trung tâm ra ngoại vi và không vượt qua đường giữa.
2. Triệu chứng toàn thân
Trẻ sơ sinh bị bệnh zona thần kinh sẽ khởi phát với các nốt ban đỏ, có chứa dịch, mọc theo dây thần kinh, gây cảm giác ngứa ngáy, nóng rát, khó chịu cho trẻ. Ngoài ra, trẻ có thể sẽ xuất hiện các chịu chứng như sốt cao, mệt mỏi, chán ăn, thiếu năng lượng và không hứng thú với các hoạt động thường ngày.
Ảnh hưởng của zona thần kinh đến sức khỏe của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Bệnh zona thần kinh ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ để lại những nốt phát ban đỏ, gây nóng rát, ngứa ran khiến trẻ đau nhức, khó chịu và quấy khóc nhiều hơn bình thường. Đặc biệt, trong nhiều trường hợp không được chăm sóc và điều trị đúng cách, bệnh tình có thể chuyển biến xấu đi, gây ra các biến chứng nguy hiểm cho trẻ.
Tổn thương mắt là một trong những biến chứng của bệnh zona thần kinh khi virus gây bệnh khu trú gần vùng mắt ở trẻ. Trong khoảng 10% trường hợp bệnh zona sẽ ảnh hưởng đến hạch thần kinh sinh ba – dây thần kinh ba nhánh cung cấp cảm giác cho các cấu trúc trên khuôn mặt gồm mắt - hàm trên - hàm dưới. Trong các nhánh này, nhánh ở mắt thường bị ảnh hưởng nặng nề nhất, gây tổn thương mắt, suy giảm thị lực hoặc thậm chí mù lòa.
Các mụn nước do bệnh zona có thể để lại các vết loét hở, khiến da dễ bị vi khuẩn tấn công, gây ra tình trạng nhiễm trùng vi khuẩn tại các vị trí tổn thương. Các loại vi khuẩn thường gây ra tình trạng bội nhiễm ở trẻ là tụ cầu vàng và liên cầu khuẩn tan máu beta nhóm A. Đặc biệt, việc nhiễm trùng cũng có khả năng gây ra bệnh về da khác như chốc lở, viêm mô tế bào…
Ngoài ra, bệnh zona có thể tác động đến hệ thần kinh, gây ra tình trạng viêm dây thần kinh như hội chứng Ramsay Hunt hoặc gây nhiễm trùng não và các bệnh thần kinh vận động liên quan đến các mô cơ khác, điển hình là tình trạng liệt mặt.
Cách điều trị zona thần kinh ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Việc điều trị bệnh zona thần kinh ở trẻ em tùy thuộc vào triệu chứng, độ tuổi, thể trạng và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Trong hầu hết các trường hợp, triệu chứng của trẻ biểu hiện ở việc tổn thương da nên bố mẹ cần đặc biệt quan tâm đến các vấn đề chăm sóc những nốt ban đỏ, hạn chế tối đa tình trạng viêm nhiễm, cụ thể như sau:
- Vệ sinh vùng da bị tổn thương nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý, hoặc thuốc tím pha loãng 1/10000 theo hướng dẫn của bác sĩ;
- Để vùng da tự khô, thoáng mát;
- Khi vùng da bị mụn nước, bọng nước, rỉ dịch, phù nên… nên rửa bằng thuốc tím pha loãng 1/10000 nước muối sinh lý, đắp dung dịch Jarish 2%, thoa dung dịch màu (eosin 2%, milian), cần đảm bảo tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng;
- Hạn chế để trẻ gãi hay tác động mạnh đến các nốt ban đỏ (đeo găng tay cho trẻ);
- Cắt móng tay cho trẻ để tránh làm tổn thương da;
- Cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, tấm mồ hôi, không gây kích ứng;
- Dùng kháng sinh nếu có bội nhiễm (cần đảm bảo tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng);
- Có thể giảm ngứa bằng cách thoa calamine;
- Giữ vệ sinh: Tắm rửa cho trẻ sạch sẽ, thay chăn ga giường thường xuyên
- Rửa tay thật sạch sau khi vệ sinh da cho trẻ bệnh.
