Virus Ebola Sudan là gì? Khác gì với Ebola thông thường?

Bệnh do virus Ebola Sudan cực kỳ nguy hiểm, có khả năng lây lan nhanh qua máu, dịch cơ thể và vật dụng nhiễm mầm bệnh. Bệnh thường khởi phát với triệu chứng giống cúm nhưng có thể nhanh chóng tiến triển nặng, gây xuất huyết, suy đa cơ quan và có tỷ lệ tử vong cao.

Virus Ebola Sudan là gì?

Virus Ebola Sudan (SUDV) là một trong 6 loài virus đã được xác định thuộc chi Ebolavirus, họ Filoviridae, bộ Mononegavirales. Đây là một trong số ít các chủng virus có khả năng gây ra bệnh Ebola (EVD) ở người và các loài linh trưởng khác.

Virus này được xếp vào nhóm tác nhân gây bệnh nguy hiểm hàng đầu trên thế giới. Theo phân loại quốc tế, virus này thuộc Nhóm nguy cơ 4 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tức nhóm mầm bệnh có mức độ lây nhiễm cao, tỷ lệ tử vong lớn và đòi hỏi các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt trong phòng thí nghiệm, tương đương với cấp độ an toàn sinh học cấp 4 (BSL-4), mức cao nhất hiện nay.

Ngoài ra, SUDV còn được Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) và Viện Dị ứng & Bệnh truyền nhiễm Quốc gia (NIAID) xếp vào nhóm mầm bệnh ưu tiên loại A, là các tác nhân sinh học có nguy cơ cao nhất đối với an ninh quốc gia và sức khỏe cộng đồng.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ liệt kê là tác nhân có nguy cơ khủng bố sinh học loại A và thuộc danh mục tác nhân sinh học kiểm soát xuất khẩu của nhóm Australia. Những phân loại này phản ánh mức độ nguy hiểm cao và khả năng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng toàn cầu của virus Ebola chủng Sudan.

Virus này được phát hiện lần đầu vào năm 1976 - 1977 trong các đợt dịch tại Sudan. Về mặt lâm sàng, bệnh do virus Sudan gây ra gần như không thể phân biệt với bệnh do chủng Ebola Zaire, loại virus nguy hiểm nhất cùng họ. Tuy nhiên, chủng virus Sudan được ghi nhận có khả năng lây truyền thấp hơn so với Ebola Zaire.

Hiện nay, chủng virus Zaire đã có vắc xin phòng ngừa được triển khai sử dụng tại nhiều quốc gia. Tuy nhiên, đối với chủng Sudan, hiện vẫn chưa có vắc xin được cấp phép chính thức. Vì vậy, việc kiểm soát dịch bệnh chủ yếu dựa vào phát hiện sớm ca bệnh, cách ly kịp thời, truy vết người tiếp xúc và thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp phòng chống lây nhiễm trong cộng đồng cũng như tại cơ sở y tế.

Xem thêm: Virus Ebola Bundibugyo là gì?

Nguyên nhân và con đường lây nhiễm của Virus Ebola Sudan

Virus Ebola Sudan là một trong những tác nhân gây bệnh Ebola nguy hiểm, lưu hành chủ yếu tại khu vực cận Sahara của châu Phi. Kể từ khi được phát hiện lần đầu vào năm 1976 tại Sudan (nay là Nam Sudan), loại virus này đã gây ra ít nhất 9 đợt bùng phát dịch lớn, với tỷ lệ tử vong cao và nguy cơ lan rộng trong cộng đồng. (2)

Virus Ebola chủng Sudan có nguồn gốc từ động vật, thuộc nhóm virus lây truyền từ động vật sang người (Zoonotic virus). Các nghiên cứu dịch tễ cho thấy, dơi ăn quả được xem là vật chủ tự nhiên có khả năng cao nhất của virus.

Virus có thể lây từ động vật sang người khi tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh hoặc dịch cơ thể của chúng. Sau đó, bệnh tiếp tục lây từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết hoặc vật dụng nhiễm mầm bệnh của người mắc bệnh. Việc chạm vào thi thể người tử vong do Ebola cũng có nguy cơ lây nhiễm cao.

Ngoài ra, phụ nữ mang thai nhiễm bệnh có thể truyền virus cho thai nhi, còn phụ nữ cho con bú có thể lây virus cho trẻ qua sữa mẹ. Trong một số trường hợp, virus vẫn có thể tồn tại trong một số dịch cơ thể nhiều tuần sau khi người bệnh đã hồi phục.

Triệu chứng nhận biết bệnh

Bệnh do virus Sudan là truyền nhiễm nguy hiểm, thuộc cùng họ với bệnh do virus Ebola, có thể dẫn đến tỷ lệ tử vong cao.

1. Các triệu chứng ban đầu

Sau khi nhiễm virus Ebola chủng Sudan, thời gian ủ bệnh thường từ 2 - 21 ngày, phổ biến khoảng 7 - 11 ngày. Người bệnh thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng giống cúm hoặc sốt virus thông thường như:

• Sốt cao;
• Mệt mỏi, suy nhược;
• Đau đầu;
• Đau cơ;
• Đau họng;
• Chán ăn;
• Đau bụng.

Sau vài ngày, người bệnh có thể xuất hiện thêm:

• Buồn nôn, nôn ói;
• Tiêu chảy;
• Phát ban;
• Nấc cụt kéo dài.

2. Triệu chứng giai đoạn nghiêm trọng

Khi bệnh tiến triển nghiêm trọng, người bệnh có thể gặp nhiều dấu hiệu nguy hiểm như:

• Xuất huyết dưới da, chấm xuất huyết;
• Chảy máu tại vị trí tiêm truyền hoặc niêm mạc;
• Bầm tím bất thường;
• Hạ huyết áp, sốc;
• Rối loạn ý thức, tổn thương não;
• Suy đa cơ quan.

