Bộ Y tế tăng cường giám sát trọng điểm sốt xuất huyết và tay chân miệng khi số ca mắc tiếp tục tăng cao

Số ca mắc sốt xuất huyết và tay chân miệng trên cả nước tiếp tục gia tăng từ đầu năm đến nay, trong đó nhiều ca diễn tiến nặng và đã ghi nhận tử vong. Trước nguy cơ dịch bệnh còn tiếp tục tăng trong mùa mưa, Bộ Y tế yêu cầu tăng cường giám sát trọng điểm, phát hiện sớm ca bệnh và triển khai quyết liệt các biện pháp phòng chống, đồng thời khuyến cáo người dân không chủ quan, chủ động phòng bệnh và đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Theo báo cáo công tác y tế tháng 6 của Bộ Y tế, sốt xuất huyết và tay chân miệng là hai bệnh truyền nhiễm đang được ngành y tế đặc biệt theo dõi khi đều ghi nhận số ca mắc tăng mạnh trên phạm vi cả nước, trái ngược với xu hướng giảm của một số bệnh truyền nhiễm khác. Đây cũng là hai bệnh được yêu cầu tăng cường giám sát trọng điểm nhằm phát hiện sớm ổ dịch, theo dõi sự lưu hành của tác nhân gây bệnh, đánh giá nguy cơ và kịp thời triển khai các biện pháp kiểm soát, hạn chế số ca bệnh nặng và tử vong.

Bác sĩ Phạm Hồng Thuyết - Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết, trong dịch tễ học, giám sát trọng điểm là hoạt động theo dõi có hệ thống tại các địa phương, cơ sở y tế hoặc nhóm dân cư được lựa chọn đại diện, kết hợp giám sát lâm sàng và xét nghiệm để phát hiện sớm sự thay đổi về số ca mắc, mức độ lưu hành của tác nhân gây bệnh cũng như sự xuất hiện của các chủng virus nguy hiểm. Dữ liệu thu thập từ hệ thống này giúp ngành y tế dự báo diễn biến dịch, cảnh báo sớm nguy cơ bùng phát, phân bổ nguồn lực điều trị, đồng thời xây dựng các biện pháp phòng chống phù hợp tại từng khu vực.

Theo Bộ Y tế, từ ngày 14/12/2025 đến nay, cả nước ghi nhận gần 55.000 ca mắc tay chân miệng, tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước (28.081 ca), đồng thời ghi nhận 10 trường hợp tử vong. Riêng trong khoảng thời gian từ 18/5 đến 18/6, cả nước có gần 9.900 ca mắc mới và 01 trường hợp tử vong.

Bệnh đang gia tăng tại nhiều địa phương, đặc biệt ở khu vực phía Nam. Mặc dù tay chân miệng lưu hành quanh năm, bệnh thường tăng mạnh vào các tháng 3 - 5 và 9 - 10. Kết quả giám sát cho thấy chủng EV71 vẫn đang lưu hành với tỷ lệ đáng lưu ý. Đây là chủng virus được đánh giá có nguy cơ gây bệnh nặng và diễn tiến nặng cao gấp khoảng 3 - 5 lần so với nhiều chủng virus đường ruột khác, vì vậy đang được ngành y tế theo dõi chặt chẽ.

Sốt xuất huyết cũng có diễn biến đáng lo ngại khi cả nước ghi nhận hơn hơn 55.000 ca mắc, tăng khoảng 1,7 lần so với cùng kỳ năm ngoái, đồng thời tăng thêm 2 trường hợp tử vong. Bệnh đang bước vào thời điểm thuận lợi để gia tăng do thời tiết nóng ẩm xen kẽ mưa nhiều, tạo điều kiện cho muỗi truyền bệnh sinh sản mạnh. Quá trình đô thị hóa nhanh, nhiều vật chứa nước tồn đọng trong khu dân cư, công trình xây dựng và hộ gia đình cũng làm gia tăng mật độ muỗi truyền bệnh.

Nếu các biện pháp diệt lăng quăng, diệt muỗi và vệ sinh môi trường không được duy trì thường xuyên, dịch sốt xuất huyết có thể tiếp tục gia tăng trong những tháng tới.

Theo Bác sĩ Phạm Hồng Thuyết, việc sốt xuất huyết và tay chân miệng tiếp tục tăng từ đầu năm trong khi nhiều bệnh truyền nhiễm khác có xu hướng giảm có thể do đặc điểm dịch tễ riêng của hai bệnh này. Cả hai đều chịu ảnh hưởng lớn của yếu tố khí hậu, môi trường và chu kỳ lưu hành của virus.