Bên cạnh việc chăm sóc da, phụ huynh cần lưu ý đến chế độ dinh dưỡng của trẻ, bổ sung đủ nước cho trẻ bằng cách cho trẻ bú sữa mẹ đúng cữ, đầy đủ. Nếu trẻ có dấu hiệu sốt có thể cho trẻ dùng Paracetamol (theo chỉ định của bác sĩ) và tuyệt đối không dùng Aspirin để tránh hội chứng Reye.
Phòng ngừa zona thần kinh ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
1. Phòng ngừa cho mẹ
Cách phòng ngừa zona thần kinh ở trẻ an toàn và hiệu quả nhất chính là tạo lập sẵn miễn dịch trong cơ thể người mẹ để bảo vệ sức khỏe cho chính mẹ bầu lẫn thai nhi trong bụng.
Nếu phụ nữ chuẩn bị mang thai chưa có miễn dịch tự nhiên (chưa từng mắc thủy đậu trước đây) cần chủ động tiêm phòng vắc xin thủy đậu với phác đồ tiêm gồm 2 mũi cách nhau tốt nhất 3 tháng. . Vắc xin thủy đậu bảo vệ cơ thể người mẹ bằng cách kích thích hệ miễn dịch tạo ra kháng thể chống lại VZV, có tác dụng ngăn ngừa sự nhiễm trùng ban đầu, giảm thiểu nguy cơ virus xâm nhập vào cơ thể và tiềm ẩn trong các hạch thần kinh. Do đó, vắc xin thủy đậu có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh thủy đậu và giảm nguy cơ mắc Zona.
Trong trường hợp người mẹ đã từng bị thủy đậu nhưng có thể trạng khỏe mạnh, có thể cân nhắc tiêm phòng vắc xin zona thần kinh trước khi mang thai (đối với bà mẹ có nguy cơ cao mắc zona thần kinh) để ngăn ngừa nguy cơ virus thủy đậu tái hoạt động, gây ra bệnh giời leo.
2. Phòng ngừa cho trẻ
Cho đến hiện tại, vẫn chưa có vắc xin phòng bệnh zona thần kinh cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, vì vậy cách tốt nhất là phòng tránh bệnh là tiêm đầy đủ vắc xin phòng bệnh thủy đậu cho trẻ. Theo Trung tâm kiểm soát và Phòng dịch bệnh CDC Hoa Kỳ, trẻ từ 9 tháng hoặc 12 tháng tuổi cần được tiêm đầy đủ 2 liều vắc xin, cách nhau ít nhất 3 tháng hoặc tiêm hẹn mũi 2 vào lúc 4 - 6 tuổi.
Danh mục vắc xin phòng bệnh thủy đậu cho trẻ và người lớn
| Tên vắc xin | Phòng bệnh | Lịch tiêm | Đăng ký tiêm |
| Varilrix (Bỉ) | Phòng bệnh Thủy đậu do virus Varicella Zoster gây ra. | Trẻ từ 09 tháng đến 12 tuổi có lịch tiêm 2 mũi:
Trẻ từ 13 tuổi trở lên và người lớn có lịch tiêm 2 mũi:
| Đăng ký tiêm tại đây |
| Varivax (Mỹ) | Trẻ từ 12 tháng đến 12 tuổi có lịch tiêm 2 mũi:
Trẻ từ 13 tuổi trở lên và người lớn có lịch tiêm 02 mũi:
| Đăng ký tiêm tại đây | |
| Varicella (Hàn Quốc) | Đăng ký tiêm tại đây | ||
| ProQuad (Mỹ) | Trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên và người lớn có lịch tiêm 2 mũi:
| Đăng ký tiêm tại đây |
Để tham khảo về vắc xin phòng bệnh zona thần kinh và vắc xin phòng thủy đậu cho trẻ em, thanh thiếu niên, người lớn hoặc có nhu cầu tìm hiểu về loại vắc xin tại VNVC, Quý Khách hàng có thể liên hệ trực tiếp với VNVC thông qua hotline 028.7102.6595 hoặc inbox qua fanpage facebook VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em & Người lớn hoặc đến ngay các trung tâm tiêm chủng VNVC trên toàn quốc để được nhân viên chăm sóc Khách hàng hướng dẫn chi tiết, được bác sĩ thăm khám sàng lọc, tư vấn sức khỏe và chỉ định tiêm ngừa phù hợp. Tra cứu trung tâm tiêm chủng VNVC gần nhất tại đây.