Xem thêm: Virus Ebola Rừng Tai là gì?

Các phương pháp chẩn đoán và điều trị

Bệnh Ebola do virus Ebola chủng Sudan là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm với diễn tiến nhanh, nguy cơ biến chứng nặng và tỷ lệ tử vong cao. Vì vậy, việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có ý nghĩa rất quan trọng trong bảo vệ tính mạng người bệnh và hạn chế lây lan trong cộng đồng.

1. Chẩn đoán

Các triệu chứng ban đầu của bệnh như sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, đau họng, buồn nôn hoặc tiêu chảy khá giống với nhiều bệnh truyền nhiễm khác nên khó chẩn đoán chỉ dựa vào biểu hiện lâm sàng. Để xác định chính xác, bác sĩ thường chỉ định thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu như:

• Xét nghiệm RT-PCR (phản ứng chuỗi polymerase sao chép ngược) giúp phát hiện vật liệu di truyền của virus.
• Xét nghiệm ELISA phát hiện kháng thể hoặc kháng nguyên liên quan đến virus Ebola chủng Sudan.
• Xét nghiệm phát hiện kháng nguyên nhằm nhận diện sự hiện diện của virus trong cơ thể.
• Phân lập virus bằng phương pháp nuôi cấy tế bào trong điều kiện kiểm soát sinh học nghiêm ngặt.

Do mẫu bệnh phẩm từ người nghi nhiễm Ebola Sudan tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm rất cao, quá trình xét nghiệm phải được thực hiện trong phòng thí nghiệm đạt mức an toàn sinh học tối đa. Các mẫu sinh học chưa bất hoạt cần được đóng gói theo hệ thống ba lớp khi vận chuyển trong nước và quốc tế nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối.

2. Hướng điều trị hiện tại

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu được cấp phép chính thức để phòng ngừa virus Ebola chủng Sudan. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào chăm sóc hỗ trợ tích cực nhằm cải thiện triệu chứng, duy trì chức năng cơ quan và tăng cơ hội sống cho người bệnh. Các biện pháp điều trị gồm:

Các biện pháp điều trị hiện nay gồm:

• Bù nước và điện giải để hạn chế mất nước do sốt cao, nôn ói và tiêu chảy.
• Hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn và kiểm soát huyết áp.
• Điều trị giảm đau, hạ sốt và kiểm soát các triệu chứng đi kèm.
• Theo dõi sát tình trạng xuất huyết, suy đa cơ quan và các biến chứng nặng.
• Cách ly nghiêm ngặt nhằm ngăn ngừa lây nhiễm cho nhân viên y tế và cộng đồng.

Bên cạnh đó, người bệnh cần được chăm sóc trong cơ sở y tế có đầy đủ điều kiện kiểm soát nhiễm khuẩn và đội ngũ chuyên môn được đào tạo chuyên biệt về bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Câu hỏi thường gặp

Bên cạnh những thông tin về triệu chứng, đường lây truyền hay phương pháp điều trị, nhiều người vẫn còn băn khoăn về mức độ nguy hiểm của virus Ebola chủng Sudan. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp:

1. Tỷ lệ tử vong của bệnh do virus Ebola Sudan là bao nhiêu?

Virus Ebola chủng Sudan là tác nhân gây bệnh có độc lực cao và nguy cơ tử vong lớn. Theo ghi nhận từ các đợt bùng phát trước đây, tỷ lệ tử vong của bệnh do virus Ebola chủng Sudan dao động từ khoảng 41 - 100%, với tỷ lệ trung bình khoảng 50%.

Tỷ lệ tử vong có thể khác nhau tùy thuộc vào khả năng phát hiện sớm, chất lượng chăm sóc y tế, điều kiện kiểm soát dịch và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Việc chẩn đoán sớm, cách ly kịp thời và điều trị hỗ trợ tích cực có vai trò quan trọng trong việc nâng cao cơ hội sống cho bệnh nhân.

2. Đã có vắc xin tiêm phòng virus Ebola Sudan chưa?

Hiện nay, chưa có vắc xin nào được cấp phép chính thức và sử dụng rộng rãi để phòng virus Ebola chủng Sudan. Một số loại vắc xin phòng virus Ebola chủng Sudan đang được nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng nhằm đánh giá tính an toàn và hiệu quả, đặc biệt sau các đợt bùng phát dịch tại châu Phi. Dù vậy, các sản phẩm này hiện chưa được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hoặc cơ quan quản lý dược phẩm cấp phép lưu hành chính thức.

Do chưa có vắc xin đặc hiệu phòng virus Sudan, việc kiểm soát dịch bệnh hiện vẫn chủ yếu dựa vào các biện pháp:

• Phát hiện sớm và cách ly ca bệnh.
• Theo dõi người tiếp xúc gần.
• Kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt tại cơ sở y tế.
• Sử dụng phương tiện bảo hộ cá nhân phù hợp.
• Hạn chế tiếp xúc với máu, dịch cơ thể hoặc động vật nghi nhiễm bệnh.

Virus Ebola Sudan là tác nhân gây bệnh nguy hiểm với khả năng lây lan nhanh, tỷ lệ tử vong cao và hiện vẫn chưa có vắc xin phòng ngừa được cấp phép chính thức. Trong bối cảnh nguy cơ bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm mới nổi ngày càng gia tăng, việc nâng cao nhận thức cộng đồng, chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và kiểm soát lây nhiễm đóng vai trò đặc biệt quan trọng.