Đối với sốt xuất huyết, bệnh phụ thuộc chặt chẽ vào mật độ muỗi truyền bệnh, lượng mưa, nhiệt độ và độ ẩm. Biến đổi khí hậu, mưa kéo dài, nhiệt độ cao cùng tốc độ đô thị hóa nhanh đã tạo điều kiện để muỗi phát triển quanh năm thay vì chỉ tập trung vào một mùa như trước đây. Bên cạnh đó, sự gia tăng lưu hành của các tuýp virus như DEN-2 tại nhiều khu vực cũng được ghi nhận là một trong những yếu tố liên quan đến nguy cơ bệnh diễn tiến nặng.

Trong khi đó, số lượng trẻ chưa có miễn dịch với bệnh tay chân miệng tích lũy sau các mùa dịch trước cùng với sự lưu hành của chủng EV71 làm gia tăng nguy cơ xuất hiện nhiều ca bệnh nặng.

Tay chân miệng không đơn thuần là bệnh gây nổi ban hoặc loét miệng như nhiều phụ huynh vẫn nghĩ. Đây là bệnh truyền nhiễm do nhiều chủng virus đường ruột gây ra, bao gồm EV71, Coxsackie A16, A6, A10... Trong đó, EV71 được xem là chủng nguy hiểm nhất vì có khả năng xâm nhập trực tiếp hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, viêm màng não, viêm thân não, viêm cơ tim, suy tim và phù phổi cấp. Đáng lo ngại, các biến chứng này thường xuất hiện rất sớm, chủ yếu trong khoảng ngày thứ 2 đến ngày thứ 5 của bệnh, thậm chí ngay từ những ngày đầu khởi phát.

Ở trẻ nhỏ khi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, virus có thể nhanh chóng tấn công hệ thần kinh trung ương khiến bệnh chuyển từ mức độ nhẹ sang nguy kịch chỉ trong vài giờ. Đặc biệt, không phải trường hợp nào cũng có biểu hiện điển hình như loét miệng hay phát ban. Một số trẻ chỉ sốt, quấy khóc, giật mình hoặc ngủ li bì nhưng đã xuất hiện tổn thương thần kinh, khiến việc phát hiện muộn làm tăng nguy cơ tử vong.

Đối với sốt xuất huyết, đây là bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng trẻ em thường có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn do khó nhận biết triệu chứng, không thể mô tả chính xác tình trạng bệnh và dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh sốt thông thường trong giai đoạn đầu. Hiện bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc điều trị chủ yếu là theo dõi sát, bù dịch, chống sốc và xử trí biến chứng. Khi bệnh diễn tiến nặng, người bệnh có thể phải lọc máu liên tục, thay huyết tương, hồi sức tích cực hoặc thở máy. Chi phí điều trị một trường hợp sốt xuất huyết nặng có thể lên tới hàng trăm triệu đồng.

Thực tế tại nhiều bệnh viện cho thấy không ít trẻ được đưa đến cấp cứu khi đã rơi vào giai đoạn sốc, trụy tim mạch, xuất huyết nặng hoặc suy đa cơ quan. Các trường hợp này phải điều trị hồi sức tích cực với nhiều kỹ thuật chuyên sâu như thở máy, lọc máu liên tục, thay huyết tương và theo dõi sát từng giờ. Theo các chuyên gia, những năm gần đây số ca sốt xuất huyết nặng có xu hướng gia tăng, có thể liên quan đến sự lưu hành ưu thế của tuýp virus DEN-2 tại một số địa phương, cùng với tỷ lệ trẻ thừa cân, béo phì và người mắc bệnh nền ngày càng nhiều.

Trước diễn biến dịch bệnh, Bác sĩ Phạm Hồng Thuyết khuyến cáo người dân chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh hằng ngày. Đối với sốt xuất huyết, cần loại bỏ nơi sinh sản của muỗi bằng cách đậy kín các dụng cụ chứa nước, thay nước bình hoa thường xuyên, lật úp các vật dụng có thể đọng nước, thu gom phế thải, ngủ màn kể cả ban ngày và phối hợp với ngành y tế trong các đợt diệt lăng quăng, phun hóa chất khi có dịch. Khi có biểu hiện sốt, tuyệt đối không tự ý truyền dịch hoặc sử dụng thuốc chứa aspirin, ibuprofen vì có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết; cần đến cơ sở y tế để được theo dõi và điều trị đúng.

Đối với tay chân miệng, phụ huynh cần rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn và sau khi thay tã hoặc vệ sinh cho trẻ; thường xuyên vệ sinh đồ chơi, bề mặt tiếp xúc, lớp học và nhà ở bằng dung dịch khử khuẩn phù hợp; không cho trẻ mắc bệnh đến trường để hạn chế lây lan. Khi trẻ sốt, loét miệng, nổi ban ở lòng bàn tay, lòng bàn chân hoặc có các dấu hiệu bất thường như giật mình nhiều, run chi, ngủ gà, quấy khóc kéo dài, nôn nhiều, thở mệt hoặc bỏ bú, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám, theo dõi và xử trí kịp thời, tránh bỏ lỡ "thời gian vàng" trong điều trị các biến chứng nguy hiểm.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