Bên cạnh tiêm chủng, phụ huynh cần lưu ý điều sau để bảo vệ trẻ không tiếp xúc với mầm bệnh, cụ thể như sau:
- Tránh tiếp xúc với người bệnh thủy đậu hoặc người đang bị zona thần kinh;
- Đeo khẩu trang cho trẻ khi đi ra những nơi đông người;
- Duy trì vệ sinh cá nhân sạch sẽ cho trẻ;
- Hạn chế đi đến những vùng đang có dịch bệnh thủy đậu.
Zona thần kinh ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể xảy ra khi mẹ bầu trong quá trình mang thai mắc bệnh thủy đậu hoặc zona, hoặc do trẻ tiếp xúc với mầm bệnh trong những năm tháng đầu đời. Hầu hết các trường hợp trẻ sơ sinh bị zona có thể khỏi, các nốt ban sẽ chuyển thành vảy và tự bong ra. Tuy nhiên vẫn tồn tại các biến chứng nguy hiểm nếu trẻ không được chăm sóc và can thiệp điều trị đúng cách.
- Gupta, L., Khare, A., Mittal, A., & CM Kuldeep. (2013). Herpes zoster in infancy. PMC Home https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3752495/
- BENNET, R., FORSGREN, M., & HERIN, P. (1985). Herpes Zoster in a 2‐Week‐Old Premature Infant with Possible Congenital Varicella Encephalitis. PMC Home. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/4090975/
- Herpes Zoster (Shingles). (2023, March). Nih.gov. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK582747/
- Aikenhead, K. J., & Johnson, T. L. (2011). Herpes zoster in a 6-month-old infant with 13-year follow-up: a retrospective case report. PMC Home. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3315862/
BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ
Sốt xuất huyết ăn thịt bò được không? Lời khuyên từ chuyên gia dinh dưỡng
Sốt xuất huyết hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, hầu hết các phương pháp hỗ trợ điều trị không đặc hiệu đều tập trung...
Virus HPV ở phụ nữ gây bệnh gì? Dấu hiệu bị nhiễm và nguyên nhân
HPV là tác nhân gây ra các tình trạng bệnh lý nhiễm trùng phổ biến lây truyền qua đường tình dục, là tác nhân hàng đầu cướp...
Có cách đào thải virus HPV ra khỏi cơ thể không? Cách nào hiệu quả?
HPV là virus gây u nhú ở người, lây truyền chủ yếu qua đường tình dục và có thể gây ra nhiều bệnh nguy hiểm, đe dọa...
Sốt xuất huyết có ăn được thịt gà không? Lời khuyên từ bác sĩ
Sốt xuất huyết có ăn được thịt gà không? Nhiều người bệnh sốt xuất huyết kiêng, cử các loại thức ăn giàu đạm như thịt gà, bò...
Zona thần kinh mấy ngày thì khỏi? Làm sao để mau hết bệnh?
Zona thần kinh là bệnh truyền nhiễm cấp tính, đặc trưng bởi các triệu chứng như phát ban, nổi mụn nước thành chùm trên da kèm theo...
Tiêm vắc xin bạch hầu rồi có nguy cơ bị bệnh nữa không? Cần lưu ý gì?
Tiêm vắc xin bạch hầu rồi có nguy cơ bị bệnh nữa không? Bạch hầu là bệnh vừa nhiễm trùng, vừa nhiễm độc, nguy cơ biến chứng...
