Dịp Lễ Giỗ Tổ, 30/4, 1/5: Không để “dịch chồng dịch”

Bộ Y tế yêu cầu các địa phương chủ động chuẩn bị phương án ứng phó với nguy cơ bùng phát dịch, không để xảy ra tình trạng “dịch chồng dịch”. Trước kỳ nghỉ lễ kéo dài với nhu cầu đi lại, du lịch, tụ tập tăng cao, người dân cần tăng cường các biện pháp phòng bệnh, trong đó tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch là giải pháp quan trọng để giảm nguy cơ lây nhiễm và biến chứng nặng trong cộng đồng.

Dữ liệu dịch tễ trung tuần tháng 4/2026 cho thấy xu hướng gia tăng đồng thời ở nhiều bệnh truyền nhiễm, với số ca mắc cao và đã ghi nhận các trường hợp tử vong. Đáng chú ý, bệnh tay chân miệng đang tăng nhanh với hơn 27.000 ca mắc và 8 ca tử vong, cao gấp 5 lần so với cùng kỳ năm trước. Riêng tại TP.HCM, trung bình mỗi tuần ghi nhận khoảng 1.500 ca mới, chủ yếu ở trẻ dưới 10 tuổi. Đáng lo ngại là sự xuất hiện của chủng virus EV71 có độc lực cao khiến nhiều ca diễn tiến nặng nhanh, gây biến chứng thần kinh, suy hô hấp và nguy cơ tử vong.

Tay chân miệng do Enterovirus, thường gặp nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71) gây ra. Bệnh thường biểu hiện với sốt, đau họng và tổn thương dạng phỏng nước tại niêm mạc miệng, lòng bàn tay, bàn chân, mông và gối. Bệnh lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp, nước bọt hoặc phân của người bệnh, dễ bùng phát trong môi trường trẻ nhỏ. Phần lớn trường hợp diễn tiến nhẹ, tuy nhiên vẫn có nguy cơ xuất hiện biến chứng nặng như viêm não, viêm cơ tim nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời.

Song song đó, sốt xuất huyết cũng đang bước vào chu kỳ gia tăng khi cả nước đã ghi nhận gần 32.000 ca mắc, tăng hơn 2 lần so với năm 2025, ghi nhận 4 trường hợp tử vong. Ngành y tế cảnh báo số ca có thể tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới, đặc biệt tại khu vực phía Nam, nơi có điều kiện thời tiết nóng ẩm thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển.

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm lây truyền sang người qua muỗi vằn, do virus Dengue với 4 tuýp huyết thanh DEN 1, DEN 2, DEN 3 và DEN 4 gây ra. Bệnh thường khởi phát với sốt cao, đau nhức cơ thể, mệt mỏi và có thể xuất hiện xuất huyết hoặc rối loạn tuần hoàn. Một số trường hợp có nguy cơ diễn tiến nặng, cần theo dõi và xử trí kịp thời để hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Bên cạnh đó, nhiều địa phương như An Giang, Hà Nội, Lào Cai, Hà Tĩnh, Lâm Đồng, Cà Mau, TP.HCM… đã ghi nhận các ca viêm màng não do não mô cầu. Đây là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm có thể diễn tiến nhanh tối cấp và gây tử vong trong thời gian ngắn. Từ đầu năm đến nay, cả nước có 24 ca mắc, 4 ca tử vong, tăng gần 50% so với cùng kỳ.

Viêm màng não do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn não mô cầu gây ra, có thể diễn tiến nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Bệnh thường khởi phát đột ngột với sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, cổ cứng và có thể xuất hiện ban xuất huyết trên da. Ngay cả khi được phát hiện và điều trị sớm, tỷ lệ tử vong vẫn khoảng 5 - 15%.

Ngoài thể viêm màng não điển hình, bệnh còn có thể biểu hiện dưới dạng nhiễm khuẩn huyết hoặc tổn thương cơ quan khác như khớp và tim. Đáng lưu ý, tại vùng lưu hành có khoảng 5 - 10% người mang vi khuẩn ở hầu họng nhưng không có triệu chứng, song vẫn có khả năng lây truyền qua đường hô hấp và góp phần duy trì nguồn lây trong cộng đồng.

Ngoài ra, bệnh dại dù không bùng phát theo cụm lớn, vẫn ghi nhận các ca tử vong rải rác. Tại TP.HCM, đã có 3 trường hợp tử vong từ đầu năm 2026 (trong khi cả năm 2025 chỉ có 5 ca). Đáng lưu ý, nhiều ca bệnh xuất phát từ việc chủ quan, không tiêm phòng sau khi bị chó cắn, mèo cào hoặc không tiêm vắc xin cho vật nuôi.

Bệnh dại do virus dại tấn công hệ thần kinh trung ương ở người và động vật máu nóng. Bệnh lây chủ yếu qua nước bọt của động vật nhiễm bệnh khi bị cắn, cào hoặc khi tiếp xúc với niêm mạc và vết thương hở. Nguồn lây phổ biến nhất là chó và mèo, bên cạnh đó một số loài hoang dã như dơi cũng có thể mang virus. Điểm nguy hiểm nhất của bệnh dại là khi đã xuất hiện triệu chứng thì gần như không còn khả năng điều trị, tỷ lệ tử vong rất cao. Do đó, xử lý vết thương ngay sau phơi nhiễm và tiêm vắc xin kịp thời là biện pháp quan trọng nhất để phòng ngừa tử vong.

Theo Bác sĩ Phạm Văn Phú - Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, các kỳ nghỉ lễ dài ngày luôn được xem là “điểm nhạy” đối với nguy cơ lây lan dịch bệnh. Khi nhu cầu đi lại, du lịch tăng cao, lưu lượng di chuyển giữa các vùng, các địa phương trở nên dày đặc hơn, kéo theo khả năng mang theo và phát tán mầm bệnh trên diện rộng. Cùng với đó, các hoạt động tập trung đông người tại điểm du lịch, lễ hội, trung tâm thương mại hay khu vui chơi giải trí tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh lây qua đường hô hấp và tiếp xúc bùng phát nhanh trong cộng đồng.

Yếu tố thời tiết cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ này. Giai đoạn chuyển mùa với đặc trưng nắng nóng xen kẽ mưa là môi trường thuận lợi để muỗi sinh sôi, làm tăng nguy cơ lây truyền các bệnh như sốt xuất huyết. Đồng thời, thời tiết khắc nghiệt còn ảnh hưởng đến tập tính của vật nuôi, làm gia tăng nguy cơ phơi nhiễm và lây truyền bệnh dại thông qua vết cắn, cào, liếm của chó mèo, nếu không được kiểm soát tốt.

Một vấn đề đáng lưu ý khác là tình trạng “khoảng trống miễn dịch” trong cộng đồng. Theo Bác sĩ Phạm Văn Phú, việc tiêm chủng chưa đầy đủ, tiêm không đúng lịch hoặc miễn dịch suy giảm theo thời gian do không tiêm nhắc theo lịch khuyến cáo, khiến không ít người, bao gồm cả người trưởng thành khỏe mạnh, vẫn có nguy cơ mắc bệnh và trở thành nguồn lây nhiễm trong cộng đồng.

Từ những phân tích trên, Bác sĩ nhấn mạnh nguyên tắc “phòng bệnh từ sớm, từ xa”, trong đó tiêm chủng giữ vai trò trung tâm. Việc duy trì tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch theo từng độ tuổi giúp cơ thể hình thành miễn dịch chủ động trước khi phơi nhiễm, qua đó làm giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh, giảm tỷ lệ chuyển nặng, tử vong, đặc biệt là hạn chế khả năng lây lan trong cộng đồng và giảm tải áp lực cho hệ thống y tế, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm như dịp lễ, Tết như Giỗ Tổ Hùng Vương, 30/4 kỷ niệm ngày Giải phóng miền Nam thống nhất Đất Nước và 1/5 Quốc tế Lao Động sắp tới.

Bác sĩ Phạm Văn Phú lưu ý rằng người dân cần tiêm chủng đầy đủ các vắc xin theo khuyến cáo cho từng độ tuổi; trong giai đoạn hiện nay, theo nguy cơ dịch tễ tại địa phương, bác sĩ đặc biệt lưu ý các vắc xin quan trọng như:

→ Xem thêm Lịch tiêm chủng vắc xin theo từng độ tuổi TẠI ĐÂY.

Bên cạnh tiêm chủng, việc duy trì các thói quen sinh hoạt an toàn như rửa tay thường xuyên, ăn chín uống sôi, sử dụng thực phẩm đảm bảo vệ sinh, hạn chế tiếp xúc gần khi có dấu hiệu bệnh, cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cắt đứt chuỗi lây truyền. Đối với gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, việc theo dõi sức khỏe sát sao và chủ động thăm khám khi có biểu hiện bất thường càng cần được ưu tiên.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